Узбэкістан - Вікіпэдыя

# Узбэкістан

### Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі.

O‘zbekiston Jumhuriyati

(Сьцяг) | (Герб)

Нацыянальны дэвіз: няма
Афіцыйная мова | узбэцкая
Сталіца | Ташкент
Найбуйнейшы горад | Ташкент
Урад Прэзыдэнт Прэм'ер-міністар | Парлямэнцкая рэспубліка Іслам Карымаў Шаўкат Мірзыяеў
Плошча - Агульная - % вады | 56 месца ў сьвеце 447.400 км2 4,9
Насельніцтва - Агульнае (- ліпень 2005 атакс.) - Шчыльнасьць | 44 месца ў сьвеце 26.593.000 60/км²
СУП - Агульны (2005 атакс.) - на душу насельніцтва | 74 месца ў сьвеце $ 52.210 мільёнаў $ 1.900
Валюта | Узбэцкі сом (`UZS`)
Часавы пас - улетку | (UTC+5) (UTC+6)
Незалежнасьць | 1 верасьня 1991 году
Дзяржаўны гімн | Дзяржаўны гімн Узбэкістана
Аўтамабільны знак |
Дамэн верхняга ўзроўню | .uz
Тэлефонны код | +`998`

Узбэкістан (па-узбэцку: O‘zbekiston), афіцыйны назоў Рэспубліка Ўзбэкістан (O‘zbekiston Respublikasi) — анкляўная дзяржава ў цэнтральнай частцы Сярэдняй Азіі. Мяжуе на поўначы і захадзе з Казахстанам, на поўдні з Туркмэністанам і Аўганістанам, на ўсходзе з Таджыкістанам і Кыргізыяй.

## [рэдагаваць] Гісторыя

Узбэкістан атрымаў незалежнасьць у 1991 годзе. Дэклярацыя аб незалежнасьці прынятая 31 жніўня 1991 году.

## [рэдагаваць] Палітыка

### [рэдагаваць] Унутраная палітыка

Паводле Канстытуцыі, Узбекістан — сьвецкая дэмакратычная дзяржава. Галава дзяржавы — прэзыдэнт. Заканадаўчы орган — Алій Мажліс, які дзеліцца на Ніжнюю, або Заканадаўчую, палату і Верхнюю, або Сэнат.

У 2005 годзе ў асяродзьдзі кіраўніцтваў Узбэкістана абвастрылася барацьба за ўладу. У Ташкенце распаўсюдзіліся чуткі аб хваробе прэзыдэнта Іслама Карымава і аб гатовасьці яго найбліжэйшага асяродзьдзя пачаць свару за яго “спадчыну”.

Доўгі час асноўнай апорай рэжыму лічыліся Міністэрства ўнутраных спраў (міністар Закір Алматаў) і Служба нацыянальнай бяспекі (Рустам Інаятаў). У 2005 годзе, аднак, Алматаў сыйшоў з палітычнай сцэны — неўзабаве пасьля падушэньня андыжанскага мецяжу Іслам Карымаў вывеў унутраныя войскі з падначалення МУС, перадаўшы іх СНБ. Закір Алматаў выехаў у Нямеччыну на лячэньне, а ў сьнежні 2005 году, ў сувязі з пагрозай судовага пераследу, вярнуўся на радзіму і сыйшоў на пэнсію. Гэта парушыла балянс сілавых структур і падвысіла ўразьлівасць прэзыдэнта — тым больш, што, па адной з наяўных версій, андыжанскія падзеі былі справакаваныя адной з якія супернічаюць спэцслужбаў.

### [рэдагаваць] Вонкавая палітыка

Яшчэ зь лета 2005 году Іслам Карымаў стаў усё часьцей выказвацца пра неабходнасьць стварэньня міжнародных сілаў хуткага рэагаваньня, якія бы можна была б выкарыстоўвауь для падушэньня антыўрадавых выступаў у той ці іншай краіне. Менавіта гэтая думка лягла ў аснову дамовы аб хаўрусьніцкіх стасунках, падпісанай ў кастрычніку 2005 году Расеяй і Ўзбэкістанам.

Узбэцкія ўлады таксама выступілі з праэктам стварэнья міжнародных «антырэвалюцыйных»-карных сілаў на постсавецкай прасторы ў рамках АДКБ. Рыхтуючыся да ўступа ў гэтую арганізацыю, Узбэкістан падрыхтаваў пакет прапаноў па яе ўдасканаленьню, ўключальны стварэньне ў яе рамках выведвальнай і контрвыведніцкай структураў, а таксама распрацоўку мэханізмаў, якія бы дазвалялі АДКБ даваць дзяржавам Цэнтральнай Азіі гарантыі ўнутранай бясьпекі.

## [рэдагаваць] Геаграфія

Мапа адміністрацыйна-тэрытарыяльнага дзяленьня Ўзбэкістана

Адміністрацыйна-тэрытарыяльна Узбекістан падзяляецца на 1 аўтаномную рэспубліку (respublika) – Каракалпакстан, 1 горад (shahar) - Ташкент і 12 вілаятаў (viloyatlar, у ад.л. — viloyat) - Андыжанскі, Бухарскі, Фэрганскі, Джыззацкі, Харэзмскі, Наманганскі, Наваіцкі, Кашкадар’інскі, Самаркандзкі, Сырдар'інскі, Сурхандар’інскі, Ташкенцкі.

Асноўныя гарады: Андыжан, Бухара, Газлі, Каракуль, Каршы, Каканд, Наваі, Наманган, Нукус, Самарканд, Ташкент, Тэрмэз, Ургенч, Учкудук, Фэргана.

## [рэдагаваць] Эканоміка

У структуры СУП значная вага сельскай гаспадаркі — 38 %, на прамысловасць прыходзіцца 26 %, на сфэру паслуг - 36 %. У 2004 годзе СУП вырас на 4,4 %. Інфляцыя працягвае расьці з-за нядосыць высокай актыўнасьці эканомікі пры яе вялікшым патэнцыяле і недастатковых рынках збыту высокатэхналягічнай прадукцыі.

Найважнай сельскагаспадарчай прадукцыяй Узбэкістану, апроч бавоўны, зьяўляюцца садавіна, гародніна і збожжа (пшаніца, рыс і кукуруза).

Краіна займае другое месца ў сьвеце па экспарце бавоўны. Таксама Узбэкістан экспартуе золата, мінэральныя ўгнаеньні, мэталы, прадукцыю тэкстыльнай і харчовай прамысловасьці, аўтамабілі. Імпартуе пераважна прамысловае абсталяваньне і тэхніку, а таксама прадукты харчаваньня, мэталы і хімікаліі. Аб'ём экспарту ў 2004 склаў 3,7 млрд. даляраў ЗША, імпарту — 2,8 млрд. дал.

Узровень беспрацоўя, па афіцыйных дадзеных складае 0,6 %, (па атаксаваньню міжнародных незалежных экспэртаў - 20%). Значная частка працоўнай нелегальнай міграцыі прыходзіцца на Расею. 44% працаздольнага насельніцтва занятыя ў сельскай гаспадарцы, у прамысловасьці - 20%, у сфэры паслуг - 36%.

Асноўным энэргетычным рэсурсам зьяўляецца прыродны газ і вугаль.

## [рэдагаваць] Дэмаграфія

37% — гарадское, 63 % — сельскае.

## [рэдагаваць] Рэлігія

Вернікі пераважна мусульмане — суніты. Ёсць праваслаўныя, каталікі, адвэнтысты, юдэі, будысты.

## [рэдагаваць] Культура

### [рэдагаваць] Грамадзкае жыцьцё

Ва Ўзбэкістане шырока распаўсюджаны сусудзкія грамады — махальлі. На іх ускладзеныя абавязкі па арганізацыі ўсяго паўсядзённага жыцьця мікрараёна або кішлака. Сьвяты - таксама іх клопат, бо мала якім бацькам пад сілу бяз староньняй дапамогі наладзіць, напрыклад, вясельле - на гэтую ўрачыстасьць тут запрашаюць па некалькі сотняў чалавек. У сучасным Узбэкістане махальля прызнаная адміністрацыйнай адзінкай і з ліку махальлі ўладамі прызначаецца хакіміятам – кіраўнік махальлі, адказны за ўсё, што адбываецца ў ёй.

### [рэдагаваць] Сьвяты

Нацыянальнае сьвята: Дзень Незалежнасьці - 1 верасьня.

## [рэдагаваць] Спорт

## [рэдагаваць] Вонкавыя спасылкі

У ВікіСховішчы можна знайсьці мультымэдыйныя матэрыялы па тэме:
«Узбэкістан»

Краіны Азіі
Азэрбайджан | Аман | Арабія Саўдыдаў | Армэнія | Афганістан | Бангладэш | Бахрэйн | Брунэй | Бутан | Віетнам | Грузія | Емэн | Злучаныя Арабскія Эміраты | Ізраіль | Інданэзія | Індыя | Ірак | Іран | Казахстан | Камбоджа | Катар | Кіпр | Кітай | Кувэйт | Кыргызстан | Лаос | Ліван | Малайзія | Мальдыўскія выспы | Манголія | М'янма | Нэпал | Пакістан | Паўднёвая Карэя | Паўночная Карэя | Расея | Рэспубліка Кітай (Тайвань) | Сынгапур | Сырыя | Таджыкістан | Тайлянд | Туркмэністан | Турцыя | Тымор-Лешці | Узбэкістан | Філіпіны | Шры Ланка | Эгіпет | Японія | Ярданія
Спэцыяльныя тэрыторыі: Абхазія | Ганконг | Курдыстан | Макао | Нагорны Карабах | Палестына

Атрымана з «http://be.wikipedia.org../../../%D1%83/%D0%B7/%D0%B1/%D0%A3%D0%B7%D0%B1%D1%8D%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD.html»

Катэгорыя: Узбэкістан

##### Views

- Артыкул
- Гутаркі
- Бягучая вэрсія

##### Пошук

##### На іншых мовах

- Afrikaans
- Aragonés
- العربية
- Asturianu
- Azərbaycan
- Български
- Brezhoneg
- Bosanski
- Català
- Česky
- Чăвашла
- Cymraeg
- Dansk
- Deutsch
- Ελληνικά
- English
- Esperanto
- Español
- Eesti
- Euskara
- فارسی
- Suomi
- Français
- Frysk
- Galego
- עברית
- Hrvatski
- Krèyol ayisyen
- Magyar
- Հայերեն
- Interlingua
- Bahasa Indonesia
- Ido
- Íslenska
- Italiano
- 日本語
- ქართული
- Қазақша
- 한국어
- Kernewek
- Кыргызча
- Latina
- Limburgs
- Lietuvių
- Latviešu
- Bahasa Melayu
- Plattdüütsch
- Nederlands
- Norsk (nynorsk)
- Norsk (bokmål)
- Occitan
- Kapampangan
- Polski
- پښتو
- Português
- Română
- Русский
- संस्कृत
- Srpskohrvatski / Српскохрватски
- Simple English
- Slovenčina
- Slovenščina
- Shqip
- Српски / Srpski
- Svenska
- తెలుగు
- Тоҷикӣ
- ไทย
- Tagalog
- Türkçe
- Tatarça
- Oyghurque
- Українська
- اردو
- O'zbek
- Tiếng Việt
- ייִדיש
- 中文
- Bân-lâm-gú