Рымскія лічбы - Вікіпэдыя

# Рымскія лічбы

### Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі.

Рымскія лічбы — сыстэма зьлічэньня, ужываная антычнымі рымлянамі для запісу натуральных лікаў. Аснову яе складаюць шэраг літараў лацінскай абэцэды:

- I = адзін
- V = пяць
- X = дзесяць
- L = пяцьдзесят
- C = сто (ад лацінскага centum)
- D = пяцьсот
- M = тысяча (ад лацінскага mille)

Іншыя лікі запісваюцца пры дапамозе паўтарэньня гэтых лічбаў. Пры гэтым значэньні лічбаў сумуюцца, акрамя выпадку, калі меньшая лічба стаіць перад вялікай. У такім разе меньшы лік адымаюць ад вялікага. Гэты прынцып адыманьня выкарыстоўваюць, каб пазьбегнуць чатырохразовага паўтарэньня адной і той жа лічбы.
Прыклады:

  II = 2
  IV = 4
  VIII = 8
  IX = 9
  XVI = 16
  XXXII = 32
  LXIV = 64
  CXXVIII = 128
  CCLVI = 256
  DXII = 512
  DCLXVI = 666 (пералічаны ўсе літары, акрамя M — т. н. лік зьвера)
  MXXIV = 1024
  MCMLXXIV = 1974

Часам прынцып адыманьня ўжываюць больш шырока: адымаць ад вялікай лічбы любую меньшую. Гэтак зручна запісваць лікі як `1999 = MIM (1000 + 1000 - 1)` замест `MCMXCIX`.

Выкананьне арыфмэтычных апэрацый пры дапамозе рымскіх лічбаў — вельмі складана. Рымляне ўжывалі абак.

У наш час рымскія літары ўжываюцца для абазначэньня дат (нумары месяцаў: 25-III-1918, стагодзьдзяў: XX стагодзьдзе), у імёнах (папа Леў X, кароль Карл IX), назвах глаў, разьдзелаў кніг, у дэкаратыўных мэтах (цыфэрблят гадзіньнікаў) і інш.

Юнікод мае адмысловыя сымбалі для прадстаўленьня рымскіх лічбаў, гэта шэраг ад U+2160 да U+2183. Там зьмешчаны знакі I–XII (каб паказваць гадзіны або месяцы) і астатнія лічбы. Напрыклад лік `1644 = MDCXLIV` можна запісаць пры дапамозе гэтых асобных знакаў як `ⅯⅮⅭⅩⅬⅠⅤ`. Аднак , каб ужываць гэтыя сымбалі, патрэбны праграмы, здольныя паказваць юнікодныя сымбалі і шрыфты, якія маюць гэтыя знакі. Таму пажадана ўжываць звычайныя лацінскія літары.

## [рэдагаваць] Зьнешнія спасылкі

- Roman Numeral Conversion Calculator and Self Test — Канвэртар паміж рымскімі і арабскімі лічбамі (па-ангельску).

Атрымана з «http://be.wikipedia.org../../../%D1%80/%D1%8B/%D0%BC/%D0%A0%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%BB%D1%96%D1%87%D0%B1%D1%8B.html»

Катэгорыі: Зьлічэньне | Сыстэмы зьлічэньня

##### Views

- Артыкул
- Гутаркі
- Бягучая вэрсія

##### Пошук

##### На іншых мовах

- العربية
- Български
- Brezhoneg
- Bosanski
- Català
- Česky
- Dansk
- Deutsch
- English
- Esperanto
- Español
- Suomi
- Français
- Gaeilge
- Galego
- עברית
- Hrvatski
- Magyar
- Bahasa Indonesia
- Íslenska
- Italiano
- 日本語
- 한국어
- Kurdî / كوردي
- Latina
- Nederlands
- Norsk (nynorsk)
- Norsk (bokmål)
- Nouormand
- Polski
- Português
- Русский
- Sicilianu
- Simple English
- Slovenščina
- Shqip
- Српски / Srpski
- Svenska
- தமிழ்
- ไทย
- Türkçe
- Українська
- 中文