Кулгрында - Вікіпэдыя

# Кулгрында

### Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі.

| Гэты артыкул не адпавядае стандартам Вікі-фарматаваньня. Вы можаце дапамагчы Вікіпэдыі, адрэдагаваўшы яго.

Кулгрында (літоўскае: kūlgrinda, ад жамойцкіх дыялектных: kūlis – камень + grinda – брук) — брукаваная дарога праз балота, раку, возера ці іншую водную перашкоду на землях, заселеных балцкімі плямёнамі.

## [рэдагаваць] Тэхналогія

Верхні слой бруку складаўся з роўна ўкладзеных камянёў дыяметрам 10 – 20 см і насцілаўся на аснову, альбо на адмысловы ніжні слой, прызначаны для ўмацавання верхняга. Аснова складалася з бязладна ўкладзеных палявых камянёў дыяметрам 50 – 80 см, альбо скінутых у балота пнёў, голля і камлёў, альбо ўяўляла сабой складаную канструкцыю з пакладзеных упоперак сасновых бярвенняў, на якія быў насыпаны пласт пяску. З бакоў кулгрынды ўмацоўваліся сасновымі палямі ці каменнымі клінамі і засцерагаліся ад заносу глеем з дапамогай канавак. Разам з кулгрындамі таксама выдзяляюцца мядгрынды (medgrinda) і жэмгрынды (žemgrinda). Мядгрынды брукаваліся дрэвам, тады як аснову жэмгрындаў складала зямля, часам перасыпаная камянямі ці бярвеннямі. Шырыня кулгрындаў вагалася ад 1,5 да 6 м, даўжыня — ад 3 – 4 да некалькіх соцень м. З мэтай захавання таямніцы кулгрынды часта пракладаліся пад вадой і мелі звілісты абрыс. У большасці кулгрынды выкарыстоўваліся ў абарончых мэтах, вялі да гарадзішчаў і складалі частку іх фартыфікацыйнай сістэмы. Некаторыя мелі культавы характар і вялі да свяцілішчаў ці месцаў пахавання.

## [рэдагаваць] Гісторыя

Кулгрынды вядомыя ў Прусіі з I стагоддзя, у Літве — з IV стагоддзя. Працягвалі будавацца да ранняга сярэднявечча. Традыцыі будаўніцтва дарог, асабліва трывалыя ў заходніх балтаў, выкарыстоўваліся ў ВКЛ, дзе пераселеныя ў XIII стагоддзі з Прусіі борці ўтварылі саслоўна-прафесійную групу, занятую гэтым рамяством. Большасць захаваўшыхся кулгрындаў знаходзіцца на тэрыторыі Літоўскай Рэспублікі. Найбольшая канцэнтрацыя кулгрындаў прыпадае на жамойцкі рэгіён. Літоўскімі навукоўцамі даследаваны дарогі: у вёсках Алкупіс і Бурбішкяй, раён Шылале; вёска Обеляй, раён Укмерге; вёска Кярнаве, Шырвінцкі раён і іншыя. Кулгрынды вядомыя таксама ў Калінінградскай вобласці Расійскай Федэрацыі і Латвіі. Маюцца звесткі аб кулгрындах на тэрыторыі Беларусі на возеры Краснае ў Дзісенскім павеце і паміж вёскай Наносы і Мядзелам на возеры Нарач. Нарачанская кулгрында, званая ў народзе Чортавай грэбляй і брукаваная шчыльна пакладзенымі камянямі, знаходзілася на глыбіні прыкладна 125 см ад паверхні вады, узвышалася над дном возера прыкладна на 160 см і мела ў даўжыню каля 1 км; у шырыню забяспечвала прастору для праезду чатырох запрэжаных коней адначасова.

  Крыніца: Я.У. Новікаў, «Энцыклапедыя Вялікага Княства Літоўскага»

## [рэдагаваць] Знешнія спасылкі

### [рэдагаваць] Літаратура

- Доўнар А. "Масты ў паўтара пруты". Нарыс з гісторыі дарожных камунікацыяў Беларусі XVI – XVIII стст. // Спадчына. Мн., №2-3/2003 (152). С. 63-69.
- Киркор А.К. Современная природа Литвы. // Живописная Россия. Отечество наше в его земельном, историческом, племенном, экономическом и бытовом значении. Т. 3. Литовское и Белорусское Полесье. Репринтное воспроизведение издания 1882 года. Мн., 1993. С. 49 – 72.
- Каблоў С. Падводная археалогія на Беларусі. // З глыбі вякоў. Наш край. Мн., 1996. С. 27-50.
- Кулгринды. // Литва. Краткая энциклопедия. Вильнюс, 1989. С. 351.
- Ластоўскі В. Падручны расійска-крыўскі (беларускі) слоўнік. Коўна, 1924. С. 42.
- Baubonis Z. Kūlgrindų, medgrindų ir žemgrindų klausimu. // Aktualūs kultūros paminklų tyrinėjimų uždaviniai: Konferencijos pranešimų tezės. (Зянонас Баўбоніс. Да пытання аб кулгрындах, мядгрындах і жэмгрындах. // Актуальныя пытанні даследванняў помнікаў культуры: Тэзісы дакладаў канферэнцыі.) Vilnius, 1988. 47-53.

Атрымана з «http://be.wikipedia.org../../../%D0%BA/%D1%83/%D0%BB/%D0%9A%D1%83%D0%BB%D0%B3%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0.html»

Катэгорыя: Артыкулы да вікіфікацыі

##### Views

- Артыкул
- Гутаркі
- Бягучая вэрсія

##### Пошук