Paris - Wicipedia

# Paris

### Oddi wrth Wicipedia, y gwyddoniadur rhydd.

Arfbais Paris

Prifddinas a dinas fwyaf Ffrainc yw Paris. Mae hi ar un o ddolenni Afon Seine, ac felly wedi ei rhannu yn ddwy: y lan dde i'r gogledd a'r lan chwith i'r de o'r afon. Mae'r afon yn enwog am ei quais (llwybrau gyda choed ar hyd y glannau, bythod llyfrau awyr agored a hen bontydd dros yr afon. Mae'n enwog hefyd am ei rhodfeydd, er enghraifft y Champs-Élysées, a llu o adeiladau hanesyddol eraill.

Mae tua 2 filiwn o bobl yn byw yn y ddinas (1999: 2,147,857 o drigolion), ond mae tua 11 miliwn o bobl yn byw yn Ardal y Brifddinas (aire urbaine de Paris yn Ffrangeg; 1999: 11,174,743 o drigolion).

## [golygu] Hanes

Paris a'r afon Seine

Cychwynodd hanes y dref ar ynys o'r enw Île de la Cité yn yr afon Seine. Heddiw mae'r Palais de Justice a'r eglwys gadeirol Notre-Dame de Paris ar yr ynys hon. Gyferbyn â'r Île de la Cité mae ynys arall, yr Île Saint-Louis, sy ddim mor fawr. Ar honno, mae tai cain a adeiladwyd yn ystod y ail ganrif ar bymtheg a'r deunawfed ganrif.

Cyn i'r Ymerodraeth Rufeinig gyrraedd ym 52 C.C. roedd llwyth Galaidd yn byw yno. Roedd y Rhufeinwyr yn ei galw nhw'n "Parisii" er eu bod nhw eu hunain yn galw'r dref yn Lutetia, sef "lle corsog". Tua 50 o flynyddoedd ar ôl hyn datblygodd rhan newydd o'r dref ar ochr chwith i'r afon (y Quartier Latin heddiw) a newidwyd enw'r dref i "Baris".

Daeth rheolaeth Rhufain ym Mharis i ben ym 508 pan ddaeth y dref yn brif ddinas y Merofingiaid o dan Clovis I. O achos goresgyniad yr ardal gan y Llychlynwyr yn yr wythfed ganrif roedd rhaid adeiladu caer ar ynys yng nghanol yr afon Seine. Beth bynnag, daeth y Llychlynwyr (efallai o dan Ragnar Lodbrok) i Baris i fediannu'r dref ar 28 Mawrth 845. Er mwyn eu perswadio nhw i adael, roedd rhaid gasglu pridwerth mawr iawn.

Dechreuodd maint ieirll Paris gynyddu oherwydd nad oedd y brenhinoedd Carolingaidd diweddarach ddim yn ddigon cryf. O'r , etholwyd Odo, Iarll Paris i fod yn frenin Ffrainc er fod Siarl III yn brenin iawn. Ar ôl bu'r Carolingiad olaf yn farw, etholwyd Huw Capet, Iarll Paris, i fod yn frenin Ffrainc (987).

Yn ystod yr unfed ganrif ar ddeg adeiladwyd rhan newydd y dref ar lan dde yr afon ac yn ystod y ddeuddegfed ganrif a'r drydedd ganrif ar ddeg sydd yn cynnwys teyrnasiad Philippe II Augustus (1180-1223) roedd y tref yn tyfu yn braf. Yn ystod yr adeg hon adeiladwyd caer, y Louvre cyntaf, a nifer o eglwysydd gan gynnwys eglwys gadeiriol Notre-Dame. Daeth nifer o ysgolion ar lan chwith yr afon at ei gilydd i lunio prifysgol y Sorbonne. Roedd Albertus Magnus a St. Thomas Aquinas ymhlith ei myfyrwyr cynnar. Yn ystod y Canol Oesoedd roedd Paris yn ddinas fasnach a deallusol bwysig iawn, er i'r Pla ddod i'r dref yn y bedwaredd ganrif ar ddeg. O dan reolaeth Louis XIV, Brenin yr Haul, oedd yn para o 1643 i 1715 symudwyd y llys brenhinol o Baris i Versailles, tref gyfagos.

Lleoliad Paris

Dechreuodd y Chwyldro Ffrengig ag ymosod ar y Bastille ar 14 Gorffennaf 1789. Roedd croestyniadau niferus rhwng Paris a'r ardal o gwmpas y dref yn parhau am flynyddoedd ar ôl hynny.

Roedd y Rhyfel rhwng Ffrainc a Prwsia yn gorffen â gwarchae Paris ym 1870. Ildiodd Paris ym 1871 ar ôl gaeaf o newyn a thywallt gwaed. Ar ôl hynny dechreuodd cyfnod cyfoethog arall, La Belle Époque (y Cyfnod Ardderchog). Yn ystod y cyfnod hwn adeiladwyd y Tŵr Eiffel ym 1889, adeilad mwyaf enwog y dref.

Roedd Paris o dan reolaeth yr Almaen yn ystod yr Ail Ryfel Byd, ond rhyddhawyd ym mis Awst 1944 ar ôl Brwydr Normandi.

## [golygu] Diwylliant

Mae diwylliant Paris yn unigryw.

## [golygu] Enwogion

Mae nifer fawr o bobl enwog yn enedigol o Baris.

## [golygu] Atyniadau

## [golygu] Dolenni allanol

- Gwefan Swyddogol Paris
- Gwefan Swyddogol Twristiaeth Paris
- Gwefan swyddol Archaeoleg Paris
- Gwefan swyddogol Twristiaeth Paris Ile-de-France
- Mapiau Google Paris
- Brwydr Paris 1814

Wedi dod o "http://cy.wikipedia.org../../../p/a/r/Paris.html"

Categorïau tudalen: Paris | Dinasoedd Ffrainc

##### Views

- Erthygl
- Sgwrs
- Diwygiad cyfoes

##### Chwilio

##### Ieithoedd eraill

- Afrikaans
- Alemannisch
- አማርኛ
- Aragonés
- العربية
- ܕܥܒܪܸܝܛ
- Asturianu
- Беларуская
- Български
- Brezhoneg
- Català
- Česky
- Dansk
- Deutsch
- Ελληνικά
- English
- Esperanto
- Español
- Eesti
- Euskara
- فارسی
- Suomi
- Français
- Frysk
- Gaeilge
- Gàidhlig
- Galego
- Gaelg
- עברית
- Hrvatski
- Magyar
- Հայերեն
- Interlingua
- Bahasa Indonesia
- Ido
- Italiano
- 日本語
- ქართული
- ಕನ್ನಡ
- 한국어
- Ripoarisch
- Kurdî / كوردي
- Kernewek
- Latina
- Ladino
- Lëtzebuergesch
- Limburgs
- Lumbaart
- Lingala
- Lietuvių
- Latviešu
- Malagasy
- Македонски
- मराठी
- Bahasa Melayu
- Ekakairũ Naoero
- Plattdüütsch
- Nederlands
- Norsk (nynorsk)
- Norsk (bokmål)
- Occitan
- Иронау
- Polski
- Piemontèis
- Português
- Română
- Русский
- Sicilianu
- Scots
- Simple English
- Slovenčina
- Slovenščina
- Shqip
- Српски / Srpski
- Svenska
- Kiswahili
- தமிழ்
- Tetun
- Тоҷикӣ
- ไทย
- Tagalog
- Türkçe
- Reo Mā`ohi
- Oyghurque
- Українська
- اردو
- Tiếng Việt
- West-Vlaoms
- 中文