Llanelli - Wicipedia

# Llanelli

### Oddi wrth Wicipedia, y gwyddoniadur rhydd.

Llanelli
Ystadegau
Poblagaeth | 44,475 (cyfrifiad 2001)
Gweinyddol
Sir | Sir Gaerfyrddin
Gwlad Ethol | Cymru
Gwladwriaeth Penadur | Y Deyrnas Unedig
Cymunedau Cyngor Lleol | Cyngor Tref Llanelli Cyngor Gwledig Llanelli
Swyddfa Post a Ffôn
Tref Post | LLANELLI
Ardal Post | SA14/15
Côd Ffôn | +44 -1554
Arall
Sir Serimonial | Dyfed
Heddlu | Heddlu Dyfed-Powys
Gwleidyddiaeth
Etholiaeth Senedd y DU | Llanelli
Etholiaeth Cynulliad Cymru | Llanelli
Etholiaeth Ewropeaidd | Cymru
AS | Nia Griffith
AC | Catherine Thomas

  Am etholaeth Llanelli, gwelir Llanelli (etholaeth).

Tref fwyaf Sir Gaerfyrddin a de orllewin Cymru, wedi'i lleoli ar aber Afon Lliedi rhyw ddeuddeng milltir i'r gorllewin o Abertawe ac rhyw ugain milltir i'r de o Gaerfyrddin. Tyfodd y dref yn y 19eg ganrif o amgylch y pyllau glo a'r gweithfeydd tun. Mae’r dref yn enwog am ei thraddodiad rygbi balch.

Mae Llanelli hefyd wedi’i hamgylchynni gan nifer o drefi a phentrefi bach a adweinir fel Llanelli Rural. Mae’r rhan fwyaf o'r rhain yn cael eu hystyried yn rhan o dref Llanelli.

## [golygu] Hanes

Arfais Tref Llanelli, yn cynnwys yr arwyddair Ymlaen Llanelli

### [golygu] Diwydiant

Fe wnaeth Llanelli dyfu yn gyflym yn ystod y 18fed ganrif a’r 19eg ganrif gyda’r diwydiant glo, ac ar ôl hynny fel man cynhyrchu plât tun. Roedd y dref yn lle cynhyrchu tun arwyddocaol ar lefel rhanbarthol a chafodd ei henwi'n "Tinopolis." Er i’r diwydiannau ddechrau cau yn yr 1970au, fe wnaeth y dref ddioddef o ddirywiad economaidd parhaus. Er hynny, fe welir buddsoddiad mawr ym meysydd adloniant a thwristiaeth.

### [golygu] Yr Iaith Gymraeg

Sefydlwyd yr ysgol benodedig Gymraeg gyntaf gan awdurdod lleol yn Llanelli yn 1947, sef Ysgol Gymraeg Dewi Sant, Llanelli.

Yn y 1950au bu Trefor ac Eileen Beasley yn ceisio cael gan Gyngor Gwledig Llanelli ddarparu papur treth Cymraeg trwy wrthod talu'r dreth hyd y caent un. Ymateb y cyngor oedd eu herlyn gan anfon y bwmbeili i mewn a gwerthu eu celfi er mwyn cael arian y dreth. Roedd cyfeillion yn prynu'r celfi er mwyn eu rhoi yn ôl iddynt. Bu rhaid aros tan ganol y 1960au cyn cael statws cyfartal i'r Gymraeg pan wnaeth y cynghorau dderbyn bod rhaid iddynt ddarparu rhai dogfennau yn Gymraeg.

Cynhaliwyd yr Eisteddfod Genedlaethol yn Llanelli ym 1895, 1903, 1930, 1962 a 2000.

## [golygu] Atyniadau Lleol

- Parc Arfordirol y Mileniwm, sy’n rhychwantu 21km (13 milltir) o arfordir rhwng Casllwchwr a Penbre.
- Parc Gwledig Penbre a thraeth Cefn Sidan.
- Tŷ Llanelli, sydd yn un o adeiladau mwyaf hanesyddol Llanelli, enghraifft dda o dŷ tref Sioraidd.
- Castell Cydweli.
- Marina Porth Tywyn.
- Amgueddfa Parc Howard, lle y cedwir casgliad Crochenwaith Llanelli.
- Gerddi Botaneg Cenedlaethol Cymru.

## [golygu] Chwaraeon

### [golygu] Rygbi

Ffurfiwyd Clwb Rygbi Llanelli yn gynnar yn yr 1870au ac mae i'r clwb hanes anrhydeddus.

### [golygu] Pêl-droed

Mae gan Llanelli dîm pêl-droed o’r enw Llanelli A.F.C. sy’n chwarae yng Nhgynghrair Cymru. Mae nhw’n chwarae ar barc Stebonheath, o dan reolaeth Peter Nicholas.

### [golygu] Golff

Mae gan ardal Llanelli dri chwrs golff, yn cynnwys Clwb Golff a Gwledig Machynys sydd yn gartref i Gampwriaeth Merched Ewrop Cymru.

### [golygu] Chwaraeon Modur

Gelwir Cylchdaith Penbre (Pembrey Circuit) yn gartref i chwaraeon modur yng Nghymru.

## [golygu] Diwylliant

Mae hanes crefydd a'r capeli yn ganolog i hanes diwylliannol Llanelli. Roedd David Rees y Cynhyrfwr yn weinidog yng Nghapel Als, Jiwbili Young yn Seion Llanelli a Gwyndaf yn Tabernacl Llanelli

### [golygu] Y cynghannau

Mae gan y dref orsaf radio o’r enw ‘Scarlet FM’.

Y Llanelli Star yw'r unig bapur wythnosol yn y dref sydd wedi goroesi. Roedd tri yn cael eu cyhoeddi yn y dref ar un adeg gan gynnwys Llanelli Mercury. Yng nghanol y 1970au dechreuwyd cyhoeddi Llanelli News ond ni pharhaodd mwy nag ychydig flynyddoedd.

Mae Llanelli yn gartref i Gwmni Teledu Tinopolis sydd yn un o’r cynhyrchwyr annibynnol mwyaf yn y Deyrnas Unedig. Dyma'r cwmni sy'n cynhyrchu'r rhaglen deledu ‘Wedi 7’ a ddarlledir ar S4C.

### [golygu] Theatr a sinema

Theatr Elli yw’r unig theatr yn y dref, sy’n rhan o ganolfan adloniant Llanelli. Cynhelir nifer o sioeau yn y theatr yn cynnwys nifer o gynyrchiadau cerddorol a dramâu gan grwpiau lleol.

## [golygu] Trafnidiaeth

Cysylltir y dref â thraffordd yr M4 gan yr A4138. I gyrraedd y dref oddi ar yr M4 deler oddi arni ar gyffordd 48.

Bws – Mae Llanelli yn cael ei gwasanaethu yn cyson gan wasanaethau bws lleol rhwng Abertawe a Chaerfyrddin.

Lleolir yr orsaf drenau rhyw filltir i’r de o ganol y dref. Mae trenau Llundain i Abergwaun yn mynd drwy'r orsaf hon a hefyd llinell drenau Calon Cymru o Abertawe i Amwythig.

## [golygu] Gwleidyddiaeth

Neuadd Tref Llanelli

Mae tref Llanelli o fewn etholiaeth seneddol Llanelli yn y senedd yn Llundain ac yng Nghynulliad Cenedlaethol Cymru) sy'n cael eu cynrychioli gan Nia Griffith AS a Catherine Thomas AC y naill y llall.

Caiff rhan o'r dref ei llywodraethu ar lefel lleol gan Gyngor Tref Llanelli a rhan gan Gyngor Gwledig Llanelli, a'r cwbl gan Gyngor Sir Caerfyrddin ar lefel sirol.

Gefeilltref Llanelli yw Agen yn Ffrainc.

## [golygu] Cysylltiadau allanol

- Cyngor Gwledig Llanelli
- Scarlets Llanelli - Clwb rygbi
- (Saesneg) Clwb pêl-droed Llanelli
- Cyngor Tref Llanelli
- Cor Meibion Llanelli
- (Saesneg) Bragdy Felinfoel

Mae'r erthygl hon yn eginyn. Gallwch helpu iddi dyfu.

Wedi dod o "http://cy.wikipedia.org../../../l/l/a/Llanelli.html"

Categorïau tudalen: Egin | Trefi Sir Gaerfyrddin

##### Views

- Erthygl
- Sgwrs
- Diwygiad cyfoes

##### Chwilio

##### Ieithoedd eraill

- Deutsch
- English
- Français
- Nederlands
- Norsk (bokmål)