# Cisjordanio

### El Vikipedio

Geografio > Azio > Palestino > Cisjordanio

Cisjordanio (arabe: الضفة الغربية ) estas palestina teritorio en la okcidenta flanko de la rivero Jordano. Ĝi estis okupita de Jordanio armeo dum israela-araba milito en 1948, sed en 1967 dum la Sestaga milito estis ekokupita de Israelo, kiu konstruas tie, kontraŭ protestoj de la palestinanoj kaj de la internacia komunumo, koloniojn loĝatajn de israelanoj. Ĝi estas de [[Unuiĝintaj Nacioj|Unuiĝinta Naciaro] kaj de la plej multaj regnoj konsiderata esti sub armea okupado de Israelo. Kelkaj israelanoj kaj diversaj aliaj grupoj preferas nomi ĝin "disputata" anstataŭ "okupata" teritorio.

La limoj de Cisjordanio estis difinitaj per la linio de batalhalto de la araba-israela milito de 1948 post dissolvo de la brita mandato pri Palestino, kiam ĝi estis ekokupita kaj aneksita de Jordanio. De 1948 ĝis 1967, la teritorio troviĝis sub jordana regado; Jordanio ne ĉesis pretendi ĝin ĝis 1988. La teritorio estis ekokupita de Israelo 1967 dum la Sestaga milito, kvankam, kun la escepto de Orienta Jerusalemo ĝi ne estis aneksita de Israelo pro la grandega nombro da palestinaj loĝantoj kiu igus la judojn minoritataj. Antaŭ 1948, la teritorio estis parto de la brita mandato starigita post dissolvo de la Otomana Regno. Situanta okcidente kaj sud-okcidente de la rivero Jordano en la orienta parto de la regiono Palestino, ĝi havas komunajn landlimojn kun Israelo okcidente, norde kaj sude, kaj kun Jordanio oriente.

40 % de la areo (inkludante la plej grandan parton de la loĝantaro) estas sub la limigita civila jurisdikcio de la Palestina Aŭtoritato, dum Israelo regas super ĉio (inkluzive de la israelaj kolonioj, kamparaj kaj limaj regionoj). La loĝantaro de Cisjordanio estas esence palestina (84 %) kun signifa, sed kontestata, malplimulto de israelaj kolonianoj.

En la hebrea lingvo ĝi estas ofte elvokita per la bibliaj nomoj Jehuda kaj Ŝomron, kaj kelkaj anglalingvanoj uzas la ekvivalentojn Judea kaj Samaria. La nomo Cisjordanio por la regiono estas uzata ankaŭ en diversaj lingvoj (ekz-e franca, hispana, kataluna, hungare). La statuso de Orienta Jerusalemo estas disputata. Israelo, kiu aneksis ĝin, ne konsideras ĝin plu kiel parton de Cisjordanio; tamen, la anekso estas agnoskita de neniu alia lando, nek de la Unuiĝinta Naciaro. Pro ĝia graveco ĝi estas ofte elvokata aparte.

- Areo: 5.879 kv.km;
- Loĝantaro: 1.611 mil (1999).
- Centro: Jeriĥo.

## [redaktu] Demografio de Cisjordanio

Cisjordanio estas loĝata de proksimume 2,8 milionoj da homoj, 2,4 milionoj da palestinanoj, pli ol 400.000 israelaj koloniantoj (inkluzive de tiuj de Orienta Jerusalemo), kaj malgrandaj etnaj grupoj kiel la samarianoj, kiuj loĝas en kaj ĉirkaŭ Nabluso.

La judaj kolonianoj en Cisjordanioj loĝas plej multe en kontraŭleĝaj kolonioj; kvankam loĝantaroj ekzistas en araba najbareco de Jerusalemo kaj Hebron (kvankam en Hebron la israelanoj vivas disigite de bariloj kaj barikadoj). Interagadoj inter la du socioj ĝenerale ne plu okazas pro la lastatempa sekurecproblemo. Tamen ekzistas ofte ekonomia rilato inter apudaj israelaj kolonioj kaj palestinaj vilaĝoj. Ŝablono:Konkretigi per faktoj !!

Proksimume 30 % de la palestinanoj loĝantaj en Cisjordanio estas rifuĝintoj aŭ iliaj rektaj idoj, kiuj fuĝis aŭ estis forpelitaj de Israelo dum la araba-israela milito de 1948 (vd palestina eliro). En la angla: [1],[2],[3]

La ĝusteco de la loĝantaro-nombroj estas disputataj pro la studaĵo prezentita ĉe la Sesa Herzliya Konferenco pri la nacia sekureco de Israelo: (angle) [4]

## [redaktu] Eksteraj ligoj

[Gadi ALGAZI: Alianco inter ŝtato, konstruigistoj kaj ekstremismaj koloniantoj - Cisjordanio, nova "Far East" de israela kapitalismo", {Le Monde diplomatique en Esperanto, aŭgusto 2006}]

## [redaktu] Urboj en Cisjordanio

Mapo de la teritorio en la municipaj limoj de la israelaj kolonioj, en marbluo, en Cisjordanio

La plej dense loĝata parto de la regiono estas montara strio de nordo al sudo, kie situas la urboj Orienta Jerusalemo, Nabluso, Ramalaho, Betlehemo, and Hebron. Jenin, en la ekstrema nordo de Cisjordanio, troviĝas ĉe la suda angulo de la Jezreela Valo, Kalkiljo (Qalqilyah) kaj Tulkarm troviĝas en la malaltaj montetoj apud la israela marborda ebenaĵo, kaj Jeriĥo situas proksime de la rivero Jordano, norde de la Morta Maro.

### [redaktu] Orienta Jerusalemo

Israelo ne rekonas Orientan Jerusalemon kiel ento disa de israela Jerusalemo. Orienta Jerusalemo estas la esperata sidejo de la estonta ŝtato Palestino.

### [redaktu] Ramalaho

Ramalaho (ne konfuzu kun la israela urbo Ramla) estas grava palestina kultura kaj ekonomia centro, kaj la loko de la provizora tombejo de Jasir Arafat. La urbo situas proksime de la biblia Beit El (la loko kie Jakobo havis sian divinan sonĝon en la Genezo kaj kie la izraelidoj konstruis templon en la libro Reĝoj.

### [redaktu] Nabluso

Nabluso estas grava urbo de pli ol 100.000 palestinanoj kaj kuŝas inter la du montoj Ebal kaj Gerizim. Ĝi estas la loko de la Palestina Sekurec-Interŝanĝo kaj famas pro sia Knafeh. La urbo estas hebree en la biblio menciita kiel Ŝeĥem.

### [redaktu] Hebron

Hebron estas urbo de eksterordinara graveco por judoj, kristanoj kaj islamanoj. Antaŭ la masakro de 1929, ĉiuj tri loĝantaroj vivis kune en la urbo. (En la biblio, ĝi estas la loko de la tombejo de la patriarĥoj, de la la tomboj de Ruth kaj Jesajo) En la urbo troviĝis multaj antikvaj judaj kaj islamaj preĝejoj. En la biblio troviĝas alia nomo por Hebron, Kirjat Arba, kiun la israelanoj uzis por nomi la grandan judan kolonion apud Hebron.

### [redaktu] Betlehemo

Betlehemo, konsiderata de la kristanoj kiel naskiĝloko de Jesuo, situas sude de Jerusalemo. Ĝi estas la urbo de la Naskiĝpreĝejo kaj de la tombejo de Raĥel. En ĝi kaj ĉirkaŭ ĝi loĝas multaj palestinaj kristanoj.

### [redaktu] Jeriĥo

Jeriĥo, oaza urbo en la Jordan-valo, estas unu el la plej malnovaj urboj en la mondo. (Ĝi estas menciita en la biblia libro Joŝua kiel unua loko kiun la izraelidoj konkeris kiam ili venis en la novan landon)

### [redaktu] Israelaj kolonioj

Ma'ale Adumim (ĉirkaŭ 6 km oriente de Jerusalemo), Modi'in Illit, Betar Illit kaj Ariel estas la plej grandaj israelaj kolonioj en Cisjordanio. Vd ankaŭ:

## [redaktu] Deveno de la nomo

#### [redaktu] West Bank

La regiono ne ekzistis sendepende ĝis 1948, kiam ĝi estis difinita 1949 de la batalhalta kontrakto inter Israelo kaj Jordanio. La nomo "West Bank" ("Okcidenta Bordo") estis ŝajne unue uzata de la jordanianoj kiam ili aneksis la regionon, kaj fariĝis komuna en la angla lingvo. Antaŭ tiu uzado, la regiono estis nomata Judea kaj Samaria. Ekz-e, la UN-rezolucio 181, la Disdivida Plano de 1947 eksplicite mencias parton de la regiono kiel Judea kaj Samaria. Pri la landlimoj de la regiono en la rezolucio vid la tekston (angle) here.

#### [redaktu] Cisjordanio/Transjordanio

La novlatina nomo Cisjordanio (laŭlitere "ĉi-flanke de la [rivero] Jordano") estas la kutima nomo en la plej multaj latinidaj lingvoj. La analoga Transjordanio estis historie uzata por signi la nuntempan Jordanion, kiu troviĝas ĉe la orienta bordo de la rivero Jordano.

### [redaktu] Politika terminologio

La israelanoj nomas la regionon aŭ kiel unuon: "La okcidenta bordo" (hebree: "ha-Gada ha-Ma'aravit" "הגדה המערבית"), aŭ kiel du unuoj: Judea (hebree: "Jehuda" "יהודה") kaj Samaria (hebree: "Ŝomron" "שומרון"), laŭ la du bibliaj reĝlandoj (la suda, Juda, kaj la norda, Izraelo, kies ĉefurbo estis, dum kelka tempo, en la urbo Samaria). La limo inter Judea kaj Samaria estas zono tuj norde de Jerusalemo kelkfoje nomata la "lando de Benjameno". La palestinanoj forte obĵetas la nomojn Judea kaj Samaria. Ili nomas la areon Palestino aŭ Okupata West Bank (tiel distingante ĝin de Isrealo, neokupata).

## [redaktu] Statuso

Mapo de Cisjordanio (kun la Gaza-strio), montrante areojn administratajn de la Palestina Aŭtoritato en malhelverdo kaj de Israelo administratajn en helverdo.

La estonta statuso de Cisjordanio, kune kun la Gaza-strio ĉe la Medideranea bordo, estis intertraktita inter palestinanoj kaj israelanoj, kvankam la nuna Irmapo por Paco, proponita de la Kvaropo pri Mez-Oriento, konsistanta el Usono, Rusio, la Eŭropa Unio kaj la Unuiĝinta Naciaro, planas sendependan palestinan ŝtaton en tiuj teritorioj apud Israelo (vd ankaŭ proponoj por palestina ŝtato).

Elŝutita el "http://eo.wikipedia.org../../../c/i/s/Cisjordanio.html"

Kategorio: Palestino

##### Views

- Artikolo
- Diskuto
- Aktuala versio

##### Serĉu

##### Aliaj lingvoj

- Aragonés
- العربية
- Български
- Bosanski
- Català
- Česky
- Dansk
- Deutsch
- English
- Español
- Eesti
- Euskara
- Suomi
- Français
- Gàidhlig
- Galego
- עברית
- Magyar
- Bahasa Indonesia
- Íslenska
- Italiano
- 日本語
- 한국어
- Kernewek
- Lietuvių
- Bahasa Melayu
- Nederlands
- Norsk (nynorsk)
- Norsk (bokmål)
- Polski
- Português
- Русский
- Srpskohrvatski / Српскохрватски
- Simple English
- Slovenčina
- Српски / Srpski
- Svenska
- ไทย
- Tagalog
- Tiếng Việt
- 中文