بختک - ویکی‌پدیا

# بختک

### از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد.

بَختَک در افسانه‌ها و باور عامیانه ایرانی نام موجودی تخیلی است که شبها قصد خفه کردن افراد در خواب را دارد. برخی منابع نیز بختک را با کابوس هم‌معنی دانسته اند. البته بختک با کابوس هم معنا نیست، بختک موجودی نامریی است که شب هنگام بر بدن انسان مسلط می‌‌شود و تمام بدن را در اختیار گرفته و قفل می‌‌کند، درین حالت انسان فقط نظاره گر ناتوانی خود است. ترسی بدون دلیل وجود انسان را در بر می‌‌گیرد و انسان توان کوچک‌ترین واکنشی نسبت به این ترس ندارد .در برخی باورهای قدیمی معتقدند که بختک روی سینه افراد می‌‌نشیند و تمام وجود انها را فلج می‌‌کند. شاید ترس انسان گرفتار این موجود نیز بدلیل این است که حضور انرا بر روی خود احساس می‌‌کند ولی نمی‌تواند انرا ببیند. برخی دیگر بر این باورند که بختک در درون انسان نفوذ می‌‌کند و بدن را در اختیار می‌‌گیرد. اصطلاح " بختک روی زندگیش افتاده " نیز ازین جا وارد ادبیات فارسی شده است.

## [ویرایش] تفسیر دانشنامه‌ای

- حالت اختناق و سنگینی که گاهی در خواب به انسان دست می‌‌دهد، رؤیای وحشتناک توأم با احساس خفقان و سنگینی بدن که انسان را از خواب می‌‌پراند. خفتک، خفتو، برفنجک، درفنجک و فرنجک و فدرنجک و برغفج و برخفج و خفج و فرهانج و کرنجو و سکاچه هم گفته شده به عربی کابوس می‌‌گویند. «فرهنگ عمید»

- بختک موجودی افسانه ئی است که عوام، احساس سنگینی را که گاه اوقات به شخصی که طاقباز خوابیده دست می‌‌دهد به وسیله او توجیح می‌‌کنند. بختک یا فرنجک، به عقیده عوام، کنیز اسکندر بود. هنگامی که کلاغ به مشک محتوی آب حیات که اسکندر با خود از ظلمات آورده بود منقار زد و آن را درید و آب حیات بر زمین ریخت، این کنیز بی درنگ مشتی از آن آب را برداشته نوشید و اسکندر که سخت خشمگین شده بود به ضرب شمشیر بینی او را بینداخت، و فرنجک از گِل، و به قولی از خمیر، بینی ئی برای خود ساخت. فرنجک که به سبب نوشیدن آن آب عمر جاودانه یافته است چون کسی را به پشت خفته ببیند بر سینه او می‌‌جهد. اگر در آن حال خفته بیدار شده چنگ در بینی او اندازد فرنجک از بیم آن که بینیش کنده شود گنجی از گنجهای اسکندر را که می‌‌شناسد رشوت خواهد داد تا دست از بینیش بردارد. بختــک که به سبب همین افسانه بینی گلی، دماغ گلی و خمیری نیز خوانده می‌‌ شود به عقیده عوام در تاریکی و بخصوص زیر درخت‌ها و در جنگل‌ها و باغ‌ها می‌‌گردد. ظاهرأ این اعتقاد از ناآگاهی عوام به گاز کربنیکی که شب‌ها از گیاهان متصاعد می‌‌شود و کسی را که در جنـگل یا در زیر درخت خفته باشد به خفقان می‌‌افکند ناشی شده است. «کتاب کوچه»

در زبان آلمانی به اين نامها نيز معروف است:

Mahr – Schrätel – Alb – Alf

آلمانی‌ها نیز همانند فارسی زبانان مثلی مترادف دارند:

- Es lag mir wie ein Alp auf der Brust

- مثل بختک(با سنگینی جثه به روی کسی یا چیزی افتادن)

- چنان بسان فرنجك فرو گرفته مرا * كه بود مردنم آسان و دم زدن دشوار «مختاری غزنوی»

- منابع

- فرهنگ عمید
- کتاب کوچه، احمد شاملو - آیدا سرکیسیان، جلد چهارم ص. 843

- Lex. der sprichwörtlichen Redensarten - L. Röhrich

برگرفته از «http://fa.wikipedia.org../../../%D8%A8/%D8%AE/%D8%AA/%D8%A8%D8%AE%D8%AA%DA%A9.html»

رده‌های صفحات: افسانه های پارسی قدیم

##### Views

- مقاله
- بحث
- نسخهٔ فعلی

##### جستجو شود