Српскохрватски јазик - Википедија

# Српскохрватски јазик

### Од Википедија, слободна енциклопедија

Српскохрватски / Хрватскосрпски јазик српскохрватски / srpskohrvatski hrvatskosrpski / хрватскосрпски hrvatski ili srpski / хрватски или српски српски или хрватски / srpski ili hrvatski
Употреба: | Во периодот на Југословија, еден од нејзините официјални јазици
Област: | Територијата на Босна и Херцеговина, Србија, Хрватска и Црна Гора
Статус на јазикот: | Јазикот се именува како српски, хрватски, бошњачки или црногорски
Класификација: | Индоевропски Словенски Јужнословенски Западно-јужнословенски Српскохрватски / Хрватскосрпски јазик
Јазични кодови
ISO 639-1 | sh
ISO 639-2 | scr, scc
ISO/DIS 639-3 | hbs

Српскохрватски/srpskohrvatski (исто и хрватскосрпски/hrvatskosrpski, српски или хрватски/srpski ili hrvatski или хрватски или српски/hrvatski ili srpski), во лингвистиката е име за јазикот кој во периодот од 1920(?)-1992 е еден од службените јазици на Југославија, заедно со македонскиот и словенечкиот. По распадот на југословенската заедница, овој јазик е преименуван согласно националниот идентитет на народите кои се служеле со него. Така од српскохрватскиот јазик се настанати: српскиот јазик, хрватскиот јазик и бошњачкиот јазик, додека се настојува стандардизирање и на црногорски јазик.

НАПОМЕНА: понатаму во статијата јазикот ќе биде именуван како српскохрватски, чин со којшто не се отфрлаат останатите називи на јазикот, ниту се истакнуваат било какви предрасуди.

# [уреди] Особини на јазикот

Српскохрватскиот јазик е словенски јазик што значи дека води потекло од прасловенскиот јазик. Како и за повеќето словенски јазици, така и за српскохрватскиот, најраната книжевна активност е врзана за старословенскиот јазик.

За современиот српскохрватски јазик се битни следниве особини:

- развој на старословенските согласнички групи шт (< прасл. *tj) и жд (< прасл. *dj) со ћ и ђ соодветно

    На пример: *vortjati (прасл.) > *враштати (стсл.) > враћати (= се враќа)
    *medja (прасл.) > *межда (стсл.) > међа (= меѓа);

- деназализација на носните вокали, т.е. развој: ѧ > e и ѫ > у (или фонетски: ę > e и ǫ > u);

    На пример: *пѧть (стсл.) > пет (= пет)

- пѫть (стсл.) > пут (= пат);

- повеќе рефлекси на јатот (ѣ) во зависност од дијалектот:

  ѣ > e во екавските дијалекти
  ѣ > и во икавските дијалекти
  ѣ > (и)је во јекавските дијалекти;
    На пример:
    цвѣтъ > цвет, цвит или цвијет (=цвет)
    бѣжати > бежати, бижати или бјежати (=бега);

- затврднување на мекото слоготворно л, односно негово изедначување со тврдото и развој во у:

  ль > лъ > у
    На пример: тлъшти > тући (=толчи):

- изедначување на мекото и тврдото слоготворно р и негов развој во нови позиции. Спореди:

    срхр. крст со руски црковнословенски крестъ
    срхр. крв со руски црковнословенски кровь;

- обопштување на завршетокот за инструментал двоина како множински завршеток на истиот падеж:

    срхр. I. pl.зубима место стсл. I. pl. зѫбъі (=со заби)
    срхр. нама место стсл. нами (=со нас);

- формално изедначување на локативот и дативот во сите позиции во корист на вториот:

    срхр. L. човеку наместо стсл. L. чловѣцѣ
    срхр. L. мужу наместо стсл. L. мѫжи;

- формално изедначување на дативот, инструменталот и локативот множина:

    срхр. D./I./L. pl. ученицима место стсл. оученикомъ / оученикъі / оученицѣхъ;

- задржување на должината на самогласките: постојат кратки и долги самогласки, дури и но неакцентирана положба;

- воспоставување на четириакцентски систем. Нагласокот може да биде долг или краток и со надолна (слегувачка) или нагорна (растечка) интонација:

    Краткослегувачки (“), пр. брȁт
    Краткорастечки (ˋ), пр. òтац
    Долгослегувачки (ˆ), пр. грȃд
    Долгорастечки (ˊ), пр. тáма

# [уреди] Дијалекти

Дијалектното раслојување на јазикот се врши главно по две основи:

- според прашалната заменка за неживо, постојат следниве дијалекти:

    штокавски, каде заменката е што т.е. шта
    чакавски, каде заменката е ча
    кајкавски, каде заменката е кај

- според рефлексот на стариот јат пак, постојат следниве дијалекти

    екавски, ѣ > e
    икавски, ѣ > и
    јекавски, ѣ > (и)јe

Напомена: иако поделбата според рефлексите на јатот може да се примени на целиот српскохрватски дијасистем, најчесто таа се применува само на штокавскиот дијалект. Тогаш истите се именувани како наречја: екавско наречје, икавско наречје, јекавско наречје.

Географската распределба на дијалектите е ваква:

- Чакавски се говори во средна и североисточна Истра, на Хрватското Приморје, на сите кварнерски и речиси сите далматински острови сè до Ластово и во еден тесен појас на далматинскиот брег околу Задар, Шибеник и Сплит.

- Кајкавски се говори во Загорје, околу Загреб, потоа во и околу Вараждин, Бјеловар, Крижевци, во Меѓумурје и во северозападна Истра.

- Штокавски се говори на целата останата територија на дијасистемот, во целост вклучувајќи ги териториите на Србија, Босна и Херцеговина и Црна Гора.

Напомена: од географската распределба е јасно дека чакавскиот и кајкавскиот јазик имаат говорители исклучиво од хрватска националност.

Како основа на книжевниот српскохрватски јазик првично е избран јекавскиот новоштокавски дијалект (согласно Виенскиот Книжевен Договор од 1850). Ова е јазикот на кој Вук Стефановиќ Караџиќ ја превел Библијата и на кој воопшто творел. Подоцна јазикот се „локализира“: српските книжевници прибегнуваат кон екавскиот новоштокавски дијалект (Шумадиско-Војводински), додека хрватските на широка врата внесуваат кајкавска и чакавска лексика.

# [уреди] Извори

- Мала Енциклопедија Просвета, ИП „Просвета“, Београд, 1959;

Преземено од "http://mk.wikipedia.org../../../%D1%81/%D1%80/%D0%BF/%D0%A1%D1%80%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%85%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D1%98%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BA.html"

Категорија: Словенски јазици

##### Views

- Статија
- Разговор
- Тековна верзија

##### Пребарај