Biologia - Wikipèdia

# Biologia

### Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.

Aqueste article fa partida de la seria Sciéncia
Disciplinas scientificas
Metòde scientific
Recèrca scientifica

Umanas
Sciéncias cognitivas
Sciéncias socialas
Experimentalas
Quimia
Fisica
Formalas
Logica
Matematicas
Naturalas
Sciéncia dels materials
Sciéncias de la Tèrra
Sciéncias de l'Univèrs
Sciéncias de la Vida
Meta
Pagina projècte

La biologia es la sciéncia de la vida.

La biologia, dau grègo bios (βιος) e logos (λογος), es la sciéncia de la vida. Aquesta generalitat etimologica recuèrbe mantuna realitat :

- Per definicien, la biologia es l'estudi deis èstres vius, taus coma son conoissuts sus la planèta Terra. Mai la distinccien entre organismes vius e non vius es de còps malaisada (veire virús, viroïde e prions), e la determinacien de l'objècte especific de la biologia a ren de ben clar.
- Pressa en un sens mai larg, la biologia o sciéncias de la vida es tanben l'ensems dei disciplinas, classicas e modèrnas, qu'estudian leis estructuras, lei foncciens e lei nivèus d'organisacien (moleculas, cellulas, organismes e son mitan de vida) deis èstres vius, aqueleis èstres vius estent scientificament que d'amassatgis complèxes de moleculas interagissent entre elei segon lei lèis de la fisica e de la quimia s'aplicant en tota matèria.
- La biologia estudia tanben l'evolucien deis èstres vius (teoria de l'evolucien).
- Estudia sei relaciens leis uns a respèct deis autres e a respèct de son mitan (Ecologia, Etologia).
- La biologia concernís tanben certanei caracteristicas dau "viu" utilas per l'òme (aplicaciens agricòlas, agro-alimentàrias, medicalas, farmaceuticas, quimicas…)

Lo tèrme biologia foguèt definit a la fin dau segle XVIII per lo naturalista francés Jean-Baptiste Pierre Antoine de Monet, chivalier de Lamarck : Tot çò qu'es generalament comun ai vegetaus e ais animaus coma toei lei facultats que son pròprias a cadun d'aqueleis èstres sensa excepcien, deu constituir lo solet e vaste objècte d'una sciéncia particulara qu'es pancar fondada, qu'a pas manco de nom, e que li donarai lo nom de biologia.

## [Modificar] Disciplinas principalas

A rason dau caractère extremament vaste dau subjècte, l'estudi de la biologia a besonh d'un morcelament. Una amira, un pauc « reductriz » mai aguent l'avantatgi de clarificar lei tèmas, consistís a definir de nivèus d'organisacien. Dins un socit de venir an una compreneson milhora de la biologia, de pònts si son naturalament fargats entre lei diferentei disciplinas.

Nivèu d'observacien | Exemple | Disciplinas
--- | --- | ---
molecular | moleculas biologicas : proteïnas, ADN | quimia organica, bioquimia, biologia moleculara
microscopic | compausants de la cellula (organitas) | biologia cellulara, citologia
| cellulas, organismes unicellulars | microbiologia
| organes, teissuts | fisiologia, istologia
macroscopic | organismes, individús | biologia deis organismes, anatomia, etologia
populacionau | colonias, populaciens, metapopulaciens | biologia dei populaciens, genetica dei populaciens
especific | espècia | filogeografia...
supra-especific | gropes d'espècias, ecosistèmas, La linhada umana | ecologia, filogenia

D'autrei disciplinas son associadas a la biologia, coma la genetica o sciéncia de l'ereditat.
Un dei concèptes clau de la biologia es lo principi de l'evolucien. La filogenia retrai ansin l'evolucien deis organismes e la paleontologia estudia leis organismes fossiles e cèrca de retraire son evolucien. Aquelei disciplinas s'apielon sus la taxinomia (o sistematica), qu'a per tòca de classificar leis èstres vius per fin de leis agropar en ensems (genre, familha, espècias, menas, eca.) pron semblants per èstre comparats entre elei dins lo temps e l'espai.

Lei progrès rapides de la biologia susciton de còps d'interrogaciens filosoficas, de lanhas dei gròssas, finco una fòrta oposicien de certaneis associaciens o organisaciens non govèrnamentalas (ONG). Citem especialament : lo derrompement volontari de grossessa (DVG), lo clonatgi, leis organismes geneticament modificats (OGM), lo sequençatgi e lei problèmas de proprietat que ne resulton.

Domenis generals de la biologia
Anatomia | Bacteriologia | Biofisica | Bioquimia | Biomecanica | Bio-informatica | Biologia cellulara | Biologia de l'evolucion | Biologia umana | Biologia marina | Biologia moleculara | Botanica | Ecologia | Embriologia | Entomologia | Etologia | Exobiologia | Fauna (noms vernaculars) | Fisiologia | Flòra (noms vernaculars) | Genetica | Geobiologia | Microbiologia | Neurosciéncia | Originas de la vida | Ornitologia | Paleontologia | Parasitologia | Proteïna | Taxinomia | Toxicologia | Zoologia

| Portal de la biologia – Accedissètz als articles de Wikipèdia concernent la biologia.

Recuperat(ada) de "http://oc.wikipedia.org../../../b/i/o/Biologia.html"

Categorias de la pagina: Biologia

##### Views

- Article
- Discussion
- Version actuala

##### Recercar

##### Autras lengas

- Afrikaans
- Alemannisch
- Aragonés
- العربية
- Asturianu
- Беларуская
- Български
- বাংলা
- Brezhoneg
- Bosanski
- Català
- Corsu
- Česky
- Kaszëbsczi
- Чăвашла
- Cymraeg
- Dansk
- Deutsch
- ދިވެހިބަސް
- Ελληνικά
- English
- Esperanto
- Español
- Eesti
- Euskara
- فارسی
- Suomi
- Føroyskt
- Français
- Furlan
- Frysk
- Gaeilge
- Gàidhlig
- Galego
- Gaelg
- עברית
- Hrvatski
- Krèyol ayisyen
- Magyar
- Interlingua
- Bahasa Indonesia
- Interlingue
- Ido
- Íslenska
- Italiano
- ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ
- 日本語
- Lojban
- Basa Jawa
- ქართული
- ភាសាខ្មែរ
- ಕನ್ನಡ
- 한국어
- Kernewek
- Кыргызча
- Latina
- Ladino
- Lëtzebuergesch
- Limburgs
- Lietuvių
- Latviešu
- Македонски
- Монгол
- Bahasa Melayu
- Nahuatl
- Nnapulitano
- Plattdüütsch
- Nedersaksisch
- नेपाली
- Nederlands
- Norsk (nynorsk)
- Norsk (bokmål)
- Иронау
- Kapampangan
- Norfuk / Pitkern
- Polski
- پښتو
- Português
- Română
- Русский
- Sardu
- Sicilianu
- Scots
- Srpskohrvatski / Српскохрватски
- Simple English
- Slovenčina
- Slovenščina
- Српски / Srpski
- Basa Sunda
- Svenska
- Kiswahili
- தமிழ்
- ไทย
- Tagalog
- Türkçe
- Tatarça
- Oyghurque
- Українська
- اردو
- Vèneto
- Tiếng Việt
- Volapük
- Winaray
- 中文
- Bân-lâm-gú
- 粵語