Nòrma classica - Wikipèdia

# Nòrma classica

### Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.

La nòrma classica es una nòrma lingüistica (una codificacion) que fixa la lenga occitana. Aquela nòrma se basa subre la tradicion millenària de la grafia classica, mas li ajusta lo procès de la codificacion. Es en concurréncia amb d'autras nòrmas que son mens espandidas en occitan (nòrma mistralenca, nòrma bonaudiana, nòrma de l'Escòla dau Pò).

## [Modificar] Composicion

La nòrma classica se compausa de dos aspèctes:

- La nòrma ortografica o ortografia, que fixa la manièra d'escriure los sons.
  - Remarca - La grafia classica englòba l'ortografia classica (codificada, dins la nòrma) e divèrses usatges escriches non codificats (fòra nòrma) mas que rèstan pròches de l'ortografia classica (coma las errors involontàrias, lo usatges grafics ancians e anteriors a la nòrma classica, los usatges grafics actuals que rompon volontariament amb la nòrma).
- La nòrma orala, que fixa la manièra recomandada de parlar en occitan.

## [Modificar] Desvolopament

Se la grafia classica es nascuda un pauc abans l'an mila (amb los primièrs documents escriches en occitan), la nòrma classica, ela, se desvolopèt en tres estapas a partir de 1935:

- Apareguèt en 1935 amb la publicacion de la Gramatica occitana segon los parlars lengadocians de Loís Alibèrt.
- Se desvolopèt puèi amb l'Institut d'Estudis Occitans (IEO) a partir de 1945.
  - I cal ajustar, en particular, las òbras de Pèire Bèc e Robèrt Lafont dempuèi los ans 1950.
- Es gerida pel Conselh de la Lenga Occitana (CLO) dempuèi 1996.

La nòrma classica s'es espandida mai que mai dempuèi la segonda mitat del sègle XX en fasent recular la nòrma mistralenca. Uèi la nòrma classica s'utiliza dins Occitània tota. Pasmens encara i a de cases de concurréncia:

- En provençal e en niçard, entre nòrma classica e nòrma mistralenca.
- Dins las Valadas Occitanas, entre nòrma classica e nòrma de l'escòla dau Pò.
- En auvernhat, entre nòrma classica e nòrma bonaudiana.

## [Modificar] Estandardizacion: l'occitan larg

Las diferentas grafias concurrentas de l'occitan (classica, mistralenca, bonaudiana, de l'Escòla dau Pò) se son concebudas d'en primièr per notar de parlars o de dialèctes, sens fixar una varietat estandard de l'occitan. Pasmens la nòrma mistralenca a engenerat dempuèi la fin del sègle XIX l'aparicion de tres koinès literàrias regionalas: una en provençal general, una en niçard e una en gascon bearnés. E mai se pòt dire que la koinè provençala mistralenca prefigura una lenga estandard.

La nòrma classica, a partir del sègle XX, a perseguit lo desvolopament d'aquelas tres koinès mas a favorizat tanben de koinès regionalas suplementàrias en lemosin e en lengadocian. Dempuèi l'oficializacion de l'occitan dins la Val d'Aran en 1990, tanben la nòrma classica favoriza una varietat pro codificada de gascon aranés.

A costat d'aquelas experiéncias de koinès, del costat de la nòrma classica, la volontat conscienta de fixar una varietat estandard en occitan es apareguda dins los ans 1970 amb las recèrcas dels lingüistas Pèire Bèc, Robèrt Lafont, Rogièr Teulat, Jacme Taupiac, seguits dins los ans 1980 per Patric Sauzet. La varietat estandard se sona segon los autors occitan referencial, occitan estandard o pus recentament occitan larg (P. Sauzet). La màger part dels especialistas son consents per que l'occitan larg se compause:

- D'una varietat generala de l'estandard que se basa sul dialècte lengadocian (dialècte intermediari entre los autres, mas non superior als autres)
- D'adaptacions regionalas de l'estandard, tenent qualques traches dialectals tipics, mas en tot gardar una granda convergéncia e una concepcion unitària. Es una manièra de federar dins l'occitan larg las diferentas koinès regionalas que se son desvolopadas dempuèi los sègles XIX e XX.

## [Modificar] Comparason

Comparason entre las quatre nòrmas existentas en occitan (extrach de la Declaracion Universala dels Dreches Umans)
Nòrma classica | Nòrma mistralenca | Nòrma bonaudiana | Nòrma de l'Escòla dau Pò
--- | --- | --- | ---

Provençau
Totei lei personas naisson liuras e egalas en dignitat e en drech. Son dotadas de rason e de consciéncia e li cau (/fau) agir entre elei amb un esperit de frairesa.

Provençau niçard
Toti li personas naisson liuri e egali en dignitat e en drech. Son dotadi de rason e de consciéncia e li cau agir entre eli emb un esperit de frairesa.

Auvernhat
Totas las personas naisson liuras e egalas en dignitat e en dreit. Son dotadas de rason e de consciéncia e lor chau (/fau) agir entre elas amb un esperit de frairesa.

Vivaroalpenc
Totas las personas naisson liuras e egalas en dignitat e en drech. Son dotaas de rason e de consciéncia e lor chal agir entre elas amb un esperit de frairesa.

Lemosin
Totas las personas naisson liuras e egalas en dignitat e en drech. Son dotadas de rason e de consciéncia e lor chau (/fau) agir entre elas emb un esperit de frairesa.

Gascon
Totas las personas que naishen liuras e egaus en dignitat e en dreit. Que son dotadas de rason e de consciéncia e que'us cau (/fau) agir entre eras dab un esperit de hrairessa.

Lengadocian
Totas las personas naisson liuras e egalas en dignitat e en drech. Son dotadas de rason e de consciéncia e lor cal agir entre elas amb un esperit de frairesa.

Provençau
Tóuti li persouno naisson libro e egalo en dignita e en dre. Soun doutado de resoun e de counsciènci e li fau agi entre éli em' un esperit de freiresso.

Provençau niçard
Touti li persouna naisson libri e egali en dignità e en drech. Soun doutadi de rasoun e de counsciència e li cau agì entre eli em' un esperit de frairessa.

Gascon (grafia febusiana)
Toutes las persounes que nachen liures e egaus en dinnitat e en dreyt. Que soû doutades de rasoû e de counsciencie e qu'ous cau (/fau) agì entre eres dap û esperit de hrayresse.

Auvernhat
Ta la proussouna neisson lieura moé parira pà dïnessà mai dret. Son charjada de razou moé de cousiensà mai lhu fau arjî entremeî lha bei n'eime de freiressà.

(Touta la persouna naisson lieura e egala en dïnetàt e en dreit. Soun doutada de razou e de cousiensà e lour chau ajî entre ela am en esprî de freiressà.)

Vivaroalpenc
Toutes les persounes naisoun liures e egales en dignità e en drech. Soun douta de razoun e de counsiensio e lour chal agir entre eles amb (/bou) un esperit de freireso.

Comparason entre las quatre nòrmas existentas en occitan: grafèmas tipics
Nòrma classica | Nòrma mistralenca | Nòrma bonaudiana | Nòrma de l'Escòla dau Pò
--- | --- | --- | ---
-a finala | -o (-a, -e) | -à | -o (-a)
ò | o | o | o
o, ó | ou | ou | ou
uè, ue | ue, iue | eu (ue) | ue (ö)
lh | i/h (lh) | lh | lh
nh | gn | nh | nh
s, ss c(e), c(i), ç | s, ss c(e), c(i), ç | s, ss | s
z s entre doas vocalas | z s entre doas vocalas | z | z
à è ò á é í ó ú | à è ò ì ù é óu | à è eù où é â ê î û | à è ò ì ù où é
Se nòta totas las consonantas finalas mudas. | Se nòta certanas consonantas finalas mudas. | Se nòta certanas consonantas finalas mudas. | Se nòta pas ges de consonanta finala muda.

## [Modificar] Vejatz tanben

- Occitan
  - Grafia classica
    - Alfabet occitan
    - Pronóncia de l'occitan
    - Gidilòc
    - Conselh de la Lenga Occitana
    - Institut d'Estudis Occitans
    - Loís Alibèrt
    - Gramatica occitana segon los parlars lengadocians
- Lingüistica
  - Nòrma lingüistica
    - Nòrma mistralenca
    - Nòrma de l'Escòla dau Pò
    - Nòrma bonaudiana

Recuperat(ada) de "http://oc.wikipedia.org../../../n/%C3%B2/r/N%C3%B2rma_classica.html"

Categorias de la pagina: Lingüistica

##### Views

- Article
- Discussion
- Version actuala

##### Recercar