Ièr millenari - Wikipèdia

# Ièr millenari

### Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.

Lo Ièr millenari comencèt lo 1èr de genièr de l'an 1 e s'acabèt lo 31 de decembre de l'an 1000.

## [Modificar] Eveniments

- Començament del Cristianisme
- 30 : suicidi d'Antòni e de Cleopatra,
- 64 : grand incendi de Roma,
- 67 a 90 : redaccion dels evangèlis,
- 79 : erupcion del Vesuvi, relatada per Plini lo Jove,
- 105-115 : invasion de la Dacia e de la Mesopotamia per l'emperaire Trajan, mai granda extension de l'empèri roman,
- 220 : fin de l'empèri Han en China,
- 240-280 : renhe del maarajà Srî Gupta,
- Vèrs 250-290 : apogèu de la cultura Maia, capitala a Tikal, al Yucatan,
- 395 : Partiment de l'Empèri Roman en Empèri d'Orient e Empèri d'Occident,
- 410 :
  - Los Visigòts (Alaric) s'apoderan de Roma,
  - Fondacion del monastèri de las illas de Lerins per Sant Onorat,
- 439 : los Vandals prenon Cartage,
- 476 :
  - casuda de l'empèri Roman d'Occident,
  - començament de l'Edat Mejana nauta en Occident
  - començament de l'Empèri bizantin
- 496 : Remèsi, evesque de Rems, bateja Clovis Ièr,
- 529 Fondacion d'una abadiá sul Monte Cassino per Beneset de Nursia,
- Justinian Ièr establís un còdi juridic
- 622 : l'Egira
- 632 : mòrt de Mohammed, començament de l'Islam
- 642 (?) : destruccion de la Bibliotèca d'Alexandria, la mai granda del mond en aquela epoca,
- 732 : batalha de Peitieus, Carles Martèl arrèsta los sarrasins,
- vèrs 750 : fondacion de l'empèri abassid.
- 756 : tractat de Pavia, Pepin lo Brèu, a l'origina dels Estats de la Glèisa,
- 762 : Bagdad deven la capitala de l'empèri abassid, e mai un centre intellectual e scientific,
- 774 : Carlesmanhe rei dels Francs,
- 793 : primièr raid viking sus l'Anglatèrra,
- 800 : sacre de Carlesmanhe a Roma pel papa Leon III,
- 843 : partiment de Verdun,
- 845 : los vikings remontan Sèina fins a París,
- 909 : fondacion de l'òrdre de Cluny,
- 911 : tractat de Sant Clar d'Epte, Carles III concedís la Normandia al cap viking Rollon,
- 962 : Oton Ièr coronat emperaire a Roma,
- Unificacion de la China (dinastia Song).

## [Modificar] Personatges significatius

### [Modificar] sègle Ièr

- Jèsus de Nazaret, pels crestians, lo Filh de Dieu, e los musulmans, un profèta,
- Plini l'Ancian (23-79), naturalista, astronòm, antropològ, psicològ roman
- Flavius Josèphe (37-ca 100), general e istorian.

### [Modificar] Sègle Expression error: Unrecognised word "ii"Expression error: Unrecognised word "ii"Expression error: Unrecognised word "ii"nd

- Plutarc (46-125), istorian grèc,
- Cai Lun (ca 50-ca 121), ministre chinés de l'agricultura, codifica l'art de fabricar de papièr,
- Epictèt (50-130), Filosòf grèc de l'escòla estoïciana, influencia l'emperaire roman Marc Aurèli.
- Trajan, 53-117, emperaire roman,
- Zhang Heng (78-139), matematician e astronòm chinés,
- Ptolemèu (90-168), geograf, astronòm e astrològ grèc,
- Galen (131-201), mètge grèc, considerat coma un dels paires de la medecina, amb una influéncia durabla sus la medecina musulmana, josieva e crestiana de l'Edat mejana.
- Tertullian (155-230), teologian, Paire de la Glèisa.

### [Modificar] Sègle III

- Plotin (205 - 270) filosòf egipcian

- Aurelian (215-275), emperaire roman (270-275),

- Dioclecian (245-313), emperaire roman (284 - 305), met en plaça la tetrarquia : un August e un Cesar per las doas partidas de l'empèri, occidentala e orientala.

### [Modificar] Sègle IV

- Constantin Ièr (280 - 337), emperaire roman (306-337)
- Sant Liborius (sant Libòri), (Sègle IV), evesque del Mans, sant patron de la catedrala e de l'evescat de Paderborn; los ligams entre Lo Mans e Paderborn son la prefiguracion dels embessonatges,
- Joan Crisostòm (entre 344 e 354 - 407) : evesque de Constantinòble,
- Jiròni de Stridon (340-420), traductor de la Bíblia en latin, Paire de la Glèisa.

### [Modificar] Sègle V

- Sant Agustin (354-430), evesque d'Ipòna, filosòf, teologian,
- Attila (395-453) rei dels Huns,
- Remigius o sant Remèsi (437-532 o 533), evesque de Rems, patron de la França, a batejat Clovis Ièr a Rems.

### [Modificar] Sègle VI

- Boèci (470-525), filosòf latin,
- Sant Beneset (ca 480-ca 547), fondator de l'òrdre dels benedictins (règla de sant Beneset), patron de l'Euròpa,
- Gregòri de Tors (538-594), evesque de Tors, istorian,
- Colomban (543-615), monge irlandés.

### [Modificar] Sègle VII

- Isidòr de Sevilha (entre 560 e 579-636), evesque de Sevilha, conservator de la cultura antica, prepausat en 2001 coma sant patron d'internet,
- Gregòri Ièr lo Grand (532-604), papa, introduguèt las arts dins lo cristianisme,
- Mohammed (vèrs 570-632) profèta fondator de l'Islam.
- Justinian Ièr (482-565), emperaire bizantin, autor d'una codificacion del drech coneguda jol nom de còdi Justinian, bastisseire de glèisas e de fortificacions.

### [Modificar] Sègle VIII

- Bède lo Venerable (672-735), monge anglo-saxon, istorian.
- Pepin lo Brèu (715-768), rei dels Francs,
- Alcuin (730-804), religiós anglés, un dels conselhièrs principals de Carlesmanhe, teologian.
- Carlesmanhe (742-814), rei dels Francs, rei d'Itàlia, fondator de l'Empèri d'Occident,
- Abû al-Abbas, dich as-Saffah (750-754), primièr califa abassid,
- Abû Jafar al-Mansur (754-777) fixa la capitala a Bagdad (762).

### [Modificar] Sègle IX

- Al-Khuwarizmi (783-850) matematician e astronòm arab,
- Ciril (o Constantin lo filosòf) (827 o 828 - 869) e Metòde (815 o 820 - 6 d'abril de 885), evangelisators dels pòbles eslavas, inventaires de l'alfabet cirillic, patrons de l'Euròpa,
- Al-Kindi (801-873), filosòf e scientific arab, autor de tractats fòrça nombroses (filosofia, medecina, matematicas, musica,...).

### [Modificar] Sègle X

- Bernon (850-925), fondator de l'abadiá de Cluny.
- Al-Farabi (872-950) filosòf arab, estudia Platon e Aristòtel, considerat coma lo segond mèstre aprèp Aristòtel per Averroès,
- Gerbert d'Orlhac (ca 938-1003) filosòf, matematician, astronòm francés, arquevesque de Rems e de Ravena, es fach papa en 999 jol nom de Silvèstre II.
- Oton Ièr del Sant Empèri (912-973), emperaire dels Romans.

## [Modificar] Invencions, descobèrtas, introduccion

- Codificacion de l'art de fabricar lo papièr (China, ja conegut al sègle II ab J.-C.),
- Sismograf (China),
- Fuòc d'artifici (China),
- Cartografia, Ptolemèu,
- Algèbra (Arabs),
- Trigonometria (Arabs).

Recuperat(ada) de "http://oc.wikipedia.org../../../i/%C3%A8/r/I%C3%A8r_millenari.html"

Categorias de la pagina: Millenari

##### Views

- Article
- Discussion
- Version actuala

##### Recercar

##### Autras lengas

- Alemannisch
- Български
- Brezhoneg
- Català
- Dansk
- Deutsch
- Ελληνικά
- English
- Español
- Euskara
- Français
- Gàidhlig
- Magyar
- Italiano
- 日本語
- ქართული
- Ripoarisch
- Lëtzebuergesch
- Lietuvių
- Nederlands
- Português
- Română
- Русский
- Slovenčina
- Slovenščina
- Svenska
- Tatarça
- اردو
- Tiếng Việt
- 中文