Izrael - Wikipedia

# Izrael

### From Wikipedia

Država Izrael (מדינת ישראל Medinat Jisrael na hebrejskom, Daulat Israil na arapskom) je zemlja na Bliskom Istoku na istočnoj obali Sredozemnog mora. Izrael je parlamentarna demokratija a po nacionalnom usmerenju, "Jevrejska država." Stanovništvo Izraela je većinsko jevrejsko, sa velikom nejevrejskom manjinom, koju uglavnom čine Hrišćani, Druzi, i Muslimani Arapi. Izrael se graniči (u pravcu kazaljke na satu, od severa, ka jugu) sa Libanom, Sirijom, Jordanom, i Egiptom. Izrael ima obale na Sredozemnom moru, Akabskom zalivu, i na Mrtvom moru.

Država Izrael

(Zastava Izraela) | (Grb Izraela)

Državna krilatica: nema
Službeni jezik | [[hebrejski, arapski]]
Glavni grad | Jerusalim
[[Predsednik Izraela Izraela|Moshe Katsav]] | [[Premijer Izraela]]
Predsjednik Vlade | Ehud Olmert
Površina - Ukupno - % vode | 149. po veličini 20,770 km² 2%
Stanovništvo - Ukupno (2001) - Gustoća | 99. po veličini 6,116,533 295/km²
Neovisnost | Od Ujedinjenog Kraljevstva 14. maja 1948.
Valuta | Novi šekel (100 100 arogata)
Vremenska zona | UTC +2
Državna himna | [[Hatikvah]]
Internetski nastavak | .il
Pozivni broj | +972

## [edit] Istorija

Glavni članak Istorija Izraela

Jevreji su dugo smatrali Izrael svojim spiritualnim domom — Svetom zemljom i Obećanom zemljom. Izraelska zemlja ima posebno mesto u verskom životu Jevreja, uključujući ostatke drugog Jevrejskog hrama. Ovo je takođe mesto gde je rođeno hrišćanstvo a sadrži i mnoge druge lokacije od velikog duhovnog značaja za judaizam, hrišćanstvo, i islam. U ovom regionu je u periodu od preko jednog milenijuma, sa prekidima, postojala čitava serija jevrejskih kraljevina i država, sve do propasti Velikog jevrejskog ustanka protiv Rimskog carstva sa čijim je gušenjem došlo do velikog isterivanja Jevreja iz njihove otadžbine i voljene prestonice, Jerusalima. (oko 25% jevrejske populacije, vidi Razaranje Jerusalima). Posle sloma Ustanka Bar Kohbe (Bar Kokhba's revolt) 135. godine, imperator Hadrian je preimenovao Provinciju Judeju u Provinciju Siriju Palestinu, grčko ime izvedeno od Philistine (hebrejski פלשת Pəléšeṯ). [1] Vidi takođe Imena Levanta.

Muslimanski kalifat je osvojio ovu teritoriju od Istočnog Rimskog carstva (Vizantije) u sedmom veku, i privukao arapske doseljenike. Lokalni jezik, aramejski (jezik kojim je govorio Isus Hrist), je postepeno nestao. Tokom vekova je količina jevrejskog stanovništva u zemlji fluktuirala. Pre rođenja modernog cionizma, do ranog 19. veka, više od 10000 Jevreja je živelo na teritoriji današnjeg Izraela. (Dan Bahat, Dvadeset vekova jevrejskog života u svetoj zemlji, 1976.)

Nakon vekova života u dijaspori, devetnaesti vek je doneo uzlet cionizma, Jevrejskog nacionalističkog pokreta, želje da se formira jevrejska država u Palestini i značajnu imigraciju. Cionizam je ostao manjinski pokret sve do uspona nacizma 1933. godine i pokušaja istrebljenja Jevreja u Holokaustu. U kasnom 19. veku veliki broj Jevreja se doselio u ovaj region koji su prvo kontrolisali Turci, a zatim Britanci. 1917. Britanci su garantovali Jevrejima domovinu u Palestini, usvajanjem Balfurove deklaracije. Jevrejsko stanovništvo je povećalo svoj udeo u regionu sa početnih 11% 1922. godine na 30% 1940. godine. [2].

1937, posle Velikog arapskog ustanka, plan za podelu koji je predložila Pilova komisija, je odbacilo i palestinsko arapsko rukovodstvo i dvadeseti cionistički kongres. Kao rezultat, 1939, Britanci su podlegli arapskom pritisku, zbog podrške koja im je bila potrebna u Drugom svetskom ratu, i napustili ideju o jevrejskoj nacionalnoj domovini, i podelu i pregovore u korist jednostrano nametnutog Belog dokumenta iz 1939. U ovom dokumentu je stajalo da treba uspostaviti sistem u kome će Jevreji i Arapi imati zajedničku vladu. Ovaj dokument je bio viđen kao značajan poraz jevrejske strane, jer je doneo oštre restrikcije za jevrejsku imigraciju, dok za arapsku imigraciju nije bilo nikakvih zabrana. Kako je arapsko stanovništvo brojčano prevazišlo jevrejsko u godinama nekontrolisanih migracija, očekivalo se da će ovoj zajedničkoj vladi dominirati Arapi. Zbog nadolazećeg Drugog svetskog rata, plan nije u potpunosti sproveden.

1947. godine, nakon porasta nasilja, terorizma i neuspešnih napora da se pomiri jevrejsko i arapsko stanovništvo, britanska vlada se povukla iz Palestine. Ispunjavanje UN plana za podelu iz 1947. bi dovelo do podele sporne teritorije na dve države, jevrejsku i arapsku, dajući oko polovine teritorije svakoj državi. Po ovom planu, Jerusalim je trebalo da bude međunarodna regija, da bi se izbegli sukobi oko njegovog statusa. Odmah nakon što je Generalna skupština UN usvojila plan za podelu, palestinsko arapsko rukovodstvo je odbacilo plan da se formira još neimenovana jevrejska država, i započelo gerilski rat.

Država Izrael je proglašena 14. maja, 1948. U nadi da će uništiti novu jevrejsku državu, armije pet arapskih nacija su se umešale u rat između jevrejskuh i arapskih snaga u bivšoj Palestini (vidi: Deklaracija o proglašenju Države Izrael, Arapsko-izraelski rat, 1948.). Izrael je osvojio dodatnih 26% teritorije Palestine zapadno od reke Jordan i pridružio je novoj državi. Jordan je osvojio Zapadnu obalu (uključujući Istočni Jerusalim), i anektirao je . godine, ali su ovu aneksiju priznali samo Ujedinjeno Kraljevstvo i Pakistan. Pojas Gaze i sinajsku pustinju je osvojio Egipat.

Posle rata, samo 14-25% (zavisno od procena) arapskog stanovništva je ostalo u Izraelu, dok su izbegli pre i za vreme rata. Kad je Izrael odbio povratak većine, i kada su potonje ponude o delimičnoj repatrijaciji odbijene, oni su postali izbeglice; vidi palestinske izbeglice i palestinski egzodus za raspravu o okolnostima. U narednoj deceniji, 600000 Sefardskih Jevreja koji su izbačeni iz okolnih arapskih zemalja, su došli u Izrael, udvostručivši broj stanovnika ove zemlje samo godinu dana od sticanja nezavisnosti. Kasnije su Jevreji počeli da pristižu i iz Irana i Evrope. Jevrejska populacija u Izraelu je nastavila da raste vrlo visokom stopom još nekoliko godina, usled talasa jevrejske imigracije iz celog sveta, od kojih je najznačajniji skorašnji, po raspadu SSSR-a.

23. maja, 1967, Egipat je zatvorio Tiranski moreuz (glavnu izraelsku pomorsku rutu ka Aziji i ostalim trgovinskim destinacijama) za izraelske brodove, a takođe je blokirao i luku Eilat. Egipat je naredio mirovnim snagama UN-a da napuste Sinaj, a umesto njih, su na granici sa Izraelom koncentrisani egipatski tenkovi i trupe. U skladu sa međunarodnim pravom, Izrael je smatrao blokadu svojih luka aktom rata, i izvršio napad na Egipat, a posebno egipatsku avijaciju. U neprijateljstba je uključen i Jordan (pošto je uz ustezanje odlučio da odbaci izraelske apele za neutralnost, i započeo granatiranje Tel Aviva u skladu sa odbrambenim savezom koji je imao sklopljen sa Egiptom), Sirija, i iračka avijacija. Ovo je bio Šestodnevni rat (5. jun - 10. jun, 1967.), za vreme koga je Izrael zauzeo Istočni Jerusalim, Zapadnu obalu, Pojas Gaze, Golansku visoravan, i Poluostrvo Sinaj. Izrael je 1978. vratio Sinaj Eigptu u skladu sa sporazumu iz Kemp Dejvida, a 1981, Izrael je anektirao Istočni Jerusalim. Status Zapadne obale i Pojasa Gaze, koji su naseljeni mahom Palestincima uz nešto izraelskog stanovništva, je još neodređen, i bio je tema više neuspešnih mirovnih konferencija (vidi Geografiju ispod za više detalja).

Status Golanske visoravni je trenutno subjekt teritorijalnog spora između Izraela i Sirije, koji su tehnički još uvek u ratu. Visoravan, koja je prvo bila u sastavu britanske Palestine, a potom ustupljena francuskoj Siriji u ranim dvadesetim godinama XX veka, Izrael je zvanično anektirao 1981, mada je Savet Bezbednosti UN-a rezolucijom 497 proglasio ovaj akt Izraela "ništavnim i ispraznim i bez međunarodnog pravnog efekta."

U godinama nakon 1948, Izrael i UN su često imali suprotstavljene odnose. Rezolucija 194 (donesena u decembru 1948.) (Rezolucije Generalne Skupštine nisu pravno obavezujuće), koja dozvoljava uslovno "pravo na povratak" palestinskim izbeglicama; rezolucija 242 (novembar 1967.), poziva na "povlačenje izraelskih oružanih snaga sa teritorija okupiranih u nedavnom sukobu" (Šestodnevni rat); i rezolucija 446 (mart 1979.), koja proglašava Izraelska naselja na Zapadnoj obali i u Pojasu Gaze "ilegalnim". Mada je većina od 65 rezolucija Saveta bezbednosti i Generalne Skupštine UN koje osuđuju izraelske akcije, i 41 rezolucija Saveta bezbednosti na koju su SAD stavile veto, imale gotovo univerzalnu podršku u UN-u (često su glasovi SAD i Izraela bili gotovo usamljeni), pristalice Izraela tvrde da ove rezolucije često pogrešno tumače međunarodno pravo, da ih njihove pristalice selektivno primenjuju, i da su same sednice pristrasne.

Izrael nije član ni jedne od pet geografskih grupacija koje bi ga kvalifikovale za članstvo u Savetu Bezbednosti po prihvaćenoj praksi. Ima vremenski neodređeno privremeno članstvo u grupi "Zapadna Evropa i Drugi" ali se složio da ne traži članstvo u UNSB po toj osnovi. Više od polovine hitnih sednica UN-a su bile odgovor na regionalne krize.

Vidi takođe:

- Antisemitizam
- Jevrejske izbeglice
- Balfurova deklaracija 1917.
- 1922. Text: League of Nations Palestine Mandate
- Mirovni sporazum u Kemp Dejvidu imeđu Egipta i Izraela 1978.
- Mirovni sporazum u Oslu između Palestinaca i Izraela 1993.
- Samit u Kemp Dejvidu između Palestinaca i Izraela 2000.
- Predlozi za palestinsku državu
- Arapsko-izraelski konflikt
- Bliskoistočni konflikt
- Izraelske Bezbednosne Snage
- Izraelska zemlja
- stara kraljevina Izrael
- Jevrejska država

### [edit] Ratovi

Uspostavljanje države Izrael, 1948. godine, i njegovo postojanje je bilo uzrok čestim ratovima i drugim sukobima sa arapskim zemljama poput Sirije, Libana, Jordana, Egipta, Iraka i Saudijske Arabije. Ratno stanje između Egipta i Izraela je okončano potpisivanjem Izraelsko-egipatskog mirovnog sporazuma 26. marta, 1979. Ratno stanje sa Jordanom je zvanično okončano potpisivanjem Izraelsko-jordanskog mirovnog sporazuma 26. oktobra, 1994. Sporadični pregovori sa Libanom i Sirijom, preostalim susedima sa kojima Izrael nije potpisao mirovne sporazume, su još bez rezultata. Izrael je trenutno umešan i u tekući sukob sa Palestincima u teritorijama koje kontroliše od Šestodnevnog rata, 1967, uprkos potpisivanju Sporazuma iz Osla 13. septembra, 1993, i naporima Izraela, Palestinaca i svetskih mirotvoraca.

Vidi takođe:

- Arapsko-izraelski rat 1948 "Rat za nezavisnost" (vidi takođe: Arapsko-izraelsko primirje 1949) מלחמת העצמאות (גם מלחמת הקוממיות או מלחמת השחרור) י
- Suecki rat 1956 "Operacija Kadeš" מבצע קדש או מלחמת סיני
- Šestodnevni rat 1967 מלחמת ששת הימים
- Rat iscrpljivanja 1970 מלחמת ההתשה
- Jom Kipurski rat 1973 מלחמת יום כיפור
- Invazija na Libanon 1982 "Operacija Mir za Galileju" מבצע שלום הגליל
- Zaljevski rat מלחמת המפרץ
- Al-Aksa Intifada אירועי גאות ושפל

## [edit] Spoljašnje poveznice

- Pravni status Zapadne obale, Gaze i Istočnog Jerusalima
- Rođenje Izraela
- Izrael GenVeb - Geneologija i istorija Izraela
- Kratka istorija Izraela
- Comprehensive Israel sites
- Stranica o Izraelskoj nauci i tehnologiji
- Turističke službe u Izraelu
- The Birth of Suicide Bombings as a Popular Weapon
- Izrael dot kom direktorijum
- Muzej Izraela, Jerusalim
- Israel Broadcast Authority
- Israel21c: A focus beyond the conflict
- Globes Online: Business and technology news from Israel

### [edit] Vlada

- Ministarstvo spoljnih poslova
- Vlada Izraela
- Premijerova kancelarija
- Ministarstvo turizma
- Ministarstvo obrazovanja
- Ministarstvo transporta
- Statistički biro
- Kneset (parlament)
- Izraelske Odbrambene Snage
- Projekat Izraelske sigurnosne ograde

### [edit] Sudovi

- Sudovi
- Odluka Vrhovnog suda

### [edit] Izraelski zakoni

- Opšti zakoni
- Isreal Commercial Laws in English (Translation of Contract, Tort and other Civil Laws to English)

### [edit] Mediji

- Jerusalim Post novine (Engleski)
- Arutz Sheva - news site of Arutz Sheva Israel Broadcasting Network
- Englesko izdanje Izraelskih novina Ha Arec (Ha'Aretz)
- Yedioth Aharonoth - Israel's widest circulation newspaper
- Israel News Sources, References
- Israel Indymedia - uglavnom na hebrejskom
- Englesko izdanje Maariva (Maariv), izraelskih novina

### [edit] Izrael i Evropa

- Le Monde diplomatique report on EU-Israeli relations
- Report of a conference exploring the possibility of Israeli membership of the European Union
- Report from The Times of India on strained relationship between Israel and the United Kingdom
- Odnosi Evropske Unije sa Izraelom

### [edit] Blogovi

- Israpundit - Israel News and Commentary
- Aron's Israel Peace Weblog

### [edit] Fotografije

- Fotografije Izraela

Države i teritorije u Aziji

Avganistan | Azerbejdžan | Bangladeš | Bahrein | Brunej | Butan | Vijetnam | Gruzija¹ | Egipat | Izrael | Indija | Indonezija | Irak | Iran | Istočni Timor | Japan | Jemen | Jermenija¹ | Jordan | Južna Koreja | Kazahstan | Kambodža | Katar | Kina | Kipar¹ | Kirgizija | Kuvajt | Laos | Liban | Maldivi | Malezija | Mijanmar | Mongolija | Nepal | Oman | Pakistan | Rusija | Saudijska Arabija | Severna Koreja | Singapur | Sirija | Tajland | Tadžikistan | Turkmenistan | Turska | Uzbekistan | Ujedinjeni Arapski Emirati | Filipini | Šri Lanka
Teritorije: Gorski Karabah| Hong Kong | Gaza | Makao | Tajvan | Zapadna Obala

1. Najčešće se geografski pripisuju Aziji, ali se uprkos tome o njima misli kao o Evropskim zemljama zbog kulturnih i istorijskih razloga.

Retrieved from "http://sh.wikipedia.org../../../i/z/r/Izrael.html"

Categories: Azija | Izrael

##### Views

- Članak/Чланак
- Rasprava/Разговор
- Trenutna revizija

##### Traži-Тражи

##### Drugi jezici-Други језици

- Afrikaans
- Aragonés
- Anglo Saxon
- العربية
- Asturianu
- Беларуская
- Български
- Brezhoneg
- Català
- Česky
- Cymraeg
- Dansk
- Deutsch
- Ελληνικά
- English
- Esperanto
- Español
- Eesti
- Euskara
- فارسی
- Suomi
- Na Vosa Vakaviti
- Français
- Frysk
- Gaeilge
- Gàidhlig
- Galego
- 𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺
- עברית
- Hrvatski
- Krèyol ayisyen
- Magyar
- Interlingua
- Bahasa Indonesia
- Ido
- Íslenska
- Italiano
- 日本語
- ქართული
- 한국어
- Kurdî / كوردي
- Kernewek
- Latina
- Ladino
- Lëtzebuergesch
- Limburgs
- Lietuvių
- Latviešu
- Македонски
- Bahasa Melayu
- Ekakairũ Naoero
- Plattdüütsch
- Nederlands
- Norsk (nynorsk)
- Norsk (bokmål)
- Occitan
- Polski
- پښتو
- Português
- Română
- Русский
- Sicilianu
- Simple English
- Slovenčina
- Slovenščina
- Shqip
- Српски / Srpski
- Svenska
- ไทย
- Tagalog
- Türkçe
- Українська
- اردو
- O'zbek
- Tiếng Việt
- ייִדיש
- 中文
- Bân-lâm-gú