พระไอยการตำแหน่งนาพลเรือน นาทหาร หัวเมือง - วิกิพีเดีย

# พระไอยการตำแหน่งนาพลเรือน นาทหาร หัวเมือง

### จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี

- สำหรับบรรดาศักดิ์ของพระบรมวงศานุวงศ์ไทยซึ่งทรงทำงานในกรม ดูได้ที่ เจ้าต่างกรม
- สำหรับบรรดาศักดิ์ของขุนนางไทย ดูได้ที่ บรรดาศักดิ์ไทย
- สำหรับบรรดาศักดิ์ของพระบรมวงศานุวงศ์ไทย ดูได้ที่ ฐานันดรศักดิ์ไทย

พระไอยการตำแหน่งนาพลเรือน นาทหาร หัวเมือง มหาศักราช 1298 เป็นกฎหมายที่ตราขึ้นในแผ่นดินสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ กษัตริย์ผู้ครองกรุงศรีอยุธยา เป็นกฎหมายที่กำหนดตำแหน่งศักดินา บรรดาศักดิ์ ลำดับชั้น โครงสร้างส่วนราชการในระบบราชการ สมัยโบราณ เทียบได้กับ กฎหมายระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน ในปัจจุบัน แต่ในกฎหมายนี้ได้กำหนด ฐานันดรศักดิ์ประชาชนตั้งแต่ พระมหาอุปราชลงมาจนถึงพลเมืองขั้นต่ำสุดคือทาส พระไอยการนี้ กำหนดให้ประชาชนทุกคนมีศักดินาสูงต่ำ ตามคำสำคัญในโครงสร้างสังคม โดยศักดินานี้ กำหนดเป็นไร่ (หน่วยวัดพื้นที่ของไทยสมัยโบราณเท่ากับ 1,600 ตารางเมตร)

ตัวพระไอยการประกอบด้วย 3 ส่วนคือ ศักดินาของพลเรือน ศักดินาทหาร และศักดินาของขุนนางในห้วเมืองนอกราชธานี

## [แก้] โครงสร้างศักดินา

ศักดินา | จำนวนผู้ถือศักดินา | ฐานะของผู้ถือศักดินา
100,000 | 1 | พระมหาอุปราช
50,000 | ไม่ทราบจำนวน | สมเด็จพระอนุชาธิราชที่ทรงกรม
40,000 | "-----" | สมเด็จพระเจ้าลูกเธอที่ทรงกรม
20,000 | "-----" | สมเด็จพระอนุชาธิราช
15,000 | "-----" | สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ,พระอนุชา(ทรงกรม), พระเจ้าลูกเธอ(ทรงกรม,)สมเด็จพระเจ้าหลานเธอ(ทรงกรม)
11,000 | "-----" | พระเจ้าหลานเธอ
10,000 | 20 | เสนาบดี, แม่ทัพใหญ่, เจ้าเมืองชั้นเอก,เจ้าเมืองชั้นโท
7,000 | "-----" | พระอนุชา (ไม่ทรงกรม)
6,000 | "-----" | พระเจ้าลูกเธอ (ไม่ทรงกรม),พระเจ้าหลานเธอ (ไม่ทรงกรม)
5,000 | 20 | ขุนนางชั้นเจ้ากรม,แม่ทัพรอง,เจ้าเมืองชั้นตรี
4,000 | "-----" | พระราชวงศ์
3,000 | 65 | ขุนนางระดับกลาง
2,400 | 5 | ขุนนางระดับกลาง
2,000 | 10 | ขุนนางระดับกลาง
1,600 | 25 |
1,500 | 2 |
1,400 | 18 |
1,200 | 14 |
1,000 | 74 |
800 | 17 | ขุนนางระดับล่าง
600 | 331 |
500 | 151 |
400 | 397 |
รวม | +1,210 |

ภริยาของขุนนางที่เป็นภรรยาพระราชทาน หรือภรรยาหลวงถือศักดินาครึ่งหนึ่งของสามี อนุภรรยามีศักดินาครึ่งหนึ่งของภรรยาหลวง ภรรยาทาสที่มีบุตรแล้วศักดินาเท่ากับอนุภรรยา

สามเณรรู้ธรรม(คือสอบได้เปรียญ)ศักดินา 300 สามเณรไม่รู้ธรรม 200 พระภิกษุรู้ธรรมศักดินา 600 พระภิกษุไม่รู้ธรรมศักดินา 400 พระครูรู้ธรรมศักดินา 2,400 พระครูไม่รู้ธรรม ศักดินา 1,000 พราหม์มีความรู้ด้านศิลปศาสตร์ศักดินา 400 พราหม์ทั่วไปศักดินา 200 ตาปะขาวรู้ธรรมศักดินา 200 ตาปะขาวไม่รู้ธรรมศักดินา 100

นอกจากนี้ยังกำหนดไว้ว่า ไพร่ (ประชาชนทั่วไป) มีศักดินา 10-25 ไร่ ทาส,ขอทาน มีศักดินา 5 ไร่

ศักดินานี้ ไม่ใช่จำนวนที่นาที่ถือครองจริงๆ เป็นเพียงแต่ตัวเลขจัดลำดับชั้น (Ranking)ของประชาชนในราชอาณาจักร เนื่องจากสังคมไทยสมัยโบราณเป็นสังคมเกษตรกรรม การถือครองที่นาเป็นเครื่องชี้ฐานะของคนในสังคม ดังนั้น ระบบการจัดลำดับชั้นของสังคม จึงใช้การนับจำนวนนาเป็นหลัก เพื่อให้ประชาชนสามารถเข้าใจง่ายในบริบทและโครงสร้างสังคมสมัยนั้น ส่วนจำนวนการถือครองที่นาจริงๆ นั้นเป็นทรัพย์สิน ไม่ได้เกี่ยวข้องกับระบบศักดินา ดังจะเห็นได้ว่า ทาสและขอทาน หรือพระภิกษุก็มีการกำหนดศักดินาไว้ ศักดินาจึงไม่ใช่สิทธิในการถือครองที่ดิน

ศักดินานี้มีความสำคัญทางกฎหมายเนื่องจากใช้ในการปรับไหม ในทางศาลในคดีละเมิด เช่นหากผู้มีศักดินาสูงละเมิดผู้มีศักดินาต่ำกว่า จะต้องจ่ายค่าสินไหมชดเชยเป็นสัดส่วนตามศักดินาของตน และหากผู้มีศักดินาต่ำไปละเมิดผู้มีศักดินาสูง ก็ต้องจ่ายค่าชดเชยสินไหมตามศักดินาของผู้มีศักดินาสูงกว่า ดังนั้นศักดินาจึงใช้วัด "ค่า" ของคนในสังคมในยุคนั้นในระบบกฎหมายของรัฐ

ระบบศักดินานี้ถูกยกเลิกไปในสมัยรัชกาลที่ 5

| พระไอยการตำแหน่งนาพลเรือน นาทหาร หัวเมือง เป็นบทความเกี่ยวกับ การเมือง การปกครอง หรือ กฎหมาย ที่ยังไม่สมบูรณ์ ต้องการตรวจสอบ เพิ่มเนื้อหา หรือเพิ่มแหล่งอ้างอิง คุณสามารถช่วยเพิ่มเติมหรือแก้ไข เพื่อให้สมบูรณ์มากขึ้น

ข้อมูลเกี่ยวกับ พระไอยการตำแหน่งนาพลเรือน นาทหาร หัวเมือง ในภาษาอื่น สามารถหาอ่านได้จากเมนู ภาษาอื่น ๆ ด้านซ้ายมือ
ดึงข้อมูลจาก "http://th.wikipedia.org../../../%E0%B8%9E/%E0%B8%A3/%E0%B8%B0/%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B9%84%E0%B8%AD%E0%B8%A2%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%95%E0%B8%B3%E0%B9%81%E0%B8%AB%E0%B8%99%E0%B9%88%E0%B8%87%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%9E%E0%B8%A5%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%99_%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%97%E0%B8%AB%E0%B8%B2%E0%B8%A3_%E0%B8%AB%E0%B8%B1%E0%B8%A7%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%87.html".

หมวดหมู่: บทความเกี่ยวกับ การเมืองการปกครอง ที่ยังไม่สมบูรณ์ | ยศศักดิ์ไทย

##### Views

- บทความ
- อภิปราย
- รุ่นปัจจุบัน

##### ค้นหา