Alexandros Đại Đế – Wikipedia tiếng Việt

# Alexandros Đại Đế

### Bách khoa toàn thư mở Wikipedia

  Xin xem các mục từ khác có cùng tên ở Alexandros Đại Đế (định hướng).

Alexandros Đại Đế
tháng 7, 356 TCN–11 tháng 6, 323 TCN
Alexander Đại Đế đấu với vua Ba Tư Darius III (Tranh khảm gốm Alexander tìm thấy tại Pompeii, theo nguyên gốc từ một bức tranh Hy Lạp thế kỉ 3 TCN, nay thất lạc)
Nơi sinh: | Pella, Macedon
Nơi mất: | Babylon

Alexandros Đại Đế (tiếng Hy Lạp: Μέγας Αλέξανδρος[1], Megas Alexandros; tháng 7 năm 356 TCN – 11 tháng 6 năm 323 TCN), cũng được biết đến như là Alexandros III, là vua của xứ Macedon (336–323 TCN) và được xem là một trong những nhà chỉ huy quân sự thành công nhất trong lịch sử, người đã chinh phục gần như toàn bộ thế giới mà ông biết trước khi chết; ông thường được đứng trong cùng một danh sách với Napoléon Bonaparte, Julius Caesar và Thành Cát Tư Hãn như là một trong những nhà chiến lược quân sự vĩ đại nhất trong lịch sử. Tiếp sau sự thống nhất các thành bang Hy Lạp cổ đại dưới sự cai trị của cha ông, Philip II xứ Macedon, (một việc Alexandros phải lặp lại hai lần vì các miền phía nam Hy Lạp nổi loạn sau khi Philip chết), Alexandros chinh phục Đế chế Ba Tư, bao gồm cả Anatolia, Syria, Phoenicia, Gaza, Ai Cập, Bactria và Lưỡng Hà và mở rộng biên cương đế chế của ông đến xa tận Punjab. Alexandros thực hiện một chính sách hòa hợp: ông đưa cả những người ngoại quốc (không phải người Hy Lạp hay người Macedon) vào chính quyền và quân đội của mình, ông khuyến khích hôn nhân giữa quân của mình với người nước ngoài và chính ông cũng lấy vợ ngoại quốc.

Sau mười hai năm liên tục tổ chức các chiến dịch quân sự, Alexandros chết, có lẽ là do sốt rét, thương hàn, hay viêm não do virút. Những cuộc chinh phạt của ông mở đầu cho nhiều thế kỉ định cư và thống trị của người Hy Lạp trên nhiều vùng đất xa xôi, một giai đoạn được gọi là thời kỳ Hy Lạp hóa. Bản thân Alexander sống trong lịch sử và trong các truyền thuyết của các nền văn hóa Hy Lạp và không Hy Lạp. Ngay khi ông còn sống, và đặc biệt sau khi ông chết, những cuộc chinh phạt của ông đã là nguồn cảm hứng của một truyền thống văn học mà trong đó ông xuất hiện như là một anh hùng huyền thoại theo truyền thống của Achilles.

## [sửa] Thời thơ ấu

Hình:Marble portrait of Alexander the Great.jpg
Tượng bán thân Alexander Đại Đế bằng đá marble: văn hóa Hy Lạp, thế kỷ thứ 1, thứ 2 trước Công nguyên, được cho là có nguồn gốc từ Alexandria, Ai Cập - Bảo tàng Anh

Alexandros Đại Đế là con của Vua Philip II xứ Macedon và người vợ thứ tư, công chúa Olympias xứ Epirote. Theo như Plutarch (Alexander 3.1,3), Olympias không phải thụ thai bởi Philip, người sợ hãi bà, vì bà thích ngủ với rắn, nhưng bởi Zeus Ammon. Plutarch kể rằng cả Philip và Olympias đều mơ đến sự ra đời trong tương lai của con trai họ. Olympias mơ một tiếng sấm lớn và một tia sét đánh vào tử cung của bà. Trong giấc mơ của Philip, ông che tử cung của bà bằng tấm da của một con sư tử. Báo động bởi điều này, ông hỏi ý kiến nhà tiên tri Aristander xứ Telmessus, người xác định vợ ông sẽ có thai và đứa trẻ sẽ mang tính cách một con sư tử[2].

Aristotle là thầy của Alexander và đã huấn luyện Alexander về mọi mặt như thuật hùng biện và văn học và gợi lên các sở thích của cậu ta trong khoa học, y khoa và triết học. Sau khi viếng thăm Oracle xứ Ammon tại Siwa, theo như năm sử gia cổ đại (Arrian, Curtius, Diodorus, Justin và Plutarch), lan đi những lời đồn là Oracle đã tiết lộ cha của Alexander là Zeus, chứ không là Philip. Theo như Plutarch, cha ông là hậu duệ của Heracles qua Caranus và mẹ là hậu duệ của Aeacus thông qua Neoptolemus và Achilles[3]. Aristotle đưa cho cậu ta một bản Iliad mà cậu luôn giữ và đọc thường xuyên.

## [sửa] Lên ngôi ở Macedon

Khi Philip lãnh đạo cuộc tấn công vào Byzantium năm 340 TCN, Alexander, tuổi 16, được để lại như là quan chấp chính của Macedonia. Vào năm 339 TCN, Philip lấy người vợ thứ năm, Cleopatra Eurydice xứ Macedon. Vì mẹ của Alexander, Olympias, là người từ Epirus (một vùng đất thuộc phần phía tây của bán đảo Hy Lạp và không phải là một phần của Macedon), và Cleopatra là một người Macedonian chính gốc, điều này đã dẫn đến tranh cãi về quyền nối ngôi hợp pháp của Alexander. Attalus, chú của cô dâu, được kể là nâng ly trong tiệc cưới để chúc cho lễ thành hôn sẽ sản sinh ra một người nối ngôi hợp pháp của xứ Macedon; Alexander hất cốc rượu vào Attalus nạt lớn "Thế thì ta là gì, một đứa con bất hợp pháp à?" Cha của Alexander hiển nhiên đã rút gươm ra và tiến về phía Alexander, nhưng bị ngã vì quá say. Alexander nhận xét "Đây là người đàn ông dự định chinh phục từ Hy Lạp đến châu Á, và ông ta không thể di chuyển nổi từ bàn này sang bàn khác." Alexander, mẹ và em gái (cũng tên là Cleopatra) sau đó bỏ Macedon đi trong giận dữ.

Cuối cùng Philip giảng hòa với con trai, và Alexander quay trở lại nhà; Olympias và em gái của Alexander vẫn ở lại Epirus. Vào năm 338 TCN Alexander giúp cha trong trận quyết định Trận đánh Chaeronea chống lại các thành phố Hy Lạp tự trị Athena và Thebes, cánh do đội kỵ binh dẫn đầu bởi Alexander đã tiêu diệt Đoàn quân thánh chiến Thebes, một lực lượng tinh nhuệ được xem là bất khả chiến bại. Sau trận đánh, Phillip tổ chức ăn mừng trọng thể, và đáng để ý là Alexander không tham dự (người ta tin rằng anh đang chăm sóc thương binh và chôn cất tử sỹ, của quân đội anh và của kẻ thù). Philip bằng lòng tước quyền thống trị của Thebes đối với Boeotia và để lại một đội quân đồn trú trong thành. Một vài tháng sau, để gia cố sự thống trị của Macedon đối với các thành phố Hy Lạo tự trị, Hiệp hội Corinth được thành lập.

Hình:Dedication by Alexander the Great to Athena Polias.jpg
Một câu ghi trên đá cẩm thạch từ một ngôi đền ở Priene với dòng chữ "Vua Alexander kính tặng Đền thờ Athena Polias", khoảng 330 TCN từ Priene, Tiểu Á - Bảo tàng Anh

Vào năm 336 TCN, Philip bị ám sát tại lễ cưới của con gái ông Cleopatra xứ Macedonia với Vua Alexander xứ Epirus. Kẻ ám sát được kể là một người được vua ân sủng trước đây, một nhà quý tộc trẻ bất mãn Pausanias, người có mối hận thù với Philip vì nhà vua bỏ mặc một lời than phiền mà anh ta đã đưa ra. Vụ ám sát Philip đã từng được nghĩ là được tính toán trước với thông tin và sự tham gia của Alexander hay Olympias. Một kẻ có khả năng là chủ mưu là Darius III, người vừa lên ngôi Vua Ba Tư. Plutarch đề cập đến một lá thư giận dữ từ Alexander gửi Darius, trong đó Alexander đổ thừa cho Darius và Bagoas, là quan tể tướng, cho cái chết của cha anh, nói rằng chính Darius là người đã khoác lác với các thành phố Hy Lạp là ông ta đã tổ chức ám sát Philip như thế nào. Sau cái chết của Philip, quân đội suy tôn Alexander, lúc này 20 tuổi, như là vua mói của Macedon. Các thành phố Hy Lạp như Athena và Thebes, bị bắt buộc phải quy phục Philip, thấy vị vua mới như là một cơ hội để giành lại hoàn toàn quyền độc lập của họ. Alexander hành động nhanh chóng và Thebes, là thành phố chống lại anh tích cực nhất, đã đầu hàng khi anh xuất hiện ở cửa thành. Hội đồng Hy Lạp tại Eo Corinth, với ngoại lệ Sparta, bầu anh lên như là tư lệnh chống lại Ba Tư, mà trước đây chức danh này được phong tặng cho cha anh.

Năm kế tiếp, (335 TCN), Alexander cảm thấy tự do tiến đánh Thracia và Illyria để bảo vệ Danube như là biên giới phương bắc của Vương quốc Macedonia. Trong khi anh đang chinh phạt phía bắc một cách thắng lợi, người Thebes và Athena lại nổi dậy một lần nữa. Alexander phản ứng lập tức và trong khi các thành phố khác lại một lần nữa do dự, Thebes lần này quyết định chống trả cật lực nhất. Sự chống trả là vô ích; cuối cùng, thành phố bị chinh phục với nhiều máu đổ. Người Thebes chịu số phận thê thảm hơn khi thành phố bị đốt trụi và lãnh thổ bị chia ra giữa các thành phố Boeotian khác. Hơn nữa, tất cả các công dân của thành phố bị bán thành nô lệ, chỉ chừa lại các thầy tu, các lãnh tụ của các đảng ủng hộ Macedonian và hậu duệ của Pindar, người mà nhà không bị đụng chạm đến. Kết cục của Thebes làm Athena sợ hãi mà đầu hàng và sẵn sàng chấp nhận yêu sách của Alexander cho lưu đày các lãnh tụ của đảng chống lại Macedonia, Demosthenes là người đầu tiên.

## [sửa] Giai đoạn của các cuộc chinh phạt

Bản đồ của đế chế của Alexander

### [sửa] Sự sụp đổ của Đế chế Ba Tư

Quân của Alexander đã vượt qua Hellespont với khoảng 42,000 binh sỹ - chủ yếu là người Macedonia[4] và Hy Lạp, đa phần là từ các thành phố tự trị phía nam Hy Lạp, nhưng cũng có bao gồm một số người Thracia, Paionia và Illyria. Sau một chiến thắng khởi đầu chống lại lực lượng Ba Tư tại Trận đánh Granicus, Alexander chấp nhận sự đầu hàng của thủ phủ tỉnh Ba Tư và ngân khố của Sardis và tiếp tục tiến xuống bờ biển Ionia. Tại Halicarnassus, Alexander đã thành công trong việc tổ chức những cuộc bao vây đầu tiên, cuối cùng buộc đối phương, thuyền trưởng đánh thuê Memnon xứ Rhodes và các satrap (thống đốc) Ba Tư của Caria, Orontobates, phải rút lui bằng đường biển. Alexander trao Caria cho Ada, người từng là nữ hoàng xứ Caria trước khi bị chiếm ngôi bởi người em trai là Pixodarus. Từ Halicarnassus, Alexander tiến vào vùng núi Lycia và đồng bằng Pamphylia, khẳng định chủ quyền trên tất cả các thành phố ven biển và từ chối quyền đó cho kẻ thù của ông. Từ Pamphylia trở đi, bờ biển không còn cảng lớn nào và do đó Alexander di chuyển vào trong lục địa. Tại Termessus, Alexander khiêm tốn nhưng không ập vào thành phố Pisidia. Tại thủ đô cổ đại Phrygia của xứ Gordium, Alexander "tháo" nút thắt Gordian Knot, một thách thức được nói là chờ cho vị "vua châu Á" trong tương lai. Theo một câu chuyện sinh động nhất, Alexander nói rằng không cần biết làm thế nào nút thắt được mở ra, và ông cắt nó bằng thanh gươm. Một dị bản khác nói ông đã không dùng gươm, nhưng thực sự đã tìm ra cách mở nút.

Alexander Mosaic, cho thấy Trận đánh Issus, ở Pompei

Quân của Alexander băng qua Cổng Cilician, chạm phải và đánh bại quân chủ lực của Ba Tư dưới sự chỉ huy của Darius III trong Trận đánh Issus vào năm 333 TCN. Darius tháo chạy khỏi trận đánh trong hoảng loạn bỏ lại vợ, hai con gái, mẹ già, và phần lớn của cải cá nhân. Sisygambis, mẹ của hoàng hậu, không bao giờ tha thứ Darius đã bỏ rơi con gái bà. Bà chối bỏ Darius và nhận Alexander như là con rể. Tiến xuống bờ biển Địa Trung Hải, anh lấy được Tyre và Gaza sau những trận vây hãm nổi tiếng (xem Cuộc bao vây Tyre). Alexander đi ngang qua gần đó nhưng có lẽ không ghé vào Jerusalem.

Vào năm 332 TCN – 331 TCN, Alexander được chào đón như là người giải phóng ở Ai Cập của thời Ptolemy và được công nhận là con trai của Zeus bởi các tu sỹ Ai Cập thờ thần Ammon tại Đền thờ thần ở Ốc đảo Siwa trong sa mạc ở Libya. Từ đó trở về sau, Alexander nhắc đến thần Zeus-Ammon như là cha thật sự của mình, và sau đó đồng tiền có hình ông với sừng cừu như là chứng minh cho niềm tin phổ biến này. Ông thành lập thành phố Alexandria ở Ai Cập, sau đó trở thành một kinh đô phồn vinh của triều đại Ptolemy sau khi ông qua đời. Rời khỏi Ai Cập, Alexander hành quân về phía đông vào vùng Assyria (bây giờ là bắc Iraq) và đánh bại Darius và quân đội Ba Tư thứ ba tại Trận đánh Gaugamela. Darius buộc phải bỏ chạy sau khi người lái chiến xa của ông ta bị giết, và Alexander đuổi theo ông ta xa đến tận Arbela. Trong khi Darius chạy về vùng núi về phía Ecbatana (nay là Hamadan), Alexander tiến về thành Babylon.

Hình:UrumqiSoldier.jpg
Tượng của một chiến binh Hy Lạp, từ thế kỉ 4-3 TCN ở nơi chôn cất phía bắc Tian Shan, đó là vùng xa nhất về phía đông mà Alexander đã tiến đến ở Đông (Ürümqi - Bảo tàng Xinjiang, Trung Quốc) (bản vẽ)

Từ Babylon, Alexander đi đến Susa, một trong những thủ đô Achaemenid, và chiếm được kho báu. Gửi đi toàn bộ quân lính đến Persepolis, thủ đô Ba Tư, bằng Đường Hoàng gia, Alexander ập vào và chiếm được Cổng Ba Tư (vùng nay là Dãy núi Zagros), sau đó đánh vào Persepolis trước khi kho báu ở đó có thể bị cướp phá. Alexander cho phép lực lượng liên hợp cướp phá Persepolis. Một ngọn lửa lớn bùng cháy ở dinh thự phía đông của Xerxes và lan đi khắp thành phố. Không ai biết việc đốt cháy Athenian Acropolis là một tai nạn do say rượu hay là một hành động trả thù cố ý trong Chiến tranh Ba Tư lần hai. Cuốn Sách của Arda Wiraz, một tác phẩm Zoroastrian được viết ra vào thế kỉ thứ 3 hay 4, cũng nói về những thư viện lưu trữ chứa đựng "tất cả Avesta và Zand, được viết trên những tấm da bò đã thuộc, với mực mạ vàng" đã bị thiêu hủy; nhưng những câu như vậy thường bị nghi ngờ bởi các học giả, bởi vì nói chung là người ta nghĩ rằng qua nhiều thế kỉ Avesta chủ yếu được truyền khẩu bởi những người Magia.

Anh sau đó đuổi theo và bắt được Darius, ông này sau bị giết bởi những đồ đệ của Bessus, thống đốc vùng Bactria và cũng là một người bà con. Bessus sau đó tự tuyên bố là người kế vị của Darius như là Artaxerxes V và rút lui vào vùng Trung Á để tiến hành chiến tranh du kích đánh lại Alexander. Với cái chết của Darius, Alexander tuyên bố cuộc chiến trả thù đã chấm dứt, và giải thể quân Hy Lạp và các đồng minh khác trong chiến dịch Đồng minh (mặc dù anh cho phép những ai muốn thì tái đăng kí như là lính đánh thuê trong quân đội hoàng gia của anh ta).

Chiến dịch ba năm của Alexander ban đầu là chống lại Darius và sau đó là các satrap (thống đốc) của các vùng Sogdiana, Spitamenes, đã đưa anh qua các vùng Media, Parthia, Aria, Drangiana, Arachosia, Bactria và Scythia. Trong quá trình đó, anh chiếm được và tái thiết lập Herat và Maracanda. Hơn nữa, anh lập ra một chuỗi các thành phố mới, tất cả đều gọi là Alexandria, bao gồm cả Kandahar ngày nay ở Afghanistan, và Alexandria Eschate ("Xa nhất") ở vùng nay là Tajikistan. Cuối cùng cả hai đều bị phản lại bởi tay chân thân cận của của họ, Bessus vào năm 329 TCN và Spitamenes năm sau đó.

### [sửa] Những sự chống đối Alexander

Trong thời gian này, Alexander cho phổ biến một số loại áo quần và phong tục Ba Tư trong triều đình của anh, đáng chú ý là phong tục proskynesis, một cách hôn tay tượng trưng mà người Ba Tư thường làm để tỏ lòng kính trọng với những người có địa vị xã hội cao hơn, nhưng phong tục này không được người Hy Lạp chấp thuận. Những người Hy Lạp cho là cử chỉ này được dành riêng cho các thần linh và tin rằng Alexander tự thần thánh hóa chính anh ta bằng cách yêu cầu cử chỉ đó. Điều này đã làm giảm sút sự thông cảm đáng kể đối với anh ta trong những người cùng quê hương. Nơi này cũng diễn ra một vụ mưu sát anh nhưng bị bại lộ, và một trong những sỹ quan, Philotas, bị xử tử vì tội phản bội vì đã không báo lên âm mưu đó kịp thời. Parmenion, cha của Philotas, người là đứng đầu một quân đoàn tại Ecbatana, bị ám sát theo lệnh của Alexander, người sợ rằng Parmenion có thể trả thù cho con trai. Một số cuộc xử án khác về tội phản bội theo sau đó, và nhiều người Macedonia bị xử tử. Sau đó, trong một trận cãi nhau lúc say rượu tại Maracanda, anh cũng giết một người đàn ông đã cứu sống anh tại Granicus, Clitus Đen. Sau đó trong chiến dịch Trung Á, một vụ mưu sát Alexandre thứ hai được khám phá, lần này là bởi những người hầu cận của anh, và sử gia chính thức của anh, Callisthenes xứ Olynthus (người đã bị thất sủng vì đã dẫn đầu trong việc chống lại việc giới thiệu phong tục proskynesis), bị xử là liên đới chủ mưu và nhiều sử gia cho rằng đây là những vu cáo. Tuy nhiên, các chứng cứ khá rõ là Callisthenes, thầy của các người hầu cận, phải là người dụ dỗ họ ám sát nhà vua.

### [sửa] Xâm lược Ấn Độ

Hình:AlexPorusCoin.JPG
Coin commemorating Alexander's campaigns in India, struck in Babylon around 323 BC.
Obv: Alexander standing, being crowned by Nike, fully armed and holding Zeus' thunderbolt.
Rev: Greek rider, possibly Alexander, attacking an Indian battle-elephant, possibly during the battle against Porus.

Sau cái chết của Spitamenes và đám cưới của anh với Roxana (Roshanak trong tiếng Bactrian) để củng cố quan hệ mới thiết lập với các tiểu vương vùng Trung Á, vào năm 326 TCN Alexander cuối cùng rảnh tay để quay sự chú ý về phía Ấn Độ. Alexander cho mời tất cả các thủ lĩnh của vùng trước là tiểu vương quốc xứ Gandhara, về phía bắc của vùng nay là Pakistan, đến gặp anh và chấp nhận đầu hàng. Ambhi, người cai trị xứ Taxila, với vương quốc trải dài từ Indus đến tận Hydaspes (Jhelum), tuân theo. Nhưng thủ lĩnh của một số bộ tộc vùng cao bao gồm các phần Aspasios và Assakenois của Kambojas (tên cổ), được biết trong sử sách Ấn Độ như là Ashvayana và Ashvakayana (những cái tên chỉ bản chất cưỡi ngựa của họ), từ chối không đầu hàng.

Alexander thân chinh thống lĩnh lính cầm khiên, bộ binh, lính bắn cung người Agriania và lính cưỡi ngựa phóng lao tấn công bộ lạc Kamboja -- người Aspasios của thung lũng Kunar/Alishang, người Guraean của thung lũng Guraeus (Panjkora), và người Assakenois ở thung lũng Swat và Buner. Một trận đánh khốc liệt với người Aspasios và chính Alexander bị trọng thương nơi vai vì trúng lao nhưng cuối cùng người Aspasios thua trận; 40.000 người của họ bị bán thành nô lệ. Người Assakenois đối đầu Alexander với quân đội bao gồm 30.000 kị binh, 38.000 bộ binh và 30 voi[5]. Họ đã chiến đấu dũng cảm và kháng cự ngoan cường chống lại quân xâm lược trong nhiều địa điểm cố thủ ở các thành phố Ora, Bazira và Massaga. Đồn Massaga chỉ bị hạ sau nhiều ngày đánh nhau đẫm máu và chính Alexander bị thương ở cổ chân. Khi thủ lĩnh của Massaga ngã xuống trên chiến trường, quyền tổng tư lệnh vào tay bà mẹ già của ông ta Cleophis (q.v.) người cũng cương quyết bảo vệ đất mẹ đến hơi thở cuối cùng. Việc Cleophis giữ quyền tổng chỉ huy quân đội đã đưa toàn bộ lực lượng phụ nữ địa phương vào chiến trận[6]. Alexander chỉ có thể hạ được Massaga bằng cách sử dụng các âm mưu chính trị và nội phản. Theo như Curtius: "Alexander không chỉ thảm sát toàn bộ dân thành Massaga, nhưng ông ta còn phá hủy các tòa nhà thành những đống đổ nát." Một cuộc thảm sát tương tự diễn ra tại Ora, một địa điểm phòng thủ khác của người Assakenois.

Sau những cuộc thảm sát và đốt phá bởi Alexander ở Massaga và Ora, rất nhiều người Assakenois chạy lên một đồn cao gọi là Aornos. Alexander đuổi sát theo họ và chiếm được đồn trên đồi cao nhưng chỉ sau bốn ngày đánh nhau ác liệt. Câu chuyện của Massaga được lặp lại ở Aornos và sự tàn sát người bộ lạc diễn ra tương tự sau đó.

Viết về chiến dịch của Alexander chống lại người Assakenois, Victor Hanson nhận xét: "Sau khi hứa hẹn những người Assacenis xung quanh rằng họ sẽ được tha mạng khi bị bắt, ông xử tử tất cả lính đã đầu hàng. Các điểm phòng thủ của họ ở Ora và Aornus cũng bị đánh ập vào. Các quân đoàn đóng trong đó có lẽ đều bị thảm sát.”[7]

Sisikottos, người đã giúp Alexander trong chiến dịch này, được phong làm thống đốc của Aornos.

Sau khi hạ được Aornos, Alexander băng qua Indus và đánh và thắng trận lịch sử chống lại Porus, vua của xứ đó trong vùng Punjab trong Trận đánh Hydaspes vào năm 326 TCN.

Sau chiến thắng này, Porus đã gây được ấn tượng mạnh mẽ với Alexander về sự dũng cảm trong chiến đấu, vì vậy liên minh được với Alexander và được ông cho giữ chức phó vương, cai quản vương quốc của chính mình, thậm chí còn thêm một số vùng đất khác nữa. Alexander đặt tên cho một trong hai thành phố mới mà ông ta tìm được là Bucephala, tên của con ngựa đã đưa ông đến Ấn Độ. Alexander tiếp tục chinh phục toàn bộ vùng thượng nguồn sông Indus.

Phía Đông của vương quốc Porus, gần sông Ganges, là đế chế hùng mạnh Magadha dưới sự cai trị của triều đại Nanda. Lo sợ về khả năng phải đối mặt với một đội quân Ấn Độ hùng mạnh khác nữa và kiệt sức bởi nhiều năm chinh chiến, quân đội của ông nổi loạn ở sông Hyphasis (nay là Beas), không muốn chiến đấu tiếp nữa:

  "Về phần người dân Macedonia, dẫu sao, cuộc chiến với Porus làm mài mòn lòng dũng cảm của họ và ngăn cản họ tiến xa hơn vào Ấn Độ. Thay vì làm tất cả những gì có thể để đẩy lùi kẻ thù với quân số chỉ có 20000 bộ binh và 2000 chiến mã, họ lại kịch liệt chống lại Alexander khi ông khăng khăng đòi vượt qua sông Ganges, mà họ biết rộng 32 Fulông, sâu 100 sải, trong khi các nhánh sông phía bên kia được mai phục bởi vô số bộ binh, kỵ sĩ và voi. Họ được báo rằng các vị vua của Ganderites và Praesii đang đợi họ với 80000 kỵ sĩ, 200000 lính đánh bộ, 8000 xe ngựa và 6000 voi thiện chiến." Theo Plutarch, Vita Alexandri, 62 [8]

Alexander, sau khi bàn bạc với các cố vấn Coenus, bị thuyết phục quay trở lại. Alexander buộc phải trở về phía nam. ông gửi phần lớn quân đến Carmania (hiện thuộc phía nam Iran) với tướng Craterus, và giao nhiệm vụ thăm dò vịnh Persian dưới quyền của đô đốc Nearchus, trong khi ông dẫn đoàn quân còn lại về bằng con đường phía nam qua Gedrosia (ngày nay là Makran phía nam Pakistan).

### [sửa] Sau Ấn Độ

Alexander và Porus Charles Le Brun, 1673.

Phát hiện rằng rất nhiều phó vương và thủ lĩnh các đội quân của ông cư xử không đứng đắn khi ông vắng mặt, Alexander cho hành hình rất nhiều người trong số họ làm gương trên đường đến Susa. Để biểu lộ thiện chí, ông ban thưởng cho binh lính và thông báo rằng ông sẽ gửi những người lính già và tàn tật về Macedonia dưới quyền của Craterus, nhưng quân đội hiểu nhầm ý định của ông và nổi dậy ở thị trấn của Opis, từ chối bị gửi đi và chỉ trích cay độc việc chấp nhận phong tục, trang phục của người Persia và sự gia nhập của lính Persia vào đoàn quân Macedonia. Alexander cho hành quyết những kẻ cầm đầu cuộc nổi loạn, nhưng tha tội cho binh lính. Với dự định thiết lập mối giao hảo lâu dài giữa những người Macedonia và người Persia, ông tổ chức hàng loạt hôn lễ giữa các sĩ quan của ông và người Persia và cả những phụ nữ quý tộc Susa, nhưng rất hiếm cuộc hôn nhân nào kéo dài được hơn 1 năm.

Nỗ lực nhằm hòa hợp nền văn hóa Persia với những người lính Hi Lạp của ông còn thể hiện ở việc huấn luyện một đội quận gồm những chàng trai Persia theo cách của người Macedonia. Không có ghi chép chắc chắn về việc Alexandros chấp nhận cách gọi vua của người Persia shahanshah ("vị vua vĩ đại" hay "vị vua của các vị vua"). Tuy nhiên, hầu hết các sử gia đều tin rằng ông đã chấp nhận việc đó.

Có giả thiết là Alexandros đã muốn xâm chiếm hoặc nhập với bán đảo Ả Rập, nhưng giả thiết này vẫn còn đang được tranh cãi. Có người cho rằng Alexandros đã tiến về phía tây và tấn công Carthage và Italy thay vì chiếm Ả Rập.

Sau hành trình đến Ecbatana để lấy lại phần lớn của cải của Persia, người bạn thân nhất và được ông yêu mến đã chết vì bệnh tật. Alexandros quẫn trí, mắc bệnh và mất trên đường trở về Babylon

## [sửa] Đời tư

Sự gắn bó sâu sắc nhất về tình cảm của Alexandros hầu như được cho là đối với người đồng hữu, người chỉ huy đội kị binh (chiliarchos) và là người bạn từ thời thơ ấu của ông, Hephaestion. Ông học cùng Alexandros, như một nhóm trẻ em con nhà quý tộc khác ở Macedonia, dưới sự dạy dỗ của Aristotle. Hephaestion đánh dấu sự xuất hiện đầu tiên trong lịch sử của mình vào thời điểm Alexandros tiến đến Troy. Tại đây hai người bạn đã hi sinh tại các đền thờ của hai vị anh hùng Achilles và Patroclus; Alexander tại đền thờ Achilles, và Hephaestion tại đền thờ Patroclus. Aelian trong cuốn Varia Historia (12.7) khẳng định rằng Hephaestion "tiết lộ ông là eromenos ["người tình"] của Alexandros, như Patroclus đối với Achilles vậy."

Một số nhà sử học đã đặt nghi vấn về khẳng định về mối quan hệ đồng tính giữa Alexandros và Hephaestion. Robin Lane Fox viết rằng tuy "những lượm lặt gần đây nhất cho khẳng định rằng Alexandros có mối quan hệ yêu đương với Hephaiston", không có văn kiện lịch sử đương thời nào nói về vấn đề này. Tuy nhiên, Fox nói thêm, "sự thực là tình bạn của hai người đàn ông này sâu sắc và thân thiết một cách khác thường." [9] Vì cái chết của Hephaestion, Alexandros khóc thương cho ông ta rất nhiều, và không ăn uống gì trong mấy ngày liền.

Bài này đang được dịch từ tiếng Anh, nếu bạn có đủ khả năng xin góp sức dịch bài này. Nếu không tiếp tục được quan tâm, phần ngoại ngữ của bài sẽ bị xóa sau khoảng 1 tháng. Xin tham khảo Hướng dẫn cách biên soạn bài để biết thêm chi tiết.
Hình:Silver tetradrachm of Lysimachus 305-281 BC.jpg
One of the earliest known portraits of Alexander the Great, Silver tetradrachm of Lysimachus, 305-281 BC From the Mint of Lampsakos modern Lâpseki, Turkey, now in the British Museum. The Greek legend translates "Of King Lysimachus".

Plutarch has argued that Alexander's love of males took an ethical approach, inspired by the teachings of his mentor, Aristotle. He gives several examples of Alexander's morality in this domain:

  When Philoxenos, the leader of the seashore, wrote to Alexander that there was a youth in Ionia whose beauty has yet to be seen and asked him in a letter if he (Alexander) would like him (the boy) to be sent over, he (Alexander) responded in a strict and disgusted manner: "You are the most hideous and malign of all men, have you ever seen me involved in such dirty work that you found the urge to flatter me with such hedonistic business?" [10]

Plutarch also wrote:

  When Philoxenus, the commander of his forces on the sea-board, wrote that there was with him a certain Theodorus of Tarentum, who had two youths of surpassing beauty to sell, and enquired whether Alexander would buy them, Alexander was incensed, and cried out many times to his friends, asking them what shameful thing Philoxenus had ever seen in him that he should spend his time in making such disgraceful proposals. [11]

His moral approach towards sexual relations also extended to relations with prisoners of war: "But as for the other captive women, seeing that they were surpassingly stately and beautiful, he merely said jestingly that Persian women were torments to the eyes. And displaying in rivalry with their fair looks the beauty of his own sobriety and self-control, he passed them by as though they were lifeless images for display." [12]

The above quotations would be in line with the thoughts laid about before him by Aristotle, who regarded relationships based purely on carnal relations to be shameful.

Many have discussed Alexander's sexual leanings. Curtius reports, "He scorned sensual pleasures to such an extent that his mother was anxious lest he be unable to beget offspring." To encourage a relationship with a woman, King Philip and Olympias brought in a high-priced Thessalian courtesan named Callixena.

Later in life, Alexander married several princesses of former Persian territories, Roxana of Bactria, Statira, daughter of Darius III, and Parysatis, daughter of Ochus. He fathered two children, (Heracles), born by his concubine Barsine (the daughter of satrap Artabazus of Phrygia) in 327 BC, and Alexander IV of Macedon, born by Roxana shortly after his death in 323 BC.

Many ancient historians report that Alexander also had another favorite, "Bagoas, a eunuch exceptional in beauty and in the very flower of boyhood, with whom Darius was intimate and with whom Alexander would later be intimate." [13] Plutarch recounts an episode (also mentioned by Dicaearchus) during some festivities on the way back from India) in which his men clamor for him to kiss the young man: "Bagoas...sat down close to him, which so pleased the Macedonians, that they made loud acclamations for him to kiss Bagoas, and never stopped clapping their hands and shouting till Alexander put his arms round him and kissed him." Some modern historians point out that the ancient sources cannot be considered definitive. Robin Lane Fox writes: "Later gossip presumed that Bagoas was Alexander’s lover. This is uncertain." [14] And, according to Mary Renault, who wrote a novel about the relationship of Alexander and Bagoas, "No historian states plainly whether they were physical lovers." [15] Whatever Alexander's relationship with Bagoas, it was no impediment to relations with his queen: six months after Alexander's death Roxana gave birth to his son and heir, Alexander IV.

Historical accounts describing Alexander's love for Hephaestion and Bagoas as sexual are strongly contested under the claim that they were written centuries afterwards and thus are necessarily dubious. Others retort that the same can be said about much of our information regarding Alexander. Such debates, however, are generally considered anachronistic by scholars of the period, who point out that the concept of homosexuality as understood today did not exist in Greco-Roman antiquity. Sexual attraction between males was seen as a normal and universal part of human nature, since it was believed that men were attracted to beauty, an attribute of the young, regardless of gender. If Alexander's love life was transgressive, it was not for his love of beautiful youths but for his persistent love of a man his own age. The ancient Greeks saw sex as an activity, not an identifier, a viewpoint shared by contemporary cultures at the time.

## [sửa] Quân đội

  Xem chi tiết: Ancient Macedonian military

The army of Alexander was, for the most part, that of his father Philip. It was composed of light and heavy troops and some engineers, medical and staff units. About one third of the army was composed of his Greek allies from the Hellenic League.

### [sửa] Bộ binh

Macedonian battle formation, courtesy of The Department of History, United States Military Academy. Note that in this diagram Hypaspists are mis-labelled "elite heavy cavalry" when they are in fact infantry.

The main infantry corps was the phalanx, composed of six regiments (taxies) numbering about 2000 phalangites each. Each soldier had a long pike called a sarissa, which was approximately 18 feet long (it would be increased up to 21 feet under the successors), and a short sword. For protection, the soldier wore a Phrygian-style helmet and a shield. Arrian mentions large shields (the aspis), but this is disputed, as it is difficult to wield both a large pike and a large shield at the same time. Many modern historians claim the phalanx used a smaller shield, called a pelta, the shield used by peltasts. It is unclear whether the phalanx used body armor, but heavy body armor is mentioned in Arrian [16] and other ancient sources. Modern historians believe most of the phalangites did not wear heavy body armor at the time of Alexander.

Another important unit were the hypaspists (shield bearers), arranged into three battalions (lochoi) of 1000 men each. One of the battalions was named the Agema and served as the King's bodyguards. Their armament is unknown and it is difficult to get a clear picture from ancient sources. Sometimes hypaspists are mentioned in the front line of the battle just between the phalanx and the heavy cavalry. Moreover, they seem to have acted as an extension of the phalanx fighting as heavy infantry while keeping a link between the heavily clad phalangites and the companion cavalry. They also accompanied Alexander on flanking marches and were capable of fighting on rough terrain like light troops so it seems they could perform dual functions.

In addition to the units mentioned above, the army included some 6000 Greek allied and mercenary hoplites, also arranged in phalanxes. They carried a shorter spear, a dory, which was six or seven feet long and a large aspis.

Alexander also had light infantry units composed of peltasts, psiloi and others. Peltasts are considered to be light infantry, although they had a helmet and a small shield and were heavier than the psiloi. The best peltasts were the Agrianians from Thrace.

### [sửa] Kị binh

The heavy cavalry included the Companion cavalry raised from the Macedonian nobility, and the Thessalian cavalry. The Companion cavalry (hetairoi, friends) was divided into eight squadrons called ile, 200 strong, except the Royal Squadron of 300. They were equipped with a 12 foot lance, the xyston, and heavy body armor. The horses were partially clad in armor as well. The riders did not carry shields, as the xyston required both hands to wield. The organization of the Thessalian cavalry was similar to the Companion Cavalry, but they had a shorter spear and fought in a looser formation.

Of light cavalry, the prodromoi (forerunners) secured the wings of the army during battle and went on reconnaissance missions. Several hundred allied horses rounded out the cavalry.

## [sửa] Death

Hình:Alexander the great 1.jpg
Contemporary bust of Alexander the Great.

On the afternoon of June 10 - 11, 323 BC, Alexander died of a mysterious illness in the palace of Nebuchadrezzar II of Babylon. He was just one month shy of attaining 33 years of age. Various theories have been proposed for the cause of his death which include poisoning by the sons of Antipater or others, sickness that followed a drinking party, or a relapse of the malaria he had contracted in 336 BC.

It is known that on May 29, Alexander participated in a banquet organized by his friend Medius of Larissa. After some heavy drinking, immediately before or after a bath, he was forced into bed due to severe illness. The rumors of his illness circulated with the troops causing them to be more and more anxious. On June 9, the generals decided to let the soldiers see their king alive one last time. They were admitted to his presence one at a time. While the king was too ill to speak, confined himself to move his hand. The day after, Alexander was dead.

The poisoning theory derives from the story held in antiquity by Justin and Curtius. The original story stated that Cassander, son of Antipater, viceroy of Greece, brought the poison to Alexander in Babylon in a mule's hoof, and that Alexander's royal cupbearer, Iollas, brother of Cassander, administered it. Many had powerful motivations for seeing Alexander gone, and were none the worse for it after his death. Deadly agents that could have killed Alexander in one or more doses include hellebore and strychnine. In R. Lane Fox's opinion, the strongest argument against the poison theory is the fact that twelve days had passed between the start of his illness and his death and in the ancient world, such long-acting poisons were probably not available.

Hình:AlexandertheGreat.jpg
Bust of Alexander the Great located in Capitoline Museum, Rome.

However, the warrior culture of Macedon favoured the sword over strychnine, and many ancient historians, like Plutarch and Arrian, maintained that Alexander was not poisoned, but died of natural causes. Instead, it is likely that Alexander died of malaria or typhoid fever, which were rampant in ancient Babylon. Other illnesses could have also been the culprit, including acute pancreatitis or the West Nile virus. Recently, theories have been advanced stating that Alexander may have died from the treatment not the disease. Hellebore, believed to have been widely used as a medicine at the time but deadly in large doses, may have been overused by the impatient king to speed his recovery, with deadly results. Disease-related theories often cite the fact that Alexander's health had fallen to dangerously low levels after years of heavy drinking and suffering several appalling wounds (including one in India that nearly claimed his life), and that it was only a matter of time before one sickness or another finally killed him.

No story is conclusive. Alexander's death has been reinterpreted many times over the centuries, and each generation offers a new take on it. What is certain is that Alexander died of a high fever on June 10 or 11 of 323 BC.

On his death bed, his marshals asked him to whom he bequeathed his kingdom. Since Alexander had no heir (his son Alexander IV would be born after his death), it was a question of vital importance. There is some debate to what Alexander replied. Some believe that Alexander said, "To the strongest!". It should be taken into note however that he might have said, "To Craterus". This is possible because the Greek pronunciation of "the strongest" and "Craterus" is different only by accent. The phrase and name are in fact, separated by only one letter in the ancient Greek language. Most scholar's believe that if Alexander did intend to choose one of his generals, his obvious choice would've been Craterus because he was the commander of the largest part of the army (infantry), because he had proven himself to be an excellent strategist, and because he displayed traits of the "ideal" Macedonian. Regardless of his reply, Craterus was eventually assassinated before he could organize a coup with the infantry and Alexander's empire was split into 4 kingdoms.

Hình:Death of Alexander.JPG
A diary from the year 323-322 BC that records the death of Alexander. Located at the British Museum, London

Alexander's death has been surrounded by as much controversy as many of the events of his life. Before long, accusations of foul play were being thrown about by his generals at one another, making it incredibly hard for a modern historian to sort out the propaganda and the half-truths from the actual events. No contemporary source can be fully trusted because of the incredible level of self-serving recording, and as a result what truly happened to Alexander the Great may never be known.

Alexander's body was placed in a gold anthropid sarcophagus, which was in turn placed in a second gold casket and covered with a purple robe. Alexander's coffin was placed, together with his armour, in a gold carriage which had a vaulted roof supported by an Ionic peristyle. The decoration of the carriage was very rich and is described in great detail by Diodoros.

According to legend, Alexander was preserved in a clay vessel full of honey (which acts as a preservative) and interred in a glass coffin. According to Aelian (Varia Historia 12.64), Ptolemy stole the body and brought it to Alexandria, where it was on display until Late Antiquity. It was here that Ptolemy IX, one of the last successors of Ptolemy I, replaced Alexander's sarcophagus with a glass one, and melted the original down in order to strike emergency gold issues of his coinage. The citizens of Alexandria were outraged at this and soon after Ptolemy IX was killed. Its current whereabouts are unknown.

The so-called "Alexander Sarcophagus," discovered near Sidon and now in the Istanbul Archaeological Museum, is now generally thought to be that of Abdylonymus, whom Hephaestion appointed as the king of Sidon by Alexander's order. The sarcophagus depicts Alexander and his companions hunting and in battle with the Persians.

## [sửa] Legacy and division of the empire

  Xem chi tiết: Diadochi

Coin of Alexander bearing an Aramaic language inscription.

After Alexander's death, in 323 BCE, the rule of his Empire was given to Alexander's half-brother Philip Arridaeus and Alexander's son Alexander IV. However, since Philip was mentally ill and the son of Alexander still a baby, a regent was named in Perdiccas. In the meantime, the former generals of Alexander were named satraps of the various regions of his Empire. After a conflict between Seleucus and Perdiccas, the Treaty of Triparadisus was established in 320 BCE, in which Antipater was named as the new regent, and the satrapies again shared between the various generals. From that time, Alexander's officers were focused on the explicit formation of rival monarchies and territorial states.

Ultimately, the conflict was settled after the Battle of Ipsus in Phrygia in 301 BC. Alexander's empire was divided at first into four major portions: Cassander ruled in Macedon, Lysimachus in Thrace, Seleucus in Mesopotamia and Iran, and Ptolemy in the Levant and Egypt. Antigonus ruled for a while in Asia Minor and Syria but was eventually defeated by the other generals at Ipsus (301 BC). Control over Indian territory passed to Chandragupta Maurya, the first Maurya emperor, who further expanded his dominions after a settlement with Seleucus.

By 270 BC, Hellenistic states consolidated, with:

  - The Antigonid Empire centered on Macedon.
  - The Seleucid Empire in Asia
  - The Ptolemaic kingdom in Egypt, Palestine and Cyrenaica

By the 1st century BC though, most of the Hellenistic territories in the West had been absorbed by the Roman Republic. In the East, they had been dramatically reduced by the expansion of the Parthian Empire and the secession of the Greco-Bactrian kingdom.

Alexander's conquests also had long term cultural effects, with the flourishing of Hellenistic civilization throughout the Middle East and Central Asia, and the development of Greco-Buddhist art in the Indian subcontinent.

### [sửa] Influence on Ancient Rome

Hình:Mosaica.jpg
A mural in Pompeii, depicting the marriage of Alexander to Barsine (Stateira) in 324 BC. The couple are apparently dressed as Ares and Aphrodite.

Alexander and his exploits were admired by many Romans who wanted to associate themselves with his achievements, although very little is known about Roman-Macedonian diplomatic relations of that time. Julius Caesar wept in Spain at the mere sight of Alexander's statue and Pompey the Great rummaged through the closets of conquered nations for Alexander's 260-year-old cloak, which the Roman general then wore as the costume of greatness. However in his zeal to honor Alexander, Augustus accidentally broke the nose off the Macedonian's mummified corpse while laying a wreath at the hero's shrine in Alexandria, Egypt. The unbalanced emperor Caligula later took the dead king's armor from that tomb and donned it for luck. The Macriani, a Roman family that rose to the imperial throne in the 3rd century A.D., always kept images of Alexander on their persons, either stamped into their bracelets and rings or stitched into their garments. Even their dinnerware bore Alexander's face, with the story of the king's life displayed around the rims of special bowls.[17]

In the summer of 1995, during the archaeological work of the season centered on excavating the remains of domestic architecture of early-Roman date, a statue of Alexander was recovered from the structure, which was richly decorated with mosaic and marble pavements and probably was constructed in the 1st century AD and occupied until the 3rd century.[18]

## [sửa] General timeline

Tiêu bản:Atg-timeline

- - Trace Alexander's conquests on an animated map

## [sửa] Alexander's character

Equestrian statue of Alexander the Great, on the waterfront at Thessaloniki, capital of Greek Macedonia.

Modern opinion on Alexander has run the gamut from the idea that he believed he was on a divinely-inspired mission to unite the human race, to the view that he was a megalomaniac bent on world domination. Such views tend to be anachronistic, however, and the sources allow for a variety of interpretations. Much about Alexander's personality and aims remains enigmatic.

Alexander is remembered as a legendary hero in Europe and much of both Southwest Asia and Central Asia, where he is known as Iskander or Iskandar Zulkarnain. To Zoroastrians, on the other hand, he is remembered as the destroyer of their first great empire and as the destroyer of Persepolis. Ancient sources are generally written with an agenda of either glorifying or denigrating the man, making it difficult to evaluate his actual character. Most refer to a growing instability and megalomania in the years following Gaugamela, but it has been suggested that this simply reflects the Greek stereotype of an orientalizing king. The murder of his friend Clitus, which Alexander deeply and immediately regretted, is often cited as a sign of his paranoia, as is his execution of Philotas and his general Parmenion for failure to pass along details of a plot against him. However, this may have been more prudence than paranoia.

Modern Alexandrists continue to debate these same issues, among others, in modern times. One unresolved topic involves whether Alexander was actually attempting to better the world by his conquests, or whether his purpose was primarily to rule the world.

Partially in response to the ubiquity of positive portrayals of Alexander, an alternate character is sometimes presented which emphasizes some of Alexander's negative aspects. Some proponents of this view cite the destructions of Thebes, Tyre, Persepolis, and Gaza as examples of atrocities, and argue that Alexander preferred to fight rather than negotiate. It is further claimed, in response to the view that Alexander was generally tolerant of the cultures of those whom he conquered, that his attempts at cultural fusion were severely practical and that he never actually admired Persian art or culture. To this way of thinking, Alexander was, first and foremost, a general rather than a statesman.

Alexander's character also suffers from the interpretation of historians who themselves are subject to the bias and idealisms of their own time. Good examples are W. W. Tarn, who wrote during the late 19th century and early 20th century, and who saw Alexander in an extremely good light, and Peter Green, who wrote after World War II and for whom Alexander did little that was not inherently selfish or ambition-driven. Tarn wrote in an age where world conquest and warrior-heroes were acceptable, even encouraged, whereas Green wrote with the backdrop of the Holocaust and nuclear weapons.

### [sửa] Stories and legends

According to one story, the philosopher Anaxarchus checked the vainglory of Alexander, when he aspired to the honors of divinity, by pointing to Alexander's wound, saying, "See the blood of a mortal, not the ichor of a god." In another version, Alexander himself pointed out the difference in response to a sycophantic soldier. A strong oral tradition, although not attested in any extant primary source, lists Alexander as having epilepsy, known to the Greeks as the Sacred Disease and thought to be a mark of divine favor.

Alexander had a sister named Thessalonice married to Cassander who later founded the city of Thessaloniki after his wife. There exists a popular Greek legend[19] about a mermaid or Gorgon that lived in the Aegean for hundreds of years and was thought to be Thessalonica. The legend states that when sailors in the Aegean encountered her she asked them a question: "Is Alexander the king alive?" to which the right answer would be "He lives and still rules." Any other answer would spur her rage and mean doom for the ship.

Alexander had a legendary horse named Bucephalos (meaning "ox-headed"), latinized Bucephalus, supposedly descended from the Mares of Diomedes. Alexander himself, while still a young boy, tamed this horse after experienced horse-trainers failed to do so.

There is an apocryphal tale, appearing in a redaction of the pseudo-historical Alexander Romance, which details another end for the last true Pharaoh of Egypt. Soon after Alexander's divinity was confirmed by the Oracle of Zeus Ammon, a rumor was begun that Nectanebo II did not travel to Nubia but instead to the court of Philip II of Macedon in the guise of an Egyptian magician. He coupled with Philip's wife Olympias and from his issue came Alexander. This myth would hold strong appeal for Egyptians who desired continuity in rule and harbored a strong dislike for foreign rule.

Another legend tells of Alexander's campaign down into the Syrian world toward Egypt. On the way, he planned to lay siege to the city of Jerusalem. As the victorious armies of the Greeks approached the city, word was brought to the Jews in Jerusalem that the armies were on their way. The high priest at that time, who was a godly old man by the name of Jaddua (mentioned also in the Bible book of Nehemiah) took the sacred writings of Daniel the prophet and, accompanied by a host of other priests dressed in white garments, went forth and met Alexander some distance outside the city — surrendering the city to Alexander's army.

All this is from the report of Josephus, the Jewish historian, who tells us that Alexander left his army and hurried to meet this body of priests. When he met them, he told the high priest that he had had a vision the night before in which God had shown him an old man, robed in a white garment, who would show him something of great significance to himself, according to the account, the high priest then opened the prophecies of Daniel and read them to Alexander.

These prophecies were probably Daniel 11:2-5, where it was predicted that a Greek (Hebrew: Yavan)[1] King will arise to conquer Persia and "who will rule with great power" and later "And when he shall stand up, his kingdom shall be broken, and shall be divided toward the four winds of heaven" (KJV translation).

In the prophecies Alexander was able to see the predictions that he would become that notable goat with the horn in his forehead, who would come from the West and smash the power of Persia and conquer the world. He was so overwhelmed by the accuracy of this prophecy and, of course, by the fact that it spoke about him, that he promised that he would save Jerusalem from siege, and sent the high priest back with honors.

## [sửa] Greek and Latin sources

Apart from the cuneiform evidence from Babylonia that is now being disclosed, the Greek and Latin sources for Alexander's life are, from the perspective of ancient history, relatively numerous. Alexander himself left only a few inscriptions and some letter-fragments of dubious authenticity, but a large number of his contemporaries wrote full accounts. The key contemporary historians are considered Callisthenes, his general Ptolemy, Aristobulus, Nearchus and Onesicritus. Another influential account was penned by Cleitarchus, who, while not a direct witness of Alexander's expedition, used the sources which had just been published. His work was to be the backbone of that of Timagenes, who heavily influenced many surviving historians. Unfortunately, all these works were lost. Instead, the modern historian must rely on authors who used these and other early sources.

The five main accounts are by Arrian, Curtius, Plutarch, Diodorus, and Justin.

- Anabasis Alexandri (The Campaigns of Alexander in Greek) by the Greek historian Arrian of Nicomedia, writing in the 2nd century AD, and based largely on Ptolemy and, to a lesser extent, Aristobulus and Nearchus. It is considered generally the most trustworthy source.
- Historiae Alexandri Magni, a biography of Alexander in ten books, of which the last eight survive, by the Roman historian Quintus Curtius Rufus, written in the 1st century AD, and based largely on Cleitarchus through the mediation of Timagenes, with some material probably from Ptolemy;
- Life of Alexander (see Parallel Lives) and two orations On the Fortune or the Virtue of Alexander the Great (see Moralia), by the Greek historian and biographer Plutarch of Chaeronea in the second century, based largely on Aristobulus and especially Cleitarchus.
- Bibliotheca historia (Library of world history), written in Greek by the Sicilian historian Diodorus Siculus, from which Book 17 relates the conquests of Alexander, based almost entirely on Timagenes's work. The books immediately before and after, on Philip and Alexander's "Successors," throw light on Alexander's reign.
- The Epitome of the Philippic History of Pompeius Trogus by Justin, which contains factual errors and is highly compressed. It is difficult in this case to understand the source, since we only have an epitome, but it is thought that also Pompeius Trogus may have limited himself to use Timagenes for his Latin history. To these five main sources some like to add the Metz Epitome, an anonymous late Latin work that narrates Alexander's campaigns from Hyrcania to India. Much is also recounted incidentally in other authors, including Strabo, Athenaeus, Polyaenus, Aelian, and others.

The "problem of the sources" is the main concern (and chief delight) of Alexander-historians. In effect, each presents a different "Alexander", with details to suit. Arrian is mostly interested in the military aspects, while Curtius veers to a more private and darker Alexander. Plutarch can't resist a good story, light or dark. All, with the possible exception of Arrian, include a considerable level of fantasy, prompting Strabo to remark, "All who wrote about Alexander preferred the marvellous to the true." Nevertheless, the sources tell us much, and leave much to our interpretation and imagination. Perhaps Arrian's words are most appropriate:

  One account says that Hephaestion laid a wreath on the tomb of Patroclus; another that Alexander laid one on the tomb of Achilles, calling him a lucky man, in that he had Homer to proclaim his deeds and preserve his memory. And well might Alexander envy Achilles this piece of good fortune; for in his own case there was no equivalent:his one failure, the single break, as it were, in the long chain of his successes, was that he had no worthy chronicler to tell the world of his exploits.

## [sửa] Alexander's legend

Alexander was a legend in his own time. His court historian Callisthenes portrayed the sea in Cilicia as drawing back from him in proskynesis. Writing after Alexander's death, another participant, Onesicritus, went so far as to invent a tryst between Alexander and Thalestris, queen of the mythical Amazons. When Onesicritus read this passage to his patron, Alexander's general and later King Lysimachus reportedly quipped, "I wonder where I was at the time."

In the first centuries after Alexander's death, probably in Alexandria, a quantity of the more legendary material coalesced into a text known as the Alexander Romance, later falsely ascribed to the historian Callisthenes and therefore known as Pseudo-Callisthenes. This text underwent numerous expansions and revisions throughout Antiquity and the Middle Ages, exhibiting a plasticity unseen in "higher" literary forms. Latin and Syriac translations were made in Late Antiquity. From these, versions were developed in all the major languages of Europe and the Middle East, including Armenian, Georgian, Persian, Arabic, Turkish, Hebrew, Serbian, Slavonic, Romanian, Hungarian, German, English, Italian, and French. The "Romance" is regarded by most Western scholars as the source of the account of Alexander given in the Qur'an (Sura The Cave). It is the source of many incidents in Ferdowsi's "Shahnama". A Mongolian version is also extant.

Some believe that, excepting certain religious texts, it is the most widely-read work of pre-modern times.

### [sửa] Alexander in the Qur'an

  Xem chi tiết: Alexander in the Qur'an (Theory)

Alexander was often identified in Persian and Arabic-language sources as Dhul-Qarnayn, Arabic for the "Two-Horned One", possibly a reference to the appearance of a horn-headed figure that appears on coins minted during his rule and later imitated in ancient Middle Eastern coinage. If this theory is followed, Islamic accounts of the Alexander legend, particularly in the Qur'an and in Persian legends, combined the Pseudo-Callisthenes legendary, pseudo-religious material about Alexander. The same legends from the Pseudo-Callisthenes were combined in Persia with Sasanid Persian ideas about Alexander in the Iskandarnamah. Alexander built a wall of iron and melted copper in which Gog and Magog are confined. However, some Muslim scholars disagree that Alexander was Dhul Qarnayn.

## [sửa] Main towns founded by Alexander

Around seventy towns or outposts are claimed to have been founded by Alexander.[20] Some of the main ones are:

- Alexandria, Egypt
- Alexandria Asiana, Iran
- Alexandria in Ariana, Afghanistan
- Alexandria of the Caucasus, Afghanistan
- Alexandria on the Oxus, Afghanistan
- Alexandria of the Arachosians, Afghanistan
- Alexandria on the Indus (Alexandria Bucephalous), Pakistan
- Alexandria Eschate, "The furthest", Tajikistan
- Iskenderun (Alexandretta), Turkey
- Kandahar (Alexandropolis), Afghanistan
- Iskandiriyah(Alexandria),Iraq

## [sửa] Alexander as City-Planner

  By selecting the right angle of the streets, Alexander made the city breathe with the etesian winds [the northwestern winds that blow during the summer months], so that as these blow across a great expanse of sea, they cool the air of the town, and so he provided its inhabitants with a moderate climate and good health. Alexander also laid out the walls so that they were at once exceedingly large and marvelously strong.
  --Diodorus Siculus, Library of History, volume 8.

## [sửa] In popular culture

### [sửa] Novels

- From 1969 to 1981, Mary Renault wrote a historical fiction trilogy on the life of Alexander: Fire From Heaven (about his early life), The Persian Boy (about his conquest of Persia, his expedition to India, and his death, seen from the viewpoint of Bagoas, a Persian eunuch and Alexander's eromenos), and Funeral Games (about the events following his death). Alexander also appears briefly in Renault's novel The Mask of Apollo, and is alluded to directly in The Last of the Wine and indirectly in The Praise Singer. In addition to the fiction, Renault also wrote a non-fiction biography, The Nature of Alexander.
- French writer Roger Peyrefitte wrote Les Conquetes d'Alexandre and other novels about Alexander the Great.
- A further trilogy of novels about Alexander was written in Italian by Valerio Massimo Manfredi and subsequently published in an English translation, entitled The Son of the Dream, The Sands of Ammon and The Ends of the Earth.
- David Gemmel's Dark Prince features Alexander as the chosen vessel for a world-destroying demon king. ISBN 0345379101.
- Steven Pressfield's 2004 book The Virtues of War is told from the first-person perspective of Alexander. Pressfield's novel The Afghan Campaign is told from the point of view of a soldier in Alexander's army. Alexander makes several brief appearances in the novel.
- Rudyard Kipling's story "The Man Who Would Be King" (1888) provides some glimpses of Alexander's legacy. Made into a movie of the same title in 1975, starring Sean Connery and Michael Caine.

### [sửa] TV series

- Alexander the Great (1968), TV series, starring William Shatner as Alexander, directed by Phil Karlson.
- Alexander Senki (1997), Anime / TV series, Toshihiko Seki as Alexander, directed by Yoshinori Kanemori. Also known as Alexander (International: English title); Reign: The Conqueror (USA).
- The 1996 miniseries Gulliver's Travels, starring Ted Danson, featured a visit from Alexander the Great.

Hình:Rogue shield.jpg
The Smallville version of the Cuirass of Alexander the Great, as seen in the first season episode, "Rogue"

- In the Smallville season 1 episode "Rogue", Lex Luthor shows Clark Kent the armor that Alexander the Great wore in battle. The breastplate is gold, with red and blue diamonds (the colors that represent Superman), and a snake shaped like the letter S.
- An epic science fiction animated retelling of the story called Reign: The Conqueror, based on the novel Alexander Senki by Hiroshi Aramata, with character designs by Peter Chung of Aeon Flux fame, debuted in Japan in 1997 and on the Cartoon Network's Adult Swim block variety show in 2003.
- In the Footsteps of Alexander the Great (1998), mini-series, hosted by Michael Wood, directed by David Wallace.
- Iskandar is briefly mentioned in the visual novel game and anime series Fate/stay night as an example of the Rider-class Servant. It was hinted that he was the most powerful of the characters, but died in a two-versus-one battle.

### [sửa] Movies

- Sikander (1941), a Hindi movie directed by Sohrab Modi which depicts Alexander the Great's Indian conquest.
- Alexander the Great (1956) starring Richard Burton as Alexander, directed by Robert Rossen and produced by MGM.
- Sikandar-e-Azam (1965) a Hindi movie directed by Kedar Kapoor starring Dara Singh as Alexandar depicts Alexandar's Indian conquest with Porus.
- Alexander (2004), starring Colin Farrell as Alexander, directed by Oliver Stone. Based on the biography Alexander the Great (ISBN 0140088784) by Robin Lane Fox. It was released on November 24, 2004.
- Baz Luhrmann had been planning to make a very different film about Alexander, starring Leonardo DiCaprio, but the release of Stone's film eventually persuaded him to abandon the project.[21]
- Alexander the Great (2006)...

## [sửa] Other works

Hình:Alexanderbattle.jpg
Alexander in the expansion pack Rome: Total War Alexander.

- The 2000 album Born from the string quartet bond, includes a song titled "Alexander the Great".
- The British heavy metal band Iron Maiden had a song entitled "Alexander the Great" on their album Somewhere in Time (1986). The song describes Alexander's life, but contains one inaccuracy: In the song it is stated that Alexander's army would not follow him into India.
- Brazilian musician Caetano Veloso's 1998 album Livro includes an epic song about Alexander called "Alexandre".
- Alexander is a character in the computer games Empire Earth andRise of Nations: Thrones and Patriots. He is a civilization leader in the 2005 computer gameSid Meier's Civilization IV , where Alexander is the lone leader of the Greek civilization and has the leader traits "Aggressive" and "Philosophical". In the Rome Total War expansion pack, Alexander, Alexander the Great's conquests are chronicled in a campaign and six battles are modeled on Alexander's early battles. Alexander the Great is also featured in the game called Rise and Fall: Civilizations at War released by Midway games.
- In Alan Moore's Watchmen, one of the main characters, Ozymandias, goes into detail about how he followed in Alexander the Great's footsteps in order to achieve enlightenment.

## [sửa] Footnotes

1. ▲ Cái tên Αλέξανδρος bắt nguồn từ các từ άλεξ (bảo vệ) và άνδρας (người) trong tiếng Hy Lạp
2. ▲ Plutarch, Alexander 2.2-3.
3. ▲ Plutarch, Alexander 2.1.
4. ▲ See note 1
5. ▲ Curtius.
6. ▲ (Ancient India, 1971, p 99, Dr R. C. Majumdar; History and Culture of Indian People, The Age of Imperial Unity, Foreign Invasion, p 46, Dr R. K Mukerjee.
7. ▲ Carnage and Culture: Landmark Battles in the Rise to Western Power, 2002, p 86, Victor Hanson.
8. ▲ Plutarch, Vita Alexandri, 62
9. ▲ Nghiên cứu về Alexandros, Little, Brown và Co. Boston, 1980, p. 261.
10. ▲ Plutarch, On the Luck and Virtue of Alexander A, 12.
11. ▲ Plutarch, Parallel Lives: Alexander, 22, 1.
12. ▲ Plutarch, Parallel Lives: Alexander, 21.
13. ▲ Curtius, VI.5.23.
14. ▲ The Search for Alexander ~ Little, Brown and Co. Boston, 1980, p. 67.
15. ▲ The Nature of Alexander, Pantheon Books: New York, 1975, p. 47.
16. ▲ Arrian, 1.28.7.
17. ▲ Frank L. Holt, Alexander the Great and the Mystery of the Elephant Medallions, University of California Press.
18. ▲ Salima Ikram. Nile Currents
19. ▲ Teacher's Guide - "In The Footsteps Of Alexander The Great" (pdf)
20. ▲ Alexander the Great: his towns
21. ▲ "Kidman: 'Luhrmann Not Doing Alexander Film'", IMDb.com, November 1, 2004

## [sửa] Literature

- Arrian, The Campaigns of Alexander, English translation by Aubrey de Sélincourt (1971, first published 1958) Penguin Classics published by the Penguin Group, London ISBN 0-140-44253-7
- De Santis, Marc G. “At The Crossroads of Conquest.” Military Heritage. December 2001. Volume 3, No. 3: 46-55, 97 (Alexander the Great, his military, his strategy at the Battle of Gaugamela and his defeat of Darius making Alexander the King of Kings).
- Fuller, J.F. C; A Military History of the Western World: From the earliest times to the Battle of Lepanto; New York: Da Capo Press, Inc., 1987 and 1988. ISBN 0306803046
- Gergel, Tania Editor Alexander the Great (2004) published by the Penguin Group, London ISBN 0-14-200140-6 Brief collection of ancient accounts translated into English
- Green, Peter. Alexander of Macedon: 356-323 B.C. A Historical Biography. Berkeley and Los Angeles: University of California Press, 1991.
- Kurke, Lance B. The Wisdom of Alexander the Great: enduring leadership lessons from the man who created an empire. (2004) published by AMACOM, New York ISBN 0-8144-0820-6
- Lane Fox, Robin, Alexander the Great, London (Allen Lane) 1973, ISBN 0860077071
- Renault, Mary. The Nature of Alexander (1975) Pantheon Books ISBN 0-394-73825-X Renault's non-fiction analysis of Alexander's personality and motivations
- Cartledge, Paul. Alexander the Great (2005)

### [sửa] Non-Greek/Latin perspectives

- A. Shapur Shahbazi, "Iranians and Alexander", American Journal of Ancient History n.s. 2 (2003), 5-38: the Persian side of the story.
- R.J. van der Spek, "Darius III, Alexander the Great and Babylonian scholarship" in: Achaemenid History 13 (2003), 289-346: an overview of several Babylonian sources
- Two chapters of Jona Lendering's Dutch book Alexander de Grote, which uses the cuneiform sources, are available in translation. In this chapter, he argues that at Gaugamela, Alexander attacked a Persian army that was looking for an excuse to run away; and in this chapter, he offers a Babylonian perspective on Alexander's final days.

## [sửa] External links

Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và tài liệu khác về:
Alexandros Đại Đế
Tra Alexandros Đại Đế trong từ điển mở tiếng Việt Wiktionary

Primary Sources

- Alexander the Great: An annotated list of primary sources from Livius.org
- Alexander the Great Alexander the Great forum, articles, and referenced information.
- Wiki Classical Dictionary, extant sources and fragmentary and lost sources
- Plutarch, Life of Alexander (in English)
- Justin, Epitome of the Philippic History of Pompeius Trogus (in English)
- Plutarch, Of the Fortune or Virtue of Alexander the Great (in English)
- Quintus Curtius Rufus, Histories of Alexander (in Latin)
- Alexander's Death from Alexander the Great on the Web: 1,000 resources about Alexander the Great
- Alexander The Great in the French museum Le Louvre

Projects

- Alexander the Great on the Web, a comprehensive directory of some 1,000 sites
- In the footsteps of Alexander the Great: an archaeological adventure across Turkey, with travel article and archaeological links
- Livius Project articles on Alexander by Jona Lendering
- Pothos.org: Alexander's Home on the Web
- Wiki Classical Dictionary: Category Alexander the Great, a Mediawiki based project, with stricter guidelines and editors
- Alexander the Great Coins, a site depicting Alexander's coins and later coins featuring Alexander's image
- Alexander the Great Site, a site dedicated to Alexander. Features Articles about Alexander, his life, armies, mysteries surrounding his death, and the Hellenistic Period that came after this great Hellenic Leader.
- Alexander Tells History from his perspective; broken down into 33 segments, covering his childhood, education, upbringing, influences, strategy, leadership, friendship as well as the numerous clashes he had against Darius of the Persian Empire.

Narratives

- Alexander the Great of Macedon, a project by John J. Popovic

Discussion

- Pothos Forum
- Alexander the Great Forum, a forum for Alexander the Great and the history surrounding him.

Bibliography

- PDF: A Bibliography of Alexander the Great by Waldemar Heckel (please note that Heckel ignores the Babylonian sources and publications on these sources; cf. this review)

Preceded by: Philip II | King of Macedon 336–323 BC | Succeeded by: Philip III & Alexander IV
Preceded by: Darius III | Great King of Media and Persia 330–323 BC
Pharaoh of Egypt 332–323 BC

Tiêu bản:Plutarch's lives

Lấy từ “http://vi.wikipedia.org../../../a/l/e/Alexandros_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%90%E1%BA%BF_4cc7.html”

Thể loại: Bài cần trang định hướng | Bài đang dịch quá 1 tháng | Alexandros Đại Đế | Người Hy Lạp cổ | Tướng Macedon cổ | Sinh 323 TCN | Mất 356 TCN

##### Views

- Bài viết
- Thảo luận
- Phiên bản hiện hành

##### Tìm kiếm

##### Ngôn ngữ khác

- Afrikaans
- العربية
- Asturianu
- Bahasa Indonesia
- Bahasa Melayu
- Беларуская
- Bosanski
- Български
- Català
- Česky
- Corsu
- Dansk
- Deutsch
- Eesti
- Ελληνικά
- English
- Español
- Esperanto
- Euskara
- فارسی
- Français
- Frysk
- Gaeilge
- Gàidhlig
- Galego
- 한국어
- Hrvatski
- Íslenska
- Italiano
- עברית
- ქართული
- Kiswahili
- Kurdî / كوردي
- Latina
- Latviešu
- Lietuvių
- Limburgs
- Magyar
- Македонски
- Nederlands
- 日本語
- Norsk (bokmål)
- Norsk (nynorsk)
- Polski
- Português
- Română
- Русский
- Shqip
- Sicilianu
- Simple English
- Slovenčina
- Slovenščina
- Српски / Srpski
- Srpskohrvatski / Српскохрватски
- Suomi
- Svenska
- Tagalog
- Tatarça
- Türkçe
- Українська
- اردو
- 中文