Neuzeit - Alemannische Wikipedia

# Neuzeit

### Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy

Technische Yschränkung: Dr koräkt Titel wär: »Neuziit«

| Dialäkt: Züridütsch (See)

Weltcharte us dr Ptolemäus-Uusgaab vo 1548

Als Aafang vo dr Neuziit wird i dr Gschichtswüsseschaft entweder di osmanischi Eroberig vo Konschtantinopel im Jahr 1453 oder d Entdeckig vo Amerika im Jahr 1492 aaglueget; mängisch au – bsunders bi düütsche Historiker – am Luther siini Reformation vo 1517.

Wiiteri demit verbundeni Zäsure sind d Renaissance, dr Humanismus und d Entwicklig vom Buechdruck in Europa mit bewegliche Schriftzeichenschtempel.

## [ändere] Periodisierig

### [ändere] Aafang

Scho de Philipp Melanchthon hät d Datierig 1453 verträte. Er hät de Fall vo Konschtantinopel als Aafang vo dr Neuziit aagsetzt, wo zur Flucht vo Glehrte uf Italie und deet zum Uufblüehe vom Humanismus gfüehrt hät, D Verbreitig vom Humansimus isch dur d Erfindig vo dr Buechdruckerkunscht um 1450 wesentlich gförderet worde und hät dr kulturgschichtliche Epoche vo dr Renaissance wiiteri Impuls geeh. Mängi neuere Historiker-Schuele chehred hüt wider z dere, dereinscht vom Melanchthon vertretene Uuffassig zrugg.

Ideegschichtlich isch dr Aafang vo dr Neuziit vo historisch schaffende Philosophe wie em Wilhelm Kamlah und Jürgen Mittelstraß degäge sehr viil schpäter uf d Ziit um 1600 verleit worde. Uusgangspunkt vo dere Beschtimmig isch di bis dahin erfolgti Uusbildig vo dr neuziitliche Wüsseschaft im Sinn vo dr moderne, prototypisch i dr Physik uusbildete wüsseschaftliche Forschig als methodisch duregchlärti Verbindig vo mathematischer Theorie und technischer Empirie (Kamlah), wo i dr oberitalienische Werchschtättetradition entwicklet und zur Grundlaag vom moderne Szientismus worde isch.

### [ändere] Underteilig

D Neuziit ihrersiits wird vo dr Gschichtswüsseschaft wiederum begrifflich underteilt i:

- di Früehi Neuziit vo dr "Entdeckig vo Amerika" bis zur Französische Revolution 1789 und
- di Moderni (wo mängisch au "Neuschti Ziit" gnännt wird) für d Ziit denaa.

Sit em Endi vom Erschte Weltchrieg bzw. sit dr russische Oktoberrevolution redt mer bis dato (no) vo dr Ziitgschicht, wo i dr historische Betrachtig natürlich wiiterhii Teil vo dr Epoche vo dr Neuziit isch.

Titelblatt vom Galilei siim Dialog: De Aristoteles, de Ptolemäus und de Kopernikus diskutiered

## [ändere] Bedüütig

E wesentlichi Rolle debii hät d Entdeckig vo Amerika gschpielt, wo de praktischi Bewiis glieferet hät, dass d Erde e Chugle isch. D Ablösig vom geozentrische (Ptolemäus) durs heliozentrische Weltbild (Nikolaus Kopernikus) und die Flucht vo viilne griechische Glehrte und andere Leischtigsträger in Weschte, wo mit dr Erschtürmig vo Konschtantinopel durs Osmanische Riich verbunden isch, händ wiiteri Markierigspünkt uf underschiedliche Ebene bildet, wo de Paradigmewechsel (vgl. au Paradigma) vonere Ziitewendi begründe händ.

Somit werded dr Aafang vom überseeische Kolonialismus (und di beginnendi Vorherrschaft vo Weschteuropa) als Übergang zur neue Ziit aaglueget. Grad d Revolutionierig hät eso s Endi vo jenem ideologische Monopol iiglüütet, wo d Chile im Mittelalter inneghaa hät. Das widerum hät de Aafang vo dr Reformation erlaubt, eo ebefalls di beide Epoche vonenand abgrenzt.

## [ändere] Soziologie

I dr Soziologie wird d Debatte um e Analyse vo dene Prozess meischt nöd mit Hilf vom Begriff "Neuziit", sondern mit em Begriff vo dr "Moderne" (au dr "reflexive Moderne" usw.) mit oft changierender Bedüütig gefüehrt (sogar z.B. im Werch vom Max Weber).

De Ferdinand Tönnies hingäge hät "Neuziit" genau im Sinn vo siim theoretische Werch Gemeinschaft und Gesellschaft als exakte Gegebegriff zum "Mittelalter" benutzt: I dem seied d Mensche gneigt gsii, alli soziale Kollektiv als "Gmeinschafte" z verschtah, ganz andersch als i dr Neuziit, wo si die sämtlich eher als "Gsellschafte" wahrgnaah hebed. Im Mittelalter sei also en grosse Fernhandels- und Bankkonzer wie dr Templerorde eher als religiösi "Gmeinschaft" uufgfasst worde, i dr Neuziit sogar d Ehe als rein "gsellschaftlichs" Gschöpf vomene Vertrag.

## [ändere] Literatur

- Ferdinand Tönnies, Geist der Neuzeit, EA 1935, 1998 (in: TG, Bd. 22).
- S. Skalweit, Der Beginn der Neuzeit. Epochengrenze und Epochenbegriff, 1982.
- Wilhelm Kamlah: Der Aufbruch der Neuen Wissenschaft. in: Utopie Eschatologie Geschichtsteleologie. Kritische Untersuchungen zum Ursprung und zum Futurischen Denken der Neuzeit. Bibliographisches Institut, Mannheim 1969 (BI Htb 461) S. 73-88
- Mittelstraß, Jürgen: Neuzeit und Aufklärung. de Gruyter, Berlin 1970

Demnächst erscheint der erste Band der vom J.B. Metzler Verlag verlegten "Enzyklopaedie der Neuzeit", die detailliert auf die wichtigsten Themen einzugehen verspricht.

## [ändere] Weblinks

- Artikel über d Entdeckig vo dr Zentralperschpektive als Initialmoment vo dr Moderne

## [ändere] Lueg au

s'Wikiquote-Projekt het Schprich
Neuzeit

- Frühe Neuzeit, Moderne, Zeitgeschichte

Der Artikel basiert uf ´ra freie Ibersetzung vum Artikel „Neuzeit“ us dr dytsche Wikipedia.

Vun "http://als.wikipedia.org../../../n/e/u/Neuzeit.html"

Kategorie: Artikel uf Züritüütsch | Soziologie | Neuzeit

##### Views

- Artikel
- Diskussion
- Itzigi Version

##### Mitarbeit

- Wikipedia-Portal
- Artikel wo fähle
- Letschti Änderige

##### Hilf

- Froge?
- Stammtisch
- Finanzielli Hilf

##### Suech

##### Anderi Sprooche

- বাংলা
- Bosanski
- Česky
- Dansk
- Deutsch
- English
- Español
- Suomi
- Français
- עברית
- Hrvatski
- Magyar
- 日本語
- Plattdüütsch
- Nederlands
- Slovenčina
- Slovenščina
- 中文