Bretonisch - Alemannische Wikipedia

# Bretonisch

### Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy

Technische Yschränkung: Dr koräkt Titel wär: »Bretonische Sproch«

Bretonisch
Gsproche i: | Bretagne
Sprecher: | zirka 300.000

Linguistischi
Klassifikation:

- Indogermanisch
    Keltisch
      Inselkeltisch
        Britannisch
        Bretonisch

Unterteilige:

- KLT
    Cornouaillais (Kerneveg)
    Léonais (Leoneg)
    Trégorois (Tregerieg)
- Vannetais (Gwenedeg)

Offizieller Status
Amtssproch i: | niene
Sprochchürzel
ISO 639-1: | br
ISO 639-2: | bre |
SIL: |

S'Bretonische (bret. Brezhoneg) isch e keltischi Sprooch wo im Weschte vu dr Bretagne (bret. Breizh) (Frankrich) gsproche wird.

## [ändere] Klasifizierig

S'Bretonische isch e Brythonisch-keltischi Sproch. S'Bretonische isch am engschte mit dr usgschtorbene Kornische Sproch verwandt, un ebefalls eng mitem Walisische. Ferner verwandt ischs mit de gälische Sproche (Irisch, Schottisch-Gälisch un Manx). S'Bretonische isch e inselkeltischi Sproch, stammt also nüt direkt vum Gallische.

## [ändere] Dialäkt

S'Bretonische het viir Hauptdialäkt, wo sich i wytri Lokaldialäkt unterteile. D'Dialäkt werre i zwo Hauptgruppe ydeilt, s'Vannetais (bret. Gwenedeg) unterscheidet sich arg vo de drei andre Dialäkt, em Cornouaillais (kerneveg), Léonard (leoneg) un em Trégorrois (tregerieg). Die drei Dialäkt grenze sich starch vum Gwenedeg ab un werre au als KLT-Dialäkt bezeichnet. D'Dialäkt hen sich während em Übergang vum Altbretonische (600-1000) zum Mittelbretonische (1000-1600) entwigglet [1]. Inere Studie vo 1995 werre d'Sprecherzahle nooch Dialäkt so verteilt:

- Kerneveg: 41 %
- Leoneg: 24,5 %
- Tregerieg: 18 %
- Gwenedeg: 16,5 %

[2] D'Dialäktgränze entspreche fascht gnau de Bistümer vo dr Bretagne. D'hütige Départements sin absichtlig andersch zoge worre. Ob d'Bischtümer d'Entwigglig vo de Dialäkt beyflusst hen oder ob d'Bischtümer nooch ältri Gränze zoge worre sin isch nüt sicher.

### [ändere] Kerneveg

S'Kerneveg wird i dr Cornouaille (bret. Kernev oder Bro Gernev) gsproche. E Unterdialäkt wird im Südweschte gsproche, im Pays Bigouden, Quimper un dr Region vo Douarnenez.

Im Kerneveg isch d'Betonig wie i de andre KLT Dialäkt uf dr vorletschti Silbe, er isch aber usprägter. Unbetonti Vokäl, vorallem i dr letschti Silbe sin meischtens zum Schwa reduziert oder werre überhaupt nüt usgsproche; bara (Brot): IPA: /ˈbaːr/.

Wie im Tregerieg un em Gwenedeg werre d'/z/ wo uf e Altbretonischs /ð/ . So wird ezomm (bruuche) als /e:m/ usgsproche, un anavezout (wisse) als /ã'nowt/. S' <c'h> wird als [h] usgsproche. S'<w> wird am Wortaafang als [v] usgsproche, sunscht wie im Gwenedeg als [ɥ].

### [ändere] Leoneg

S'Leoneg wird im Léon (bret. Leon oder Bro Leon) gsproche. E Grossdeil vo dr bretonischesprochigi Literatur isch i däm Dialäkt, d'Region het als terre des prêtres golte wyl s'Prieschterseminar wo viili Prieschter usbildet worre sin im Léon gsi isch. Dodurch isch viil vo dr religiösi Literatur uf Leoneg gschrybe worre.

Im Leoneg gits zwo Unterdialäkt, s'Unterleoneg im Weschte un s'Oberleoneg im Oschte. S'Mutationssytem vo dr bretonische Schriftsproch bassiert ufem Leoneg un wird i de Lehrbüecher bnutzt.

De Luut <c’h> wird im Leoneg Uvular usgsproche ([χ], aastatt wie sunscht als /x/: C’hoari (Spiil) IPA: /ˡχwaːri/.

### [ändere] Tregerieg

S'Tregerieg wird im Trégor (bret. Treger oder Bro Dreger) gsproche. Mangmol wird dr Dialäkt vo Goëlo im Oschte vum Département Côtes-d'Armor vum Tregerieg unterschiede.

### [ändere] Gwenedeg

S'Gwenedeg wird im Weschte vum Vannetais (bret. Gwened oder Bro Wened) gsproche. Dr Oschte vum Vannetais isch scho länger Gallosprochig.

## [ändere] Phonologi

D'Phonologi vum Bretonische loot sich wege de grosse Unterschied zwüsche de Dialäkt numme schlächt bschrybe; d'Grundzüg sin allerdings z'erkenne.

### [ändere] Vokäl

E Bsunderheit vum Bretonische sin d'Nasalvokäl, unter de keltische Sproche eimoolig; s'Bretonische het siebe Nasalvokäl, [ỹ] un [ũ] sin allerdings sälte. D'Vokallängi isch nüt phonemisch; e Vokal wird voreme stimmhafte Konsonant länger, ähnlich wie im Alemanische. D'Aazahl vo Diphthonge wird mit bis züe 25 (Jean-Marie Ploneis) oder mit numme 4 (Kenneth Jackson) aagää. D'hüüfigschte sin [ew], [aw], [ow] un [ej]. Insgsamt hets Bretonische e relativ grosses Vokalinventar.

Vokäl vum Bretonische (IPA)
| Vorderzunge | Zentral | Hinterzunge
--- | --- | --- | ---
| Ungrun. | Grun. |  | Grun.
gschlosse | i ĩ | y ỹ |  |  | u ũ
halbgschlosse | e ẽ |  | ə |  | o õ
halboffe | ɛ | œ œ̃ |  |
offe |  |  | a ã

### [ändere] Konsonante

S'Bretonische het 20 Konsonante. Usserdäm wird d'Konsonantelängi unterschiede, vorallem am Wortaafang, allerdings nüt i allene Dialäkt. Stimmlosi Plosive sin immer aschpiriert

| Bilabial | Labiodental | Alveolar | Postalveolar | Palatal | Velar | Uvular | Labiovelar | Glottal
Plosiv | pʰ b bː |  | tʰ d dː |  | (cʰ) (ɟ)¹ | kʰ ɡ ɡː |  |  |
Nasal | m |  | n nː |  | ɲ | ŋ |  |  |
Vibrant |  |  | r rː |  |  |  |  |  |
Frikativ |  | f v v̊ | s z | ʃ ʒ |  | x ɣ³ | (χ)² |  | h
Approximant |  |  |  |  | j ( ɥ )¹ |  |  | w |
Lateral |  |  | l lː |  | (ʎ)¹ |  |  |

1. Im Vannetais Dialäkt als Allophon vo /k/, /g/, /w/ un /l/ voreme Vordervokal.
2. Im Léonard Dialäkt d’Ussproch vum c'h (/x/).
3. Numme durch d'Mutation vum /g/.

[3]

### [ändere] Betonig

D'Hauptbetonig isch im Bretonische meischtens uf dr Penultima, dr vorletschti Silbe vum Wort. Dr Gwenedeg Dialäkt het d'Betonig allerdings uf dr letschte Silbe, wie im Altbretonische. Vo viilene Sprecher vum Neo-Breton wird dr französische Satzakzent wo langsam aastiigt bnutzt.

## [ändere] Webgleicher (Weblinks)

I dere Spraach gits e eigeti Wikipedia. Si chönt si da aaluege und au Biiträäg schriibe Wikipedia uf Bretonisch

- bal breton (vidéo)
- http://www.bzh.com/identite-bretonne/langue/de-langue_bretonne.html
- http://www.kervarker.org/de/whatisbreton_02_noid.html - zur Sprôchgschicht
- http://www.univie.ac.at/keltologie/bretframe.html – Der Linguizid am Bretonischen
- http://www.tu-dresden.de/lsk/laz/semesterarbeiten/ws00/bretonisch/weichsel_bretonisch_haupt.html - Brezhoneg - Bretonisch
- http://www.catholicon.net - Über s'erschti Bretonischi Wörterbuech
- Skolius / Geriadur ar skoliataer- Bretonisch Wörterbuech

Vun "http://als.wikipedia.org../../../b/r/e/Bretonisch.html"

Kategorie: Schprôche vum Wikipedia | Keltischi Sproch

##### Views

- Artikel
- Diskussion
- Itzigi Version

##### Mitarbeit

- Wikipedia-Portal
- Artikel wo fähle
- Letschti Änderige

##### Hilf

- Froge?
- Stammtisch
- Finanzielli Hilf

##### Suech

##### Anderi Sprooche

- Afrikaans
- Aragonés
- Asturianu
- Български
- Brezhoneg
- Català
- Česky
- Cymraeg
- Dansk
- Deutsch
- English
- Esperanto
- Español
- Euskara
- Suomi
- Français
- Arpetan
- Gaeilge
- Gàidhlig
- Galego
- עברית
- Hornjoserbsce
- Bahasa Indonesia
- Íslenska
- Italiano
- 日本語
- ქართული
- 한국어
- Ripoarisch
- Kernewek
- Latina
- Limburgs
- Líguru
- Lietuvių
- Bahasa Melayu
- Nederlands
- ‪Norsk (nynorsk)‬
- ‪Norsk (bokmål)‬
- Nouormand
- Occitan
- Kapampangan
- Deitsch
- Polski
- Português
- Română
- Русский
- Sicilianu
- Scots
- Sámegiella
- Simple English
- Slovenčina
- Slovenščina
- Svenska
- ไทย
- Türkçe
- Vèneto
- Walon
- 中文