19. Jahrhundert - Alemannische Wikipedia

# 19. Jahrhundert

### Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy

alli Johrhundert | anderi Zittskale

18. Jahrhundert | << 19. Jahrhundert >> | 20. Jahrhundert
1800er | 1810er | 1820er | 1830er | 1840er
1850er | 1860er | 1870er | 1880er | 1890er
1801 1802 1803 1804 1805 1806 1807 1808 1809 1810
1811 1812 1813 1814 1815 1816 1817 1818 1819 1820
1821 1822 1823 1824 1825 1826 1827 1828 1829 1830
1831 1832 1833 1834 1835 1836 1837 1838 1839 1840
1841 1842 1843 1844 1845 1846 1847 1848 1849 1850
1851 1852 1853 1854 1855 1856 1857 1858 1859 1860
1861 1862 1863 1864 1865 1866 1867 1868 1869 1870
1871 1872 1873 1874 1875 1876 1877 1878 1879 1880
1881 1882 1883 1884 1885 1886 1887 1888 1889 1890
1891 1892 1893 1894 1895 1896 1897 1898 1899 1900

| Dialäkt: Markgräflerisch (Ebringe)

S 19. Johrhundert het am 1. Jänner 1801 agfange un am 31. Dezember 1900 ufghert. S'ghert zu de Epoch vu de Neizit, die um d'Johrhundertwendi zum 16. Johrhundert agfange het.

## [ändere] Neie Organisationsforme: De Nationalstaat

Frogt mer noch de Organisationsforme, denach in wellene Ajnhajte sich d'Lüt wohrgnu hänn, no derft des die groß Veränderig si, wo mit de erste Dekande vum 19. Johrhundert itrette: isch. De Nationalstaat isch als neji politischi Institution ufebaut worre. Er het neji Theme gforderet, neji Bildigssystem, neji wirtschaftlichi Strukture, ä neji Vorstellig vu Syte vu dene, die in ihm gläbt hänn: d'Brajtschaft, sich als Bürger z'sähne un sich dementsprechend z'organieere.

Herrschaft goht im 18. Johrhundert noch vu de Herrschaftshüser un politische Partaiige aus, sowie vu mächtige Adlige, wo hinder de Partaiige stehn. Krieg werre im 18. Johrhundert dementsprechend wohrgnumme: Regent wnen si un len "ihr" Geld in si fließe. Militärischi Niderlage werre im 18. Johrhundert nit als nationali Schand empfunde, sundern als Dajl vu äre vu Regente gstaltete Machtpolitik. Do entwicklet sich im 19. Johrhundert ä ganz neji Wohrnähmig. Si isch vor allem ä Folg vu de Französische Revolution un de Napoleonische Krieg, die vumä ganz neje Heer trage werre - ainem us Staatsbürger zsämmegsetzte. Insbsunder Dytschland het im französische Nationalismus am Afang vum 19. Johrhundert wänig entgegezstelle. S'Heilig Römisch Riich isch in Ajnzelstaate zersplitteret, wu vu Napoleon gegeänander usgspilt werre. De Riichsverband wird ufgleest. Dytschland sini Intellektuelle fordere in de Reaktion uf die Bedrohig ä Nationalstaat, wo erst noch gründet werre muess, der aber uf dem Wäg mit äme ganz neje Bwusstsi vu Staatsbürgerlichkajt usgstattet wird. Am End vum 19. Jahrhunderts sin militärischi Niderlage dann mit enorme nationale Gsichtsverluste verbunde. Ä dytsches Heer ziegt 1870 dur Frankriich un erzwingt in Versailles, dem traditionelle Ort der vu Frankriich usgohende Herrschaft, ä Igständnis vu de Niderlag, was Frankriich als nationali Schmach empfinde het miesse (un 1918 ä internationali Gegeantwort, ä verheerendi Demüetigig vu Dytschland, noch sich ziegt).

Nationali Euphorie, wie si in de Befriig vu Gricheland vu de Türken in de 1820er un im Ainigigsprozess vu Italie in de Mitti vum 19. Johrhundert ufchumme, hänn chai Parallele im 18. Jahrhundert - weder die englisch Glorious Revolution vu 1688 noch die Französisch Revolution isch vu verglichbare nationale Gfiehle vu äre Verajnigig bglajtet gsi. Europa sini Intellektuelle wie de Romantiker Lord Byron, der bi äme militärische Kommando in Grichenland stirbt, entwickle ä romantischi Identifikation mit de neji nationale Bwegige, die vum Volch trage werre mien, um z'funktioneere. Authentischer wie d'Politik vum 18. Johrhunderts, echter, de Wurzle nächer, erschint de nej Nationalismus.

S'19. Johrhundert legt do Grundstaj fer Entwicklige, wo im 20. neji Usprägige un globali Dimensione gwinne sotte. De Faschismus un de Nationalsozialismus vum 20. Johrhundert werre sich als national-völchische Bwegige manifesteere. Hochtechniseerti un hochgrüstete Staate werre sich dann in romantische Ruckbsinnige uf Völchischi Ursprüng defineere un Konflikt vu globale Dimensione ustrage, wo d'Welt nej ordne werre.

## [ändere] Eraigniss

### [ändere] Klima

- Die Chlai Iiszitt endet.
- S'Johr 1816 goht als Johr ohni Summer in d'Klimagschichte i: de Usbruch vu äme Vulkan in Indonesie im April 1815 het zur Folg, dass in Nordamerika un Europa z'Nacht im Juli un August Temperature under Null Grad herrsche.

## [ändere] Literatur

- Schnerb, Robert: Das Bürgerliche Zeitalter. Europa als Weltmacht 1815 - 1914. Zürich 1971, ISBN 3463136821

Vun "http://als.wikipedia.org../../../1/9/2E/19._Jahrhundert_9538.html"

Kategorie: Artikel uf Markgräflerisch | Jahrhundert

##### Views

- Artikel
- Diskussion
- Itzigi Version

##### Mitarbeit

- Wikipedia-Portal
- Artikel wo fähle
- Letschti Änderige

##### Hilf

- Froge?
- Stammtisch
- Finanzielli Hilf

##### Suech

##### Anderi Sprooche

- Afrikaans
- Aragonés
- العربية
- Asturianu
- Azərbaycan
- Žemaitėška
- Беларуская
- Беларуская (тарашкевіца)
- Български
- বাংলা
- Brezhoneg
- Bosanski
- Català
- Česky
- Чăвашла
- Cymraeg
- Dansk
- Deutsch
- Ελληνικά
- English
- Esperanto
- Español
- Eesti
- Euskara
- فارسی
- Suomi
- Võro
- Føroyskt
- Français
- Frysk
- Gaeilge
- Gàidhlig
- Galego
- עברית
- Hrvatski
- Magyar
- Հայերեն
- Bahasa Indonesia
- Ido
- Íslenska
- Italiano
- 日本語
- Basa Jawa
- ქართული
- 한국어
- Ripoarisch
- Kurdî / كوردی
- Kernewek
- Latina
- Lëtzebuergesch
- Limburgs
- Lietuvių
- Māori
- Македонски
- Bahasa Melayu
- Plattdüütsch
- Nedersaksisch
- Nederlands
- ‪Norsk (nynorsk)‬
- ‪Norsk (bokmål)‬
- Novial
- Nouormand
- Occitan
- Иронау
- Polski
- Português
- Română
- Русский
- Сибирской
- Sicilianu
- Srpskohrvatski / Српскохрватски
- Simple English
- Slovenčina
- Slovenščina
- Shqip
- Српски / Srpski
- Basa Sunda
- Svenska
- Kiswahili
- தமிழ்
- ไทย
- Türkçe
- Tatarça
- Українська
- اردو
- O'zbek
- Tiếng Việt
- Walon
- ייִדיש
- 中文
- Bân-lâm-gú