Idioma aleutiano - Biquipedia, a enziclopedia libre

# Idioma aleutiano

### De Biquipedia

Aleutiano (Unangan)
Altras denominazions: | Aleuta
Parlato en: | Estatos Unitos, Rusia
Territorios: | Alaska (Islas Aleutianas)

Parladors:

- Luenga materna:
- Altros:

Entre 150 e 500

- -
- -

Clasificazión:
Filiazión: | Esquimoaleutiana Aleutiana Aleutiano
Estatus ofizial
Luengua ofizial en: | -
Regulato per: | -
Codigos d'a luengua
ISO 639-1 | -
ISO 639-2 | ale
SIL | ale
Se beiga tamién: Filo esquimoaleutiano

L'aleutiano ye una luenga d'o filo esquimoaleutiano, charrata en o estreito de Bering, entre Rusia e lo estato norteamericano d'Alaska.

## [Editar] Filiazión

L'aleutiano ye clasificato como l'unica luenga d'un grupo, l'aleutiano, que forma chunto á las bariedaz esquimals o filo d'as luengas esquimoaleutianas.

## [Editar] Estrutura d'a luenga

### [Editar] Grafía

O sistema d'escritura ye l'alfabeto latín.

En o sieglo XIX, l'alfabeto que s'emplegó ta escribir a luenga yera una adautazión de l'alfabeto zirilico feita per San Inozén Veniaminov.

### [Editar] Morfosintasis

L'aleutiano no ye una luenga ergatiba.

L'orden sintactico d'a orazión ye de sucheto + ocheto + berbo, como en as altras luengas d'o filo.

## [Editar] Istoria d'a luenga

## [Editar] Aspeutos sozioculturals

### [Editar] Situazión cheografica

A luenga se localiza en a faxa d'o estreito de Bering, prenzipalmén en as islas Aleutianas, as islas Pribilof e parte d'a peninsula d'Alaska á l'ueste d'a baía de Stepovak. Istos territorios pertenexen á Alaska, estato d'os Estatos Unitos. A luenga ye charrata tamién en as islas Commander u Komandor, politicamén rusas.

### [Editar] Situazión sozial

Una zifra imprezisa d'entre 150 e 500 personas la charran, más que más en a bariedá oriental. A gran mayoría ye bilingüe, sobre tot en anglés.

A luenga corre periglo d'amortar-se en iste sieglo, si bien o Zentro d'as Luengas Natibas d'Alaska ha feito un poder ta promober-la.

### [Editar] Bariazión diatopica (Dialeutolochía)

A luenga conta con dos bariedaz prenzipals: l'aleutiano ozidental u atkano, charrato en l'isla d'Atkan e en as islas Komandor u Commander; e l'aleutiano oriental, charrato en as Aleutianas orientals, as Pribilof e la peninsula d'Alaska.

En l'aleutiano ozidental se troban os dialeutos d'Attu, de l'isla de Bering e de l'isla de Copper (u Medniy). En l'aleutiano oriental se troban os dialeutos d'Unalaska, de Belkofski, d'Akutan, d'as islas Pribilof, de Kashega e de Nikolski.

### [Editar] Literatura

En 1824, o mosen d'a Ilesia ortodocsa rusa, Ioann Veniaminov, qui más tarde esdebendría San Inozén Veniaminov, plegó en Unalaska e n'estudió la bariedá aleutiana. Rancando de l'alfabeto zirilico, creyó una ortografía ta la luenga, traduzió lo Ebanchelio de San Mateu e belaltras obras relichiosas á l'aleutiano e publicó una gramatica de l'aleutiano oriental en 1846. As obras relichiosas se traduzioron con l'aduya de dos amigos de Veniaminov, os dos charradors natibos d'aleutiano: o capezero de Tigalda, Ivan Pan'kov, e lo mosen d'Atka, Iakov Netsvetov, que escribiría un dizionario de l'aleutiano atkano. Dimpués que s'imprentasen as obras de Veniaminov, bellas feguras relichiosas s'intresoron per estudiar e rechistrar l'aleutiano con a fin d'aduyar á los pedricadors ortodocsos rusos en o suyo quefer de misioners.

En o dezenio de 1930, dos aleutianos natibos estioron os autors d'obras que se consideran grans trangos entadebán en o emplego de l'aleutiano como luenga literaria. Afinogen K. Ermeloff escribiba lo relato d'un naufrachio en o suyo propio idioma, mientres que Ardelion G. Ermeloff anotaba en ixos años un diario personal. Debez, o lingüista Melville Jacobs replegó bels testos nuebos de Sergei Gollei, un charrador d'aleutiano atkano que yera espitalizato.

## [Editar] Enlazes esternos

- Pachina d'a organizazión Proel sobre a luenga aleutiana (En castellán)
- Pachina d'o Proyeuto Gutenberg con o dizionario aleutiano-anglés de Charles A. Lee (En anglés)

Retrieved from "http://an.wikipedia.org../../../i/d/i/Idioma_aleutiano.html"

Categoría: Luengas esquimo-aleutianas

##### Views

- Articlo
- Descusión
- Current revision

##### Rechirar

##### Atras luengas

- Català
- Deutsch
- English
- Español
- Suomi
- Gaeilge
- Galego
- Íslenska
- ‪Norsk (bokmål)‬
- Português
- Русский
- Slovenčina
- 中文