Muller - Biquipedia, a enziclopedia libre

# Muller

### De Biquipedia

Imachen de muller

Una muller ye un ser umano de secso femenino. O bocable ye de costumbre usato ta referir-se á la persona adulta, encara que tamién s'emplega con caráuter cheneral, como cuan se parla per ixemplo d'os "dreitos d'a muller". Puede igualmén sinificar "esposa".

## [Editar] Etimolochía

L'aragonés "muller" probién d'o latín muliere(m), an ya feba referenzia tanto á la muller como á la muller casata. O bocable tamién se troba en muitas altras luengas romanicas, bien con a mesma balor cheneral que en aragonés, como en as luengas romanzes iberorromanicas (mulher e muller en portugués e gallego, muyer en asturiano, mujer en castellán), bien con a balor de "muller casata", como ye o causo d'o catalán muller e o italiano moglie , perque ya fan serbir un altra parola ta muller en cheneral (dona, donna).

## [Editar] Biolochía

A muller poseye belas caracteristicas biolochicas que la diferenzían de l'ombre, encara que os factors biolochicos no son os unicos que determinan si una persona puede estar considerata como muller, u considerar-se-ne ella mesma. Belas mullers pueden beyer-sen afectatas per diferienzias cromosomicas u ormonals anormals (como la iperplasia adrenal conchenita, a sindrome d'insensibilidat androchenica, total u parzial, u belaltras condizions intersecsuals) e bi ha mullers que, á lo menos en una primer etapa d'a suya bida, pueden beyer-sen mancatas d'una fisiolochía femenina tipica (mullers transecsuals).

Muller embarazata

Biolochicamén, os organos secsuals femeninos son relazionatos con o sistema reproductibo, mientres que as caracteristicas secsuals secundarias son as relazionatas con a notrizión infantil u, en belas culturas, con o prozés d'atraczión d'una parella.

Encara que en o mundo naxen menos mullers que ombres, con un porzentache aprosimato de 1:1.05, l'asperanza de bida ta la muller ye més gran debito á una combinazión de factors de tipo chenetico e soziolochico. O estrocheno, per ixemplo, tien un efeuto cardioprotectibo en as mullers premenopausicas.

Zaga lo encomienzo d'a menarquía, a mayoría de mullers pueden quedar-sen embarazatas e tener fillos. O estudio d'os organos reproductibos d'a muller e d'a reproduzión femenina en cheneral se clama chinecolochía. As mullers plegan per un regular ta la menopausa pocos años antis u dimpués d'os 50, en l'inte que os obarios dixan de produzir estrocheno e pierden a posibilidat de quedar fecundatos.

As mullers sofren en cheneral as mesmas dolenzias que os ombres. Manimenos, belas malautías afeutan prenzipalén á las mullers, como lo lupus. Belaltras son tamién més frecuens u esclusibas d'o secso femenino, como lo cánzer de mama u d'obario. Mullers e ombres pueden responder con sintomas diferens á una mesma dolenzia u á lo suyo tratamiento medico.

## [Editar] Soziedat

Muller bangladeshí texendo. O treballo tecstil ye estato considerato tradizionalmén en muitas culturas un quefer de mullers.

En muitas culturas protoistoricas, as mullers teneban asinata una funzión cultural particular. En as soziedaz de cazataires e recolectadors, as mullers yeran per un regular as que replegaban os alimentos d'as plantas, animalons chicoz e pexes, e as que alprendeban á usar os productos láctios, mientres que os ombres conseguiban a carne d'os animals grans. Bels antropologos aseguran que se plegó ta la Reboluzión Neolitica grazias á lo conoximiento d'as plantas que alquirioron as mullers, tornando-sen asinas as pioneras de l'agricultura.

En a istoria més rezién, o papel d'a muller ha esperimentato notables cambios. As funzions tradizionals d'as mullers de clase meya se zentraban en quefers domesticos, con emfasi espezial en o cudiato d'os ninos, sin que se pensase á la suya inserzión en o mundo laboral. Ta las mullers de clase baxa, a nezesidat economica las feba precurar-sen un treballo difuera de casa, encara que as faínas que conseguiban yeran en cheneral de salario e prestichio menors que os d'os ombres.

O 8 de marzo ye declarato Día Internazional d'a Muller.

## [Editar] Dreitos d'a muller

Á lo largo d'a istoria, en a mayoría de culturas, as mullers se son bistas sozmesas á estructuras patriarcals que lis n'han negato los dreitos umanos més fundamentals. Encara que s'ha produzito cambios importans en belas partis d'o mundo ta mirar de que os dreitos umanos sigan parellos ta mullers e ombres, en muitas altras a muller contina tenendo poca balura legal, presionata ta cumplir funzions sozials á ormino en contra d'os deseyos propios. Si bien per o suyo numbro, as mullers constituyen a mayoría d'a poblazión mundial, per contra o suyo poder en as esferas sozioeconomica, politica e secsual ye desproporzionatamén baxo. A chen que aboga per os dreitos d'as mullers precuran de correchir ixos desequilibrios de poder per meyo d'a conzesión ta las mullers d'os mesmos dreitos e responsabilidaz que se conzeden ta los ombres.

Simbolo de Benus e d'a feminidat

En belas soziedaz como la ozidental, una combinazión de fautors, como los cambios economicos u os esfuerzos rebindicaders d'o mobimiento feminista, han feito que en as zaguers decadas as mullers puedan tener aczeso ta una millor educazión e un mercato laboral més amplo, amés d'altros abanzes importans en a suya considerazión sozial, si bien encara i permanixen buena cosa de dificultaz e estereotipos á os cuals han d'acarar-sen con frecuenzia.

## [Editar] Simbolochía

O simbolo utilizato ta referir-se á la muller u á lo secso femenino en cheneral, en biolochía e en altros campos, ye un zerclo con una cruzeta equilatera debaxo, o simbolo que represienta a Benus (u Afrodita), diosa de l'amor en a mitolochía grecorromana.

Retrieved from "http://an.wikipedia.org../../../m/u/l/Muller.html"

Categorías: Muller | Antropolochía | Soziolochía | Feminismo

##### Views

- Articlo
- Descusión
- Current revision

##### Rechirar

##### Atras luengas

- Afrikaans
- Anglo Saxon
- العربية
- Azərbaycan
- Boarisch
- Беларуская
- Беларуская (тарашкевіца)
- Български
- Brezhoneg
- Bosanski
- Català
- Nēhiyawēwin / ᓀᐦᐃᔭᐍᐏᐣ
- Česky
- Dansk
- Deutsch
- Ελληνικά
- English
- Esperanto
- Español
- Eesti
- فارسی
- Suomi
- Français
- Gaeilge
- Gàidhlig
- Galego
- עברית
- हिन्दी
- Hrvatski
- Magyar
- Otsiherero
- Interlingua
- Bahasa Indonesia
- Ido
- Italiano
- 日本語
- ქართული
- 한국어
- Ripoarisch
- Kurdî / كوردی
- Latina
- Lietuvių
- Bahasa Melayu
- Malti
- Nahuatl
- Plattdüütsch
- Nedersaksisch
- Nederlands
- ‪Norsk (nynorsk)‬
- ‪Norsk (bokmål)‬
- Nouormand
- Deitsch
- Polski
- Português
- Runa Simi
- Română
- Русский
- Сибирской
- Sicilianu
- Simple English
- Slovenčina
- Slovenščina
- Српски / Srpski
- Svenska
- Kiswahili
- Türkçe
- Українська
- West-Vlams
- ייִדיש
- 中文
- Bân-lâm-gú
- 粵語