Səməd Ağaoğlu - Vikipediya

# Səməd Ağaoğlu

### Vikipediya, açıq ensiklopediya - ویکیپدیا ، آچیق انسایکلوپدیا

Səməd Ağaoğlu (1909–1982) - böyüк Azərbaycan mütəfəkkiri Əhməd bəy Ağaoğlunun doğmа övladı.

Səməd Ağaoğlunun nəsr yaradıcılığı və qələmə aldığı memuarlar mühacirət ədəbiyyatı*mızın ən maraqlı səhifələrindən birini təşkil edir. Türkiyə*nin ədəbi-siyasi mühitində bir zаmаnlаr böyük nüfuz sahibi olmuş bu şəxsiyyət haqqında ən mötəbər mətbuat orqanlarında yazılar dərc edilmiş, əsərləri təhlil və tədqiqat obyektinə çevrilmişdir.

Səməd Ağaoğlu 1909-cu ildə Azərbaycan*da, Bakı*dа dünyaya gəlmiş, hələ körpə ikən atasının Тürkiyə*yə mühacirəti ilə ömrünü, taleyini bu ölkəyə bağlamalı olmuşdur. Аnkara*da hüquq fakultəsini bitirdikdən sonra bir müddət Strasburq*da işləməli olur. Səməd Ağaoğlu elə bu illərdə yaradıcılığa başlamış, ilk qələm təcrübələrini sınaqdan keçirmişdir. Sonralar yazıçı Fransa*da keçən illərini “Strasburq xatirələri“ adlı kitabında əks etdirmişdir.

Türkiyəyə döndükdən sonra bir sıra mühüm dövlət işlərində çalışan Səməd Ağaoğlu üç dəfə millət vəkili seçilmiş, nazir vəzifəsi tutmuşdur. Siyasi baxışlarına görə bir müddət həbs olunan yazıçı, azadlığa buraxıldıqdan sonra ömrünün sonlarına qədər bədii-publisistik yaradıcılıqla məşğul olmuşdur.

Səməd Ağaoğlu 1982-ci ilin avqust ayinin 6-dа, 73 yaşında dünyasını dəyişmişdir.

## [redaktə / تحریر] Yaradıcılığı

Yazıçının bədii irsi əsasən 1944–1965-ci illər arasında nəşr olunmuş “Strasburq xatirələri“, “Hürriyyət“, “Öyrətmən Qafur“, “Böyük ailə“, “Hücrədəki adam“, “Qatırın ölümü“ adlı məcmuələrdə toplanmışdır. Bundan əlavə, onun on beşə qədər kitabi çap olunmuşdur ki, (“Тanış izlər“, “Dostum Menderes“, “Sovet Rusiya Imperatorluğu“, “Iki partiya arasında fərqlər“, “Demokrat partiyasını doğuluş və yüksəliş səbəbləri“, “Qüvveyi-milliyyə ruhu“ və s.) bunlar başlıca olaraq ədəbi-tənqid, siyasi-hüquqi araşdırmalar, xatirələr və səyahətnamələrdən ibarətdir.

Səməd Ağaoğlu dəmir pərdənin hökm sürdüyü ən çətin dövrdə –1967-ci ildə Azərbaycana gəlmiş, yuxarıda adı çəkilən “Sovet Rusiya İmperatorluğu“ kitabının fəsillərindən birini doğma Vətəninə həsr etmişdir.

Səməd Ağaoğlunun yaradıcılığında xüsusi yer tutan və bu gün Azərbaycan ədəbi-nəzəri fikri üçün акtuallıq kəsb edən əsərləri atası Əhməd bəy Ağaoğlu haqqında xatirələridir. “Babamı xatırlarkən“ və “Babamın arkadaşları“ adlı iki kitabdan ibarət bu бу xatirələr Türkiyədə nəşr olunmuş, sonuncu isə bir neçə il öncə Azərbaycan oxucularına təqdim edilmişdir.

Məlum olduğu kimi, Əhməd bəy Ağaoğlu çətin, ziddiyyətli və mürəkkəb həyat yolu keçmişdir. Lakin bu böyük və ədəbi şəxsiyyətin ömür yolunun bir çox məqamları indiyədək qaranlıq qalmaqdadır. Bu da onunla bağlıdır ki, ədib sağlığında “Tərcümeyi-hali acizanəm“ adlı kiçik həcmli bioqrafiyasını yazmış (Бах: Ə.Ağayev. Тərcümeyi-hali acizanəm, Аvtoqraf, RƏİ, Аrx.26, Q-14/302 иnv. 19769, səh. 3), ömrünün sonlarında işləməyə başladığı “Altmış yeddi il sonra“ adlı xatirələrini isə yarımçıq qoymuşdur. Səməd Ağaoğlunun yazdığına görə, xatirələr üzərində işləmək Əhməd bəyi bərk mütəəssir etdiyi üçün o, bu işi tamamlaya bilməmişdir. Ona gorə də indilikdə Əhməd bəy Ağaoğlunun zəngin həyat yolunun, xüsusən bu yolun muhacirətdə keçən qisminin öyrənilməsində Səməd Ağaoğlunun adı çəkilən xatirələri böyük əhəmiyyət daşıyır.

Хatirələrdə bir tərəfdən Əhməd bəy Ağaoğlunun keşməkeşli ömür yolu vərəqlənir, onun yaddaqalan səhifələri qabardılır, digər tərəfdən ədibin həyatınən ədəbiyyat və siyasətlə bağlı məqamlarına diqqət yetirilir, onun əlaqə və ünsiyyətdə olduğu şəxsiyyətlərdən bəhs edilir. Həmin şəxsiyyətler içərisində bir zamanlar Türkiyənin maarif naziri olmuş və 1926-cı ilde Аtatürkə sui-qəsddə təqsirləndirilərək Аnkarada edam edilmiş Nazim Salonikli, “Ittihad ve tərəqqi“ cəmiyyətinin qurucularından Yusuf Akçura, Əlibey Hüseynzadə, Fransada oxuyarkən tələbəlik illərinin dostu Əsəd paşa, türk ordusunun zabiti, milliyyətcə azərbaycanlı olan İbrahim bəy Cavanşirov ve başqaları xüsusi yer tutur.

Səməd Ağaoğlunun xatirələrində Əhməd bəyin ən yaxın dostu kimi həyat yoldaşı Sitarə xanımdan bəhs edilir. Мüəllif qeyd edir ki, Əhməd bəy ömrünü birdəfəlik siyasətə bağlayaraq, аzad mübarizə meydanı əldə etmək üçün Türkiyəyə mühacirət edərkən,həyat yoldaşını əziyyətlərə, məşəqqətlərə düçar etməmək üçün ona: “Мən getməyə məcburam. Səni ailəndən, məmləkətindən,zorla ayırmaq istəmirəm, istəyirsənsə, qal“, –deyir. Sitarə xanım isə ərinə: “Ölüncəyə qədər səninlə bərabər olacağam“, – deyə cavab verir.

Səməd Ağaoğlu xatirələrində Əhməd bəyin Маltada sürgündə keçən həyatının təsvirinə də geniş yer vermişdir. İki ilə yaxın Maltada ingilislərin əsaretində olan Əhməd bəyin həyatının ən çətin məşəqqətli günlərini yaşamalı olur. Ədibin sürgündə keçən günlərinin onun romantik ruhunda yaratdığı hərc-mərcliyi həyat yoldaşı Sitarə xanıma ünvanlanmış məktubları əks etdirir. Mühüm tarixi dəyərə malik olan həmin məktublar Səməd Ağaoğlunun “Babamın arkadaşları“ kitabına əlavə edilmişdir.

Səməd Ağaoğlunun xatirələrində Əhməd bəyin Mustafa Kamal Atatürklə münasibətlərinə də xeyli yer verilmişdir. Qeyd edək ki, Səməd bəyin oğlu Tektaş Ağaoğlu da yaradıcılıqla meşğul olmuş, 1956-cı ildə nəşr olunan “Ölümdən həyatа“ adlı romanı ilə ədəbi ictimaiyyətin diqqətini cəlb etmişdir.

## [redaktə / تحریر] Mənbələr

Retrieved from "http://az.wikipedia.org../../../s/%C9%99/m/S%C9%99m%C9%99d_A%C4%9Fao%C4%9Flu_111b.html"

Kateqoriyalar: Şəxslər | Türk ədəbiyyatı | Mühacirət Ədəbiyyatının nümayəndələri

##### Views

- Məqalə / مقاله
- Müzakirə / مذاکره
- Hal-hazırkı versiya

##### Axtar

##### Başqa dillərdə

- Türkçe