Ağ Hun İmperiyası - Vikipediya

# Ağ Hun İmperiyası

### Vikipediya, açıq ensiklopediya - ویکیپدیا ، آچیق انسایکلوپدیا

Ümumi Türk Tarixi
Tarixi və Müasir Türk Dövlətləri
İmperiyalar

16 Böyük Türk Dövləti

Böyük Hun İmperiyası | M.Ö. 204 - M.S. 216
Qərbi Hun İmperiyası | M.Ö. 40 - 216
Avropa Hun İmperiyası | 375 - 454
Ağ Hun İmperiyası | 420 - 562
Göytürk İmperiyası | 552 - 743
Avropa Avar İmperiyası | 565 – 803
Xəzər xanlığı | 651 – 983
Uyğur Dövləti | 744 – 1335
Qaraxanlı dövləti | 840 – 1212
Qəznəvilər dövləti | 963 – 1183
Böyük Səlcuq imperiyası | 1040 – 1157
Xarəzmşahlar dövləti | 1157 – 1231
Qızıl Orda dövləti | 1227 – 1502
Osmanlı imperiyası | 1299 – 1922
Teymur imperiyası | 1370 – 1507
Böyük Moğol imperiyası | 1526 – 1858

Digər İmperatorluqlar

Şərqi Göytürk imperiyası | 582 - 630
Qərbi Göytürk imperiyası | 582 - 630
İkinci Göytürk imperiyası | 681 - 744
Əyyubilər dövləti | 1171 - 1348
Dehli sultanlığı | 1206 - 1413
Çağatay dövləti | 1227 - 1370
Misir Məmlük dövləti | 1250 - 1517
Elxanilər dövləti | 1256 – 1336
Səfəvilər dövləti | 1501 - 1722

Dövlətlər

Dövlətlər

Çu Devleti | M.Ö. 1050 - 249
Kuzey Hun Devleti | 48 - 156
Güney Hun Devleti | 48 - 216
Asya Avar Devleti | 216 - 552
Birinci Chao Hun Devleti | 304 - 329
İkinci Chao Hun Devleti | 328 - 352
Tabgaç Devleti | 386 - 557
Kuzey Liang Hun Devleti | 401 - 439
Hsia Hun Devleti | 407 - 431
Lov-lan Hun Devleti | 442 - 460
Doğu Tabgaç Devleti | 534 - 557
Batı Tabgaç Devleti | 534 - 557
Dokuz Oğuz Devleti | ? - ?
Otuz Oğuz Devleti | ? - ?
Onogur Devleti | ? - ?
Türgiş Devleti | 717 - 766
Karluk Devleti | 766 - 1215
Kırgız Devleti | 840 - 1207
Tolunğulları | 868 - 905
Sacilər dövləti | 879-941
Macarlar Devleti | 896 - 955
Kansu Uygur Devleti | 905 - 1226
Liang Şa-t'o Türk Devleti | 907 - 923
Doğu Türkistan Turfan- Uygur Devleti | 911 - 1368
Tana Şa-t'o Türk Devleti | 923 - 936
Akşitler | 935 - 969
Tsin Şa-t'o Türk Devleti | 937 - 946
Oğuz Yabgu Devleti | ? - 1000
Doğu Karahanlı Devleti | 1042 - 1211
Batı Karahanlı Devleti | 1042 - 1212
Fergana Karahanlı Devleti | 1042 - 1212
Suriye Selçuklu Devleti | 1092 - 1117
Kirman Selçuklu Devleti | 1092 - 1187
Türkiye Selçuklu Devleti | 1092 - 1307
Irak Selçuklu Devleti | 1157 - 1194
Basaraba Türk Devleti | 1330 - 1360
Ağqoyunlular | 1350 - 1507
Qaraqoyunlular | 1380 - 1469
Əfşarlar | 1736 – 1802
Qacarlar | 1794 - 1925

Anadolu Bəylikləri

Mengüçlü Bəyliyi | 1072 - 1277
Çaka Bəyliyi | 1081 - 1098
Dilmaçoğulları Bəyliyi | 1085 - 1192
Çubukoğulları Bəyliyi | 1085 - 1092
Danişməndli Bəyliyi | 1092 - 1178
Saltuklu Bəyliyi | 1092 - 1202
İnaloğulları Bəyliyi | 1098 - 1183
Ahlatşahlar Bəyliyi | 1100 - 1207
Artuklu Bəyliyi | 1102 - 1408
Erbil Bəyliyi | 1146 - 1232
Çobanoğulları Bəyliyi | 1227 - 1309
Karamanoğulları Beyliği | 1256 - 1483
İnançoğulları Beyliği | 1261 - 1368
Sâhipataoğulları Beyliği | 1275 - 1342
Pervaneoğulları Beyliği | 1277 - 1322
Tacettinoğulları | ? - ?
Canikoğulları | ? - ?
Menteşeoğulları Beyliği | 1280 - 1424
Candaroğulları Beyliği | 1299 - 1462
Karesioğulları Beyliği | 1297 - 1360
Germiyanoğulları Beyliği | 1300 - 1423
Hamitoğulları Beyliği | 1301 - 1423
Saruhanoğulları Beyliği | 1302 - 1410
Aydınoğulları Beyliği | 1308 - 1426
Tekeoğulları Beyliği | 1321 - 1390
Ramazanoğulları Beyliği | 1325 - 1608
Eretna Bəyliyi | 1335 - 1381
Dulkadıroğulları Beyliği | 1339 - 1521
Dobruca Türk Beyliği | 1354 - 1417
Qazi Bürhanəddin Əhməd Bəyliyi | 1381-1398
Eşrefoğulları Beyliği | ? – 1326
Berçemeoğulları Beyliği | ? - ?
Yarluklular Beyliği | ? - ?

Atabəyliklər

Böriler | 1117 - 1154
Zengiler | 1127 - 1259
Eldənizilər | 1136 - 1225
Salgurlular | 1147 - 1284

Xanlıqlar

Sibir Hanlığı | 515 - 576
Büyük Bulgarya Hanlığı | 630 - 665
İtil Bulgar Hanlığı | 665 - 1391
Peçenek Hanlığı | 860 - 1091
Tuna Bulgar Hanlığı | 981 - 864
Uz Xanlığı | 1000 - 1068
Kuman-Kıpçak Hanlığı | 1098 - 1239
Şeybani Hanlığı | 1506 - 1599
Özbek Hanlığı | 1428 - 1599
Kazak Hanlığı | ? - ?
Kazan Hanlığı | 1437 - 1552
Kırım Hanlığı | 1440 - 1475
Kasım Hanlığı | 1445 - 1681
Astrahan Hanlığı | 1466 - 1554
Nogay Hanlığı | ? - ?
Hive Hanlığı | 1512 - 1920
Küçüm Sibir Hanlığı | 1556 - 1600
Buhara Hanlığı | 1599 - 1785
Qarabağ Xanlığı | 1748 - 1805
Kaşgar-Turfan Hanlığı | 1800 - 1877
Hokand Hanlığı | 1710 - 1876
İrəvan Xanlığı | 1780 - 1828
Kırgız Hanlığı | 1800 - 1876
Kazak Kırgızları Hanlığı | 1800 - 1876
Türkmenistan Hanlığı | 1860 - 1885

Cümhuriyyətler

Qərbi Trakya Türk Cümhuriyyəti | 1913 - 1913
Azərbaycan Demokratik Cümhuriyyəti | 1918 - 1920
İdil Ural Devleti | 1918 - 1919
Şərqi Türkistan Cümhuriyyəti | 1920 - 1925, 1932 - 1934, 1944 - 1949
Tannu Tuva Halk Cümhuriyyəti | 1921 - 1944
Hatay Dövləti | 1938 - 1939
Cenubi Azərbaycan Muxtar Cümhuriyyəti | 1945 - 1946

Günümüz

Cümhurriyyətlər

Türkiyə Respublikası | 1923 -...
Şimali Kipr Türk Respublikası | 1983 -...
Azərbaycan Respublikası | 1991 -...
Qazaxıstan Respublikası | 1991 -...
Qırğızıstan Respublikası | 1991 -...
Özbəkistan Respublikası | 1991 -...
Türkmənistan Respublikası | 1991 -...

Muxtar Türk Qurumları

Şərqi Türküstan | 1928 -...
Dağıstan | 1991 -...
Karaçay | 1991 -...
Balkar | 1991 -...
Qırım | 1991 -...
Tatarıstan | 1991 -...
Çuvaşıstan | 1991 -...
Başqırdıstan | 1991 -...
Saxa Respublikası | 1991 -...
Altay Respublikası | 1991 -..
Xakasiya | 1991 -...
Tuva | 1991 -...
Qaraqalpaq | 1991 -...
Qaqauz | 1991 -...
Taymir | 1991 -...

Bu kutu: gör • • değiştir

Ağ Hun İmperiyası, Büyük Hun İmparatorluğu'nun yıkılmasından sonra Batı Türkistan yörəsinə gelen Türklər tarafından kurulan dövlətdir.

Qaynaqlarda "Vu sun", "Eftalitler" olaraq geçen bu xalq, Türk tarixinde "Akhunlar, Ağ Hun " olaraq adlandırılır.

Ağ Hun İmperiyasının en böyük iki tayfası Uar və Hun tayfaları idi. Yönetime daha çok bu kabileler hakim oluyordu. Ak Hun Devleti İran üzerine baskılarını arttırmış ve 358 yılında Sasaniler ile bir anlaşma yapmışlardı. Sasanilerin başına Bahram Gor gelince Ak Hunlar tekrar saldırıya geçmiş ve onları çok ağır bir şekilde yenmişlerdi.

430'da Ak Hunların başına Aksuvar geçince de, İran'ın iç işlerine karışıldı. Aksuvar himayesine aldığı Firuz'u İran tahtına çıkardı. Firuz, bunun karşılığında Tirmiz ve Vasgirt bölgelerini Ak Hunlar'a verdi. Ancak bir olay sonunda Firuz, Ak Hunlar'a savaş ilanı verdi. Aksuvar ile Firuz'un orduları karşı karşıya geldi. Yapılan savaşta Aksuvar, Turan taktiğini uygulayarak Firuz'u pusuya düşürdü. Firuz, Aksuvar'ın önünde diz çöktü ve özür diledi. Firuz böylece ordusunu kurtarmıştı. Ama çok geçmeden yeniden Ak Hunlar'a savaş ilan etti. Bu savaşta Sasaniler, Aksuvar'ın kazdırdığı çukurlara saplandılar. Bu savaşta Firuz da ölmüştür. Böylece iki devlet arasında yeni bir anlaşma oldu.

Bundan sonra Hunlar Hindistan'a seferler düzenledi. Ama yeni kurulan Göktürk Devleti, Ak Hunları sıkıştırıyordu. Bir savaş sonunda Ak Hun Devleti parçalanmıştır.

Akhunlar, Hunların bir koludur. Eftalitler ya da Heftaliteler olarak da bilinen Akhunlar, 5-6. yüzyıllar arasında, Afganistan, Kuzey Hindistan, Harezm, Doğu İran ve Doğu Türkistan'da hüküm sürdüler. Hükümdarlarından Aksuvar'ın adı Bizans kaynaklarında Ephthalontos olarak geçer ve Eftalitler adı da buradan gelir. Orta Asya'daki Hun kavimlerinin en büyüğü olan Akhunlar, 5. yüzyılın başlarında Ceyhun Irmağı'nı geçerek komşuları Sasanilerin sınırlarına dayandılar. Savaşçı hükümdarları Hakan'ın yönetiminde Rey önlerine kadar ilerlediler, ama Sasani Hükümdarı V. Behram bu akınları durdurdu. Akhunların güçlü hükümdarı Aksuvar, 457'de Firuz'un Sasani tahtına geçmesini destekledi ve karşılığında Tirmiz ile Vasgirt'i aldı. Ama sonradan Firuz’la arası açıldı ve 485'teki savaşta Firuz’u öldürerek Merv ve Herat’ı da Akhun topraklarına kattı. Akhunlar bu tarihten sonra Sasanilerin içişlerinde de etkili oldular. 499'da I. Kubad’ı Sasani tahtına yeniden çıkardılar ve onu vergiye bağladılar. Akhunlar, 6. yüzyıla gelindiğinde topraklarını İran'dan Orta Asya'ya kadar genişletmişlerdi. Hindistan'ın da yarısını ellerinde tutuyorlardı. Ne var ki, doğudaki komşuları Cücenleri 546'da ortadan kaldıran Göktürkler Akhunların da durumunu sarstı. Göktürk Hakanı İstemi Kağan, Sasani Hükümdarı I. Hüsrev’le ittifak kurarak Akhun topraklarına girdi. Göktürkler ve Sasaniler, ele geçirdikleri Akhun topraklarını aralarında paylaştılar ve 562’de Akhun Devleti’ne son verdiler. Toharistan'da hüküm süren Akhun lideri Nizek Taran, 667'de Emevilere karşı ayaklandıysa da yeniden bir birlik kuramadı. Akhunlar, genel olarak göçebe bir yaşam sürüyorlardı. Buna karşın Gor, Huo ve Sakkala'yı başkent olarak da kullandılar. Akhunlar, Asya'nın ipek ticaretini ellerinde tuttukları sürece güçlerini korudular. Göktürklerin İpek Yolu'nun denetimini ellerine geçirmesiyle bu üstünlüklerini yitirdiler. Akhunların Toharca denen bir dil konuştukları sanılır.

Akhun devletinin günümüze yansıyan en önemli özelliği toplumsal yapısında uyguladıkları ve günümüz sosyalizmine benzeyen yapısıdır. Kadından gayri her şey ortak sözü onlardan günümüze kadar gelmiştir. Bazı teorisyenler tarihteki ilk sosyalist devlet olarak Akhunları (Eftalitleri) gösterir.

## [redaktə / تحریر] Egemenlik Alanı

Kuzey Hindistan'ın yarısı, Afganistan, Türkistan'ın bir bölümü (3.500.000 km2).

## [redaktə / تحریر] Akhunların Türk ve Dünya tarihine katkıları

Ağ Hun İmperiyasının en geniş sınırları, Sarı renk: Günümüzde Türklerin yaşadığı yerler.

- Türk boylarının başka kavimler üzerinde ( Afgan ve Hindular) devlet kurabilme yeteneğini ilk göstermiş olan devlettir.
- Türk devletleri arasında ilk mücadelelerin resmi olarak görüldüğü savaşları barındırır. (Göktürk - Akhun)
- Bir Türk devletinin başka bir Türk devletini yıkma amacıyla, başka devletlerle anlaşma yapma özelliğini gösteren tarihi içerir. ( Sasani- Göktürk işbirliği sonucu A

Retrieved from "http://az.wikipedia.org../../../a/%C4%9F/_/A%C4%9F_Hun_%C4%B0mperiyas%C4%B1_425b.html"

Kateqoriyalar: Hunlar | Türk tarixi

##### Views

- Məqalə / مقاله
- Müzakirə / مذاکره
- Hal-hazırkı versiya

##### Axtar

##### Başqa dillərdə

- Български
- Deutsch
- English
- فارسی
- Français
- Italiano
- 日本語
- Polski
- 中文