# Διώνυμη ονοματολογία

### Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

| Αυτό το άρθρο χρειάζεται μετάφραση. Αν θέλετε να συμμετάσχετε, μπορείτε να επεξεργαστείτε το άρθρο μεταφράζοντάς το ή προσθέτοντας δικό σας υλικό και να αφαιρέσετε το {{μετάφραση}} μόλις το ολοκληρώσετε. Είναι πιθανό (και επιθυμητό) το ξενόγλωσσο κείμενο να έχει κρυφτεί σαν σχόλιο με τα <!-- και -->. Πατήστε "επεξεργασία" για να δείτε ολόκληρο το κείμενο.

Στην βιολογία, η διωνυμική ονοματολογία είναι η επίσημη μέθοδος ονοματοδοσίας των ειδών. Αφού προτάθηκε η λογική του 'διώνυμου', τα επιστημονικά ονόματα των ειδών σχηματίζονται από το συνδυασμό δύο όρων: το όνομα του γένους και το όνομα του είδους. Στην περίπτωση που υπάρχει και τρίτη λέξη αυτή αποτελεί διευκρίνηση του υποείδους ή της ποικιλίας. Παρόλο που οι τελικές λεπτομέρειες μπορεί να διαφέρουν, υπάρχουν αδιαφιλονίκητες απόψεις που έχουν υιοθετηθεί διεθνώς:

- Τα επιστημονικά ονόματα γράφονται συνήθως με πλάγια γραμματοσειρά, π.χ. Homo sapiens. Όταν είναι γραμμένα χειρόγραφα πρέπει να είναι υπογραμμισμένο.
- Το πρώτο γράμμα του πρώτου όρου, δηλαδή του ονόματος του γένους, είναι πάντα κεφαλαίο ενώ ο δεύτερος όρος, το όνομα του είδους δηλαδή, γράφεται πάντα με πεζά. Παραδείγματα: Canis lupus (λύκος), Felis silvestris (αγριόγατα).
- Το επιστημονικό όνομα πρέπει να γράφεται ολοκληρωμένο όταν αναφέρεται για πρώτη φορά σε κάποια αναφορά, στην οποία μπορεί να αναγράφονται πολλά διαφορετικά είδη του ίδιου γένους. Στη συνέχεια μπορεί να αναφέρεται μόνο το πρώτο γράμμα του γένους και να το ακολουθεί μια τελεία. Για παράδειγμα το Canis lupus μπορεί να γίνει C. lupus. Σε σπάνιες περιπτώσεις η μορφή αυτής της συντομογραφίας οδηγεί σε πιο γενική (κοινή) χρήση, για παράδειγμα το βακτήριο Escherichia coli συχνά αναφέρεται απλώς ως E. coli.
- Η συντομογραφία "sp." (ή "spec.") χρησιμοποιείται όταν το πραγματικό όνομα του είδους είναι άγνωστο: για παράδειγμα το Canis sp. δηλώνει "ένα είδος του γένους Canis". Η συντομογραφία "spp." (πληθυντικός) υποδηλώνει "αρκετά άγνωστα είδη" (ή μπορεί να εννοεί πολλά είδη του συγκεκριμένου γένους, χωρίς να χρειάζεται να αναφερθούν αναλυτικά στη συγκεκριμένη αναφορά).

#### [Επεξεργασία] Ιστορία

Η υιοθέτηση του συστήματος της διώνυμης ονοματοδοσίας οφείλεται στον Λινναίο που περιέγραψε το συνολικό γνωστό φυσικό κόσμο και έδωσε σε κάθε είδος (ανόργανης ύλης, φυτού ή ζώου) μια διώνυμη ονομασία. Ωστόσο, η διώνυμη ονοματοδοσία σε διάφορες μορφές υπήρχε και πριν τον Λινναίο, και χρησιμοποιούταν απο τον Bauhin, που έζησε περίπου διακόσια χρόνια πριν τον Λινναίο. Πριν τον Λινναίο ήταν δύσκολο να χρησιμοποιήσει ο καθένας τη διώνυμη ονοματοδοσία. Μετά το Λινναίο, την χρησιμοποιούν σχεδόν όλοι.

#### [Επεξεργασία] Η αξία της διωνυμικής ονοματοδοσίας

Η αξία του συστήματος της διωνυμικής ονοματοδοσίας αντλείται κυρίως απο την οικονομία της και την εκτεταμένη χρήση της:

- κάθε είδος μπορεί να αναγνωριστεί αναμφίβολα απο δύο απλώς λέξεις
- το ίδιο όνομα χρησιμοποιείται σε όλο τον κόσμο, σε όλες τις γλώσσες, αποφεύγοντας τις δυσκολίες των μεταφράσεων

Η διαδικασία που συνδέεται με την ίδρυση της διωνυμικής ονοματολογίας τείνει να γίνει υποχρεωτική. Συγκεκριμένα, όταν τα είδη μετακινούνται μεταξύ γενών (ως αποτέλεσμα των νέων γνώσεων και ανακαλύψεων), αν είναι δυνατόν το όνομα του είδους (δηλαδή το δεύτερο συνθετικό του διωνύμου) παραμένει το ίδιο. Παρομοίως, αν αυτά που κάποτε θεωρούνταν διάκριτα είδη υποβιβάζονται σε κατώτερη ιεράρχηση, τα προηγούμενα ονόματά τους επιτρέπεται να διατηρηθούν για να περιγράφουν την συνολική τους ομάδα.

## [Επεξεργασία] Κώδικες ονοματοδοσίας

Από τα μέσα του 19ου αιώνα άρχισε να εμφανίζεται η ανάγκη της δημιουργίας μιας σειράς κανόνων που θα ελέγχουν τα επιστημονικά ονόματα. Στην πορεία του χρόνου αυτό εξελίχθηκε σε Κώδικες ονοματολογίας, ελέγχοντας την ονομασία των ζώων (ICZN), των φυτών (περιλαμβανομένων των μυκήτων, των κυανοβακτηριδίων) (ICBN), των βακτηρίων (ICNB) και των ιών.

Αυτοί οι κώδικες διαφέρουν.

- Για παράδειγμα, ο ICBN, ο Κώδικας των φυτών δεν επιτρέπει την ταυτωνυμία, ενώ ο ICZN, ο Κώδικας των ζώων επιτρέπει τα ταυτώνυμα.
- Τα σημεία εκκίνησης, ο χρόνος δηλαδή που ξεκίνησαν να εφαρμόζονται αυτοί οι "Κώδικες" διαφέρουν απο ομάδα σε ομάδα. Στην βοτανική το σημείο έναρξης είναι συνήθως το 1753, στην ζωολογία το 1758. Η Βακτηριολογία ξεκίνησε εκ νέου, με σημείο έναρξης το 1980[1]).

A BioCode has been suggested to replace several codes, although implementation is not in sight. There also is debate concerning development of a PhyloCode to name clades of phylogenetic trees, rather than taxa. Proponents of the PhyloCode use the name "Linnaean Codes" for the joint existing Codes and "Linnaean taxonomy" for the scientific classification that uses these existing Codes'.

#### [Επεξεργασία] Stability

The existing Nomenclature Codes aim (successfully) at stability of names. However, such stability as exists is far from absolute. A single organism may have several scientific names in circulation, depending on taxonomic point of view (see synonymy). Another source of instability is the resurrecting of forgotten names, which can claim priority of publication. In the latter case conservation according to the nomenclature Codes is possible.

#### [Επεξεργασία] Προέλευση των ονομάτων

Το όνομα του γένους και του είδους μπορεί να προέρχεται απο διάφορες πηγές. Συχνά είναι λατινικές λέξεις, όμως μπορεί να είναι και αρχαίες ελληνικές λέξεις, επίσης μπορεί να είναι λέξεις που καθορίζουν κάποιο τόπο ή ένα όνομα ατόμου (συνήθως κάποιου βιολόγου - βοτανολόγου) ή ακόμα και λέξεις τοπικής γλώσσας, κ.λ.π. Στην πραγματικότητα οι υπεύθυνοι της ταξινόμησης εφευρίσκουν περιγραφικούς όρους που μπορεί να προέρχονται ακόμα και από σχετικά αστεία ή λογοπαίγνια.

Ωστόσο, τα ονόματα αντιμετωπίζονται πάντα γραμματικά, σαν να ήταν δηλαδή μία λατινική πρόταση. Για το λόγο αυτό, το όνομα ενός είδους καλείται συχνά και Λατινική ονομασία, αν και μεταξύ των βιολόγων προτιμάται ο όρος επιστημονική ονομασία.

Υπάρχει μια ξεχωριστή λίστα Λατινικών και αρχαίων Ελληνικών ονομάτων που χρησιμοποιούνται στην συστηματική ταξινόμηση

## [Επεξεργασία] Επεκτάσεις της διωνυμικής ονοματοδοσίας

### [Επεξεργασία] Τριωνυμική ονοματοδοσία των ζώων

Στη ζωολογία, για ένα είδος ζώου μπορεί να χρησιμοποιείται η τριωνυμική ονοματοδοσία για να δηλώσει το υποείδος (πολλές φορές ονομάζεται ράτσα), π.χ. ο Κορμοράνος (Phalacrocorax carbo) που υπάρχει στη Νέα Ζηλανδία διαφέρει ελαφρά απο τους υπόλοιπους κορμοράνους, και ταξινομείται σαν υποείδος Phalacrocorax carbo novaehollandiae. Στη Ζωολογία το μόνο επίπεδο κάτω από το επίπεδο του είδους που χρησιμοποιείται είναι το επίπεδο του υποείδους, έτσι δεν απαιτείται η χρήση κάποιας ένδειξης του επιπέδου. Η χρήση δεύτερου επιθέτου αρκεί για να δείξει ότι πρόκειται για υποείδος.

### [Επεξεργασία] Βοτανικές υποδιαιρέσεις των ειδών

Στη βοτανική, υπάρχουν αρκετές υποδιαιρέσεις κάτω απο το είδος, όπως το υποείδος, η ποικιλία, και το form. Σε αντίθεση με τη ζωολογία, όπου υπάρχει μόνο μία υποδιαίρεση (υποείδος) κάτω απο το είδος. Έτσι τα περιλαμβανόμενα ονόματα των φυτών πρέπει να συνοδεύονται απο ένα δείκτη (όπως είναι το "subsp.") για να δηλώσουν την ταξινόμησή τους, σε αντίθεση με τα τριώνυμα ονόματα των ζώων που δε χρειάζονται κάτι ανάλογο. Για παράδειγμα:

- Pinus nigra subsp. salzmannii
- Pinus nigra var. caramanica

Ένα ενδιάμεσο υβρίδιο χαρακτηρίζεται με το σύμβολο του πολλαπλασιασμού πριν το επίθετο, π.χ. Dianthus × allwoodii (Dianthus caryophyllus × Dianthus plumarius). An intergeneric cross is designated by a multiplication sign before the generic name, π.χ. × Heucherella tirelloides (Heuchera sanguinea × Tiarella cordifolia) [2]. Όταν το σύμβοπλο του πολλαπλασιασμού δεν είναι διαθέσιμο (σε μια γραφομηχανή ή σε έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή), τότε χρησιμοποιείται το πεζό γράμμα "x" για να δηλώσει το υβρίδιο.

## [Επεξεργασία] Authorship επιστημονικών ονομάτων

Πολλές φορές μπορέι να παρατηρήσετε ένα όνομα ή μια συντομογραφία ενός ονόματος να ακολουθεί ένα επιστημονικό όνομα και καμμιά φορά μια χρονολογία. Μια πλήρης αναφορά σε κάποιο είδος δεν περιλαμβάνει μόνο το διώνυμο όνομα, αλλά και το όνομα του επιστήμονα που περιέγραψε για πρώτη φορά το είδος και του έδωσε όνομα. Ενώ το επιστημονικό όνομα γράφεται πλαγίως, η αναφορά στο όνομα του επιστήμονα γράφεται κανονικά. Αυτή η προσθήκη του authorship αναφέρεται συνήθως μόνο μια φορά σε κάποιο άρθρο ή αναφορά. Οι κανόνες για την αναφορά του author διαφέρουν κάπως μεταξύ της βοτανικής και της ζωολογίας, και κατευθύνονται απο το International Code of Botanical Nomenclature και το International Code of Zoological Nomenclature αντιστοίχως.

### [Επεξεργασία] Botanical author citation

The name or names of plant authors are abbreviated to a standardised index of author names published by the Royal Botanic Gardens, Kew; the date of publication is not cited in brief citations. Οι αναγνωρισμένες συντομογραφίες μπορούν να βρεθούν στοInternational Plant Names Index, Author Query page.

Για παράδειγμα, στη Pinus sylvestris L., η συντομογραφία "L." αναφέρεται στον Λινναίο· στην Pinus koraiensis Siebold & Zucc., το Siebold αναφέρεται στον Philipp Franz von Siebold και το Zucc. αποδίδεται στον co-author Joseph Gerhard Zuccarini.

Μερικές φορές, όταν ένα είδος μεταφερθεί σε διαφορετικό γένος, το όνομα του αρχικού author τοποθετείται σε παρένθεση και ο υπεύθυνος για την μετακίνηση επιστήμονας is then appended. Για παράδειγμα, το Coast Redwood περιγράφηκε αρχικά απο τον David Don, σαν Taxodium sempervirens D. Don. Στη συνέχεια, ο Stephan Ladislaus Endlicher παρατήρησε ότι ήταν ανόμοιο με τα υπόλοιπα είδη του γένους Taxodium, και το μετέφερε σε νέο γένος, δημοσιεύοντας το συνδιασμό Sequoia sempervirens (D. Don) Endl.

Σε άρθρα που αφορούν τη λεπτομερή λίστα ή την ταξινομία ενός φυτού, παρουσιάζεται η ημερομηνία και ο τόπος δημοσίευσης associated with the authorship, όμως αυτή η πρακτική σπανίζει σε εγκυκλοπαίδειες ή άλλες μη-ταξινομικές εργασίες. Στο προηγούμενο παράδειγμα η πλήρης αναφορά είναι Sequoia sempervirens (D. Don) Endl., Syn. Conif. 198 (1847), παραπέμποντας στη σελίδα 198 of Endlicher's Synopsis Coniferarum, που δημοσιεύτηκε το 1847.

### [Επεξεργασία] Zoological author citation

το όνομα ή τα ονόματα των animal authors έχουν το επίθετο τους δωσμένο ολόκληρο, όχι συντομογραφικά, ενώ τα μικρά ονόματα τους δεν περιλαμβάνονται, ή αν είναι δύο οι authors μοιράζονται το ίδιο επίθετο, are given as initials. Άναφέρεται επίσης η ημερομηνία της πρώτης δημοσίευσης, με ένα κόμμα ανάμεσα στον author και την ημερομηνία.

Για παράδειγμα, το Bowhead Whale περιγράφηκε και ονομάστηκε απο τον Κάρολο Λινναίο στην εργασία του Systema Naturae που δημοσιεύτηκε το 1758, οπότε αναφέρεται ως Balaena mysticetus Linnaeus, 1758.

Αν ένα είδος μεταφερθεί αργότερα σε ένα διαφορετικό γένος, ο αρχικός author και ημερομηνία γράφονται μέσα σε παρενθέσεις, όμως ο author που το επανεξέτασε καθώς και η ημερομηνία επανεξέτασης δεν αναφέρονται. Για παράδειγμα, η White-fronted Goose περιγράφηκε αρχικά απο τον Giovanni Antonio Scopoli, με το όνομα Branta albifrons Scopoli, 1769. Αργότερα παρατηρήθηκε ότι έχει περισσότερες ομοιότητες με την grey geese του γένους Anser παρά με την black geese του γένους Branta, οπότε μεταφέρθηκε σε αυτό το γένος και πλέον αναφέρεται ως Anser albifrons (Scopoli, 1769).

Here too in formal taxonomic publications, a fuller citation is given, citing the original name and publication, in this case as Branta albifrons Scopoli, 1769, Annus I Hist.-Nat. 69.

## [Επεξεργασία] Υποσημειώσεις

1. ^ The botanical code kept references to bacteria until 1975. A bacteriological code of nomenclature was approved at the 4th International Congress for Microbiology in 1947, but was later discarded. The official "Nomenclatural Starting Date" for the current International Code for bacteria is January 1, 1980.
2. ^ The Language of Horticulture

## [Επεξεργασία] Δείτε επίσης

- evolutionary tree
- Υποείδος
- taxon
- Συστηματική ταξινόμηση
- Ταξινομία του Λινναίου
- Συστηματική

## [Επεξεργασία] Εξωτερικές συνδέσεις

- Curiosities of Biological Nomenclature

Ανακτήθηκε από "http://el.wikipedia.org../../../%CE%B4/%CE%B9/%CF%8E/%CE%94%CE%B9%CF%8E%CE%BD%CF%85%CE%BC%CE%B7_%CE%BF%CE%BD%CE%BF%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%AF%CE%B1.html"

Κατηγορίες: Άρθρα προς μετάφραση | Ταξινομία | Βιολογία

##### Views

- Άρθρο
- Συζήτηση
- Τελευταία έκδοση

##### Αναζήτηση

##### Άλλες γλώσσες

- Anglo Saxon
- العربية
- Asturianu
- Català
- Česky
- Deutsch
- English
- Esperanto
- Español
- Suomi
- Français
- Magyar
- Bahasa Indonesia
- Italiano
- 日本語
- ქართული
- 한국어
- Latina
- Plattdüütsch
- Nederlands
- ‪Norsk (nynorsk)‬
- ‪Norsk (bokmål)‬
- Occitan
- Português
- Runa Simi
- Русский
- Simple English
- Slovenščina
- Shqip
- Српски / Srpski
- Svenska
- ไทย
- Türkçe
- Українська
- Tiếng Việt
- Walon
- 中文
- Bân-lâm-gú