Elementu kimiko - Wikipedia, entziklopedia askea.

# Elementu kimiko

### Wikipedia(e)tik

Elementu kimiko nukleoan dituen protoi kopuruarengatik bereizten den atomo mota bakoitza dugu, hau da, nukleoan protoi kopuru bera duten bi atomo elementu kimiko berdina dira. Elementu kimiko kontzeptua atomo mota ezberdinak sailkatzeko sortu zen atomo bakoitzak nukleoan duen protoi kopuruari zenbaki atomiko esaten zaiolarik.

## [aldatu] Taula periodikoa

Sakontzeko, irakurri: Taula periodikoa

Elementu kimikoak oro har zenbaki atomiko txikienetik handienera sailkatzen dira taula periodikoa delako diagraman. Ondoren aurkezten da taula periodikoa, elementu jakin bati buruz jakinmina baduzu egin klik dagokion loturan, elementu kimikoen izenak osorik taularen ostean datoz:

Taldea → | 1 | 2 |  | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18
↓ Periodoa |
1 | 1 H |  |  |  | 2 He
2 | 3 Li | 4 Be |  | 5 B | 6 C | 7 N | 8 O | 9 F | 10 Ne
3 | 11 Na | 12 Mg |  | 13 Al | 14 Si | 15 P | 16 S | 17 Cl | 18 Ar
4 | 19 K | 20 Ca |  | 21 Sc | 22 Ti | 23 V | 24 Cr | 25 Mn | 26 Fe | 27 Co | 28 Ni | 29 Cu | 30 Zn | 31 Ga | 32 Ge | 33 As | 34 Se | 35 Br | 36 Kr
5 | 37 Rb | 38 Sr |  | 39 Y | 40 Zr | 41 Nb | 42 Mo | 43 Tc | 44 Ru | 45 Rh | 46 Pd | 47 Ag | 48 Cd | 49 In | 50 Sn | 51 Sb | 52 Te | 53 I | 54 Xe
6 | 55 Cs | 56 Ba | * | 71 Lu | 72 Hf | 73 Ta | 74 W | 75 Re | 76 Os | 77 Ir | 78 Pt | 79 Au | 80 Hg | 81 Tl | 82 Pb | 83 Bi | 84 Po | 85 At | 86 Rn
7 | 87 Fr | 88 Ra | ** | 103 Lr | 104 Rf | 105 Db | 106 Sg | 107 Bh | 108 Hs | 109 Mt | 110 Ds | 111 Rg | 112 Uub | 113 Uut | 114 Uuq | 115 Uup | 116 Uuh | 117 Uus | 118 Uuo
* Lantanidoak | 57 La | 58 Ce | 59 Pr | 60 Nd | 61 Pm | 62 Sm | 63 Eu | 64 Gd | 65 Tb | 66 Dy | 67 Ho | 68 Er | 69 Tm | 70 Yb
** Aktinidoak | 89 Ac | 90 Th | 91 Pa | 92 U | 93 Np | 94 Pu | 95 Am | 96 Cm | 97 Bk | 98 Cf | 99 Es | 100 Fm | 101 Md | 102 No

Serie kimikoak (hondo kolorea):
Metal alkalino | Metal lurralkalino | Lantanido | Aktinido | Trantsizio-metal
Metal | Metaloide | Ez-metal | Halogeno | Gas noble

Agerpen naturala (gelaxkaren ertza):
Lurra baino zaharrago isotopoak dituenak (jatorrizko elementuak).
Beste elementuaren erradioaktibitate naturalaren desintregazio produktuak direnak.
Naturan aurkentzen ez direnak (elementu sintetikoak).
Aurkitu gabe.

## [aldatu] Elementu kimikoen laburdura, ikur eta izenak

Ondoren dator elementuen zenbaki atomikoaren araberako zerrenda, bakoitza bere izen osoarekin:

Zenbaki atomikoa | Izena | Simboloa | Periodoa, Taldea | Masa atomikoa (g/Mol) | Dentsitatea (g/cm³) a 20°C | Fusioa (°C) | Irakitea (°C) | Aurkikuntza urtea | Aurkitzailea
--- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | ---
1 | Hidrogeno | H | 1, 1 | 1.00794(7)(2) (3) (4) | 0.084 g/l | -259.1 | -252.9 | 1766 | Cavendish
2 | Helio | He | 1, 18 | 4.002602(2)(2) (4) | 0.17 g/l | -272.2 | -268.9 | 1895 | Ramsay eta Cleve
3 | Litio | Li | 2, 1 | 6.941(2)(2) (3) (4) (5) | 0.53 | 180.5 | 1317 | 1817 | Arfwedson
4 | Berilio | Be | 2, 2 | 9.012182(3) | 1.85 | 1278 | 2970 | 1797 | Vauquelin
5 | Boro | B | 2, 13 | 10.811(7)(2) (3) (4) | 2.46 | 2300 | 2550 | 1808 | Davy eta Gay-Lussac
6 | Karbono | C | 2, 14 | 12.0107(8)(2) (4) | 3.51 | 3550 | 4827 | Historiaurrea | Ezezaguna
7 | Nitrogeno | N | 2, 15 | 14.0067(2)(2) (4) | 1.17 g/l | -209.9 | -195.8 | 1772 | Rutherford
8 | Oxigeno | O | 2, 16 | 15.9994(3)(2) (4) | 1.33 g/l | -218.4 | -182.9 | 1774 | Priestly eta Scheele
9 | Fluor | F | 2, 17 | 18.9984032(5) | 1.58 g/l | -219.6 | -188.1 | 1886 | Moissan
10 | Neon | Ne | 2, 18 | 20.1797(6)(2) (3) | 0.84 g/l | -248.7 | -246.1 | 1898 | Ramsay eta Travers
11 | Sodio | Na | 3, 1 | 22.98976928(2) | 0.97 | 97.8 | 892 | 1807 | Davy
12 | Magnesio | Mg | 3, 2 | 24.3050(6) | 1.74 | 648.8 | 1107 | 1755 | Black
13 | Aluminio | Al | 3, 13 | 26.9815386(8) | 2.70 | 660.5 | 2467 | 1825 | Oersted
14 | Silizio | Si | 3, 14 | 28.0855(3)(4) | 2.33 | 1410 | 2355 | 1824 | Berzelius
15 | Fosforo | P | 3, 15 | 30.973762(2) | 1.82 | 44 (P4) | 280 (P4) | 1669 | Brand
16 | Sufre | S | 3, 16 | 32.065(5)(2) (4) | 2.06 | 113 | 444.7 | Historiaurrea | Ezezaguna
17 | Kloro | Cl | 3, 17 | 35.453(2)(2) (3) (4) | 2.95 g/l | -34.6 | -101 | 1774 | Scheele
18 | Argon | Ar | 3, 18 | 39.948(1)(2) (4) | 1.66 g/l | -189.4 | -185.9 | 1894 | Ramsay eta Rayleigh
19 | Potasio | K | 4, 1 | 39.0983(1) | 0.86 | 63.7 | 774 | 1807 | Davy
20 | Kaltzio | Ca | 4, 2 | 40.078(4)(2) | 1.54 | 839 | 1487 | 1808 | Davy
21 | Eskandio | Sc | 4, 3 | 44.955912(6) | 2.99 | 1539 | 2832 | 1879 | Nilson
22 | Titanio | Ti | 4, 4 | 47.867(1) | 4.51 | 1660 | 3260 | 1791 | Gregor eta Klaproth
23 | Banadio | V | 4, 5 | 50.9415(1) | 6.09 | 1890 | 3380 | 1801 | del Río
24 | Kromo | Cr | 4, 6 | 51.9961(6) | 7.14 | 1857 | 2482 | 1797 | Vauquelin
25 | Manganeso | Mn | 4, 7 | 54.938045(5) | 7.44 | 1244 | 2097 | 1774 | Gahn
26 | Burdin | Fe | 4, 8 | 55.845(2) | 7.87 | 1535 | 2750 | Historiaurrea | Ezezaguna
27 | Kobalto | Co | 4, 9 | 58.933195(5) | 8.89 | 1495 | 2870 | 1735 | Brandt
28 | Nikel | Ni | 4, 10 | 58.6934(2) | 8.91 | 1453 | 2732 | 1751 | Cronstedt
29 | Kobre | Cu | 4, 11 | 63.546(3)(4) | 8.92 | 1083.5 | 2595 | Historiaurrea | Ezezaguna
30 | Zink | Zn | 4, 12 | 65.409(4) | 7.14 | 419.6 | 907 | Historiaurrea | Ezezaguna
31 | Galio | Ga | 4, 13 | 69.723(1) | 5.91 | 29.8 | 2403 | 1875 | Lecoq de Boisbaudran
32 | Germanio | Ge | 4, 14 | 72.64(1) | 5.32 | 937.4 | 2830 | 1886 | Winkler
33 | Artseniko | As | 4, 15 | 74.92160(2) | 5.72 | 613 | 613 (sublimación) | ca. 1250 | Albertus Magnus
34 | Selenio | Se | 4, 16 | 78.96(3)(4) | 4.82 | 217 | 685 | 1817 | Berzelius
35 | Bromo | Br | 4, 17 | 79.904(1) | 3.14 | -7.3 | 58.8 | 1826 | Balard
36 | Kripton | Kr | 4, 18 | 83.798(2)(2) (3) | 3.48 g/l | -156.6 | -152.3 | 1898 | Ramsay eta Travers
37 | Rubidio | Rb | 5, 1 | 85.4678(3)(2) | 1.53 | 39 | 688 | 1861 | Bunsen eta Kirchhoff
38 | Estrontzio | Sr | 5, 2 | 87.62(1)(2) (4) | 2.63 | 769 | 1384 | 1790 | Crawford
39 | Itrio | Y | 5, 3 | 88.90585(2) | 4.47 | 1523 | 3337 | 1794 | Gadolin
40 | Zirkonio | Zr | 5, 4 | 91.224(2)(2) | 6.51 | 1852 | 4377 | 1789 | Klaproth
41 | Niobio | Nb | 5, 5 | 92.906 38(2) | 8.58 | 2468 | 4927 | 1801 | Hatchett
42 | Molibdeno | Mo | 5, 6 | 95.94(2)(2) | 10.28 | 2617 | 5560 | 1778 | Scheele
43 | Teknezio | Tc | 5, 7 | [98.9063](1) | 11.49 | 2172 | 5030 | 1937 | Perrier eta Segrè
44 | Rutenio | Ru | 5, 8 | 101.07(2)(2) | 12.45 | 2310 | 3900 | 1844 | Klaus
45 | Rodio | Rh | 5, 9 | 102.90550(2) | 12.41 | 1966 | 3727 | 1803 | Wollaston
46 | Paladio | Pd | 5, 10 | 106.42(1)(2) | 12.02 | 1552 | 3140 | 1803 | Wollaston
47 | Zilar | Ag | 5, 11 | 107.8682(2)(2) | 10.49 | 961.9 | 2212 | Historiaurrea | Ezezaguna
48 | Kadmio | Cd | 5, 12 | 112.411(8)(2) | 8.64 | 321 | 765 | 1817 | Strohmeyer eta Hermann
49 | Indio | In | 5, 13 | 114.818(3) | 7.31 | 156.2 | 2080 | 1863 | Reich eta Richter
50 | Eztainu | Sn | 5, 14 | 118.710(7)(2) | 7.29 | 232 | 2270 | Historiaurrea | Ezezaguna
51 | Antimonio | Sb | 5, 15 | 121.760(1)(2) | 6.69 | 630.7 | 1750 | Historiaurrea | Ezezaguna
52 | Telurio | Te | 5, 16 | 127.60(3)(2) | 6.25 | 449.6 | 990 | 1782 | von Reichenstein
53 | Iodo | I | 5, 17 | 126.90447(3) | 4.94 | 113.5 | 184.4 | 1811 | Courtois
54 | Xenon | Xe | 5, 18 | 131.293(6)(2) (3) | 4.49 g/l | -111.9 | -107 | 1898 | Ramsay eta Travers
55 | Zesio | Cs | 6, 1 | 132.9054519(2) | 1.90 | 28.4 | 690 | 1860 | Kirchhoff eta Bunsen
56 | Bario | Ba | 6, 2 | 137.327(7) | 3.65 | 725 | 1640 | 1808 | Davy
57 | Lantano | La | 6 | 138.90547(7)(2) | 6.16 | 920 | 3454 | 1839 | Mosander
58 | Zerio | Ce | 6 | 140.116(1)(2) | 6.77 | 798 | 3257 | 1803 | von Hisinger eta Berzelius
59 | Praseodimio | Pr | 6 | 140.90765(2) | 6.48 | 931 | 3212 | 1895 | von Welsbach
60 | Neodimio | Nd | 6 | 144.242(3)(2) | 7.00 | 1010 | 3127 | 1895 | von Welsbach
61 | Prometio | Pm | 6 | [146.9151](1) | 7.22 | 1080 | 2730 | 1945 | Marinsky eta Glendenin
62 | Samario | Sm | 6 | 150.36(2)(2) | 7.54 | 1072 | 1778 | 1879 | Lecoq de Boisbaudran
63 | Europio | Eu | 6 | 151.964(1)(2) | 5.25 | 822 | 1597 | 1901 | Demarçay
64 | Gadolinio | Gd | 6 | 157.25(3)(2) | 7.89 | 1311 | 3233 | 1880 | de Marignac
65 | Terbio | Tb | 6 | 158.92535(2) | 8.25 | 1360 | 3041 | 1843 | Mosander
66 | Disprosio | Dy | 6 | 162.500(1)(2) | 8.56 | 1409 | 2335 | 1886 | Lecoq de Boisbaudran
67 | Holmio | Ho | 6 | 164.93032(2) | 8.78 | 1470 | 2720 | 1878 | Soret
68 | Erbio | Er | 6 | 167.259(3)(2) | 9.05 | 1522 | 2510 | 1842 | Mosander
69 | Tulio | Tm | 6 | 168.93421(2) | 9.32 | 1545 | 1727 | 1879 | Cleve
70 | Iterbio | Yb | 6 | 173.04(3)(2) | 6.97 | 824 | 1193 | 1878 | de Marignac
71 | Lutezio | Lu | 6, 3 | 174.967(1)(2) | 9.84 | 1656 | 3315 | 1907 | Urbain
72 | Hafnio | Hf | 6, 4 | 178.49(2) | 13.31 | 2150 | 5400 | 1923 | Coster eta de Hevesy
73 | Tantalo | Ta | 6, 5 | 180.9479(1) | 16.68 | 2996 | 5425 | 1802 | Ekeberg
74 | Wolframio | W | 6, 6 | 183.84(1) | 19.26 | 3407 | 5927 | 1783 | Elhuyar
75 | Renio | Re | 6, 7 | 186.207(1) | 21.03 | 3180 | 5627 | 1925 | Noddack, Tacke eta Berg
76 | Osmio | Os | 6, 8 | 190.23(3)(2) | 22.61 | 3045 | 5027 | 1803 | Tennant
77 | Iridio | Ir | 6, 9 | 192.217(3) | 22.65 | 2410 | 4130 | 1803 | Tennant
78 | Platino | Pt | 6, 10 | 195.084(9) | 21.45 | 1772 | 3827 | 1557 | Scaliger
79 | Urre | Au | 6, 11 | 196.966569(4) | 19.32 | 1064.4 | 2940 | Historiaurrea | Ezezaguna
80 | Merkurio | Hg | 6, 12 | 200.59(2) | 13.55 | -38.9 | 356.6 | Historiaurrea | Ezezaguna
81 | Talio | Tl | 6, 13 | 204.3833(2) | 11.85 | 303.6 | 1457 | 1861 | Crookes
82 | Berun | Pb | 6, 14 | 207.2(1)(2) (4) | 11.34 | 327.5 | 1740 | Historiaurrea | Ezezaguna
83 | Bismuto | Bi | 6, 15 | 208.98040(1) | 9.80 | 271.4 | 1560 | 1540 | Geoffroy
84 | Polonio | Po | 6, 16 | [208.9824](1) | 9.20 | 254 | 962 | 1898 | Marie eta Pierre Curie
85 | Astato | At | 6, 17 | [209.9871](1) |  | 302 | 337 | 1940 | Corson eta MacKenzie
86 | Radon | Rn | 6, 18 | [222.0176](1) | 9.23 g/l | -71 | -61.8 | 1900 | Dorn
87 | Frantzio | Fr | 7, 1 | [223.0197](1) |  | 27 | 677 | 1939 | Perey
88 | Erradio | Ra | 7, 2 | [226.0254](1) | 5.50 | 700 | 1140 | 1898 | Marie eta Pierre Curie
89 | Aktinio | Ac | 7 | [227.0278](1) | 10.07 | 1047 | 3197 | 1899 | Debierne
90 | Torio | Th | 7 | 232.03806(2)(1) (2) | 11.72 | 1750 | 4787 | 1829 | Berzelius
91 | Protoaktinio | Pa | 7 | 231.03588(2)(1) | 15.37 | 1554 | 4030 | 1917 | Soddy, Cranston eta Hahn
92 | Uranio | U | 7 | 238.02891(3)(1) (2) (3) | 18.97 | 1132.4 | 3818 | 1789 | Klaproth
93 | Neptunio | Np | 7 | [237.0482](1) | 20.48 | 640 | 3902 | 1940 | McMillan eta Abelson
94 | Plutonio | Pu | 7 | [244.0642](1) | 19.74 | 641 | 3327 | 1940 | Seaborg
95 | Amerizio | Am | 7 | [243.0614](1) | 13.67 | 994 | 2607 | 1944 | Seaborg
96 | Kurio | Cm | 7 | [247.0703](1) | 13.51 | 1340 |  | 1944 | Seaborg
97 | Berkelio | Bk | 7 | [247.0703](1) | 13.25 | 986 |  | 1949 | Seaborg
98 | Kalifornio | Cf | 7 | [251.0796](1) | 15.1 | 900 |  | 1950 | Seaborg
99 | Einsteinio | Es | 7 | [252.0829](1) |  | 860 |  | 1952 | Seaborg
100 | Fermio | Fm | 7 | [257.0951](1) |  |  |  | 1952 | Seaborg
101 | Mendelebio | Md | 7 | [258.0986](1) |  |  |  | 1955 | Seaborg
102 | Nobelio | No | 7 | [259.1009](1) |  |  |  | 1958 | Seaborg
103 | Lawrentzio | Lr | 7, 3 | [260.1053](1) |  |  |  | 1961 | Ghiorso
104 | Rutherfordio | Rf | 7, 4 | [261.1087](1) |  |  |  | 1964/69 | Flerov
105 | Dubnio | Db | 7, 5 | [262.1138](1) |  |  |  | 1967/70 | Flerov
106 | Seaborgio | Sg | 7, 6 | [263.1182](1) |  |  |  | 1974 | Flerov
107 | Bohrio | Bh | 7, 7 | [262.1229](1) |  |  |  | 1976 | Oganessian
108 | Hassio | Hs | 7, 8 | [265](1) |  |  |  | 1984 | GSI (*)
109 | Meitnerio | Mt | 7, 9 | [266](1) |  |  |  | 1982 | GSI
110 | Darmstadtio | Ds | 7, 10 | [269](1) |  |  |  | 1994 | GSI
111 | Roentgenio | Rg | 7, 11 | [272](1) |  |  |  | 1994 | GSI
112 | Ununbio | Uub | 7, 12 | [285](1) |  |  |  | 1996 | GSI
113 | Ununtrio | Uut | 7, 13 | [284](1) |  |  |  | 2004 | JINR (*), LLNL (*)
114 | Ununquadio | Uuq | 7, 14 | [289](1) |  |  |  | 1999 | JINR
115 | Ununpentio | Uup | 7, 15 | [288](1) |  |  |  | 2004 | JINR, LLNL
116 | Ununhexio | Uuh | 7, 16 | [292](1) |  |  |  | 1999 | LBNL (*)
117 | Ununseptio | Uus | 7, 17 | (1) |  |  |  | aurkitzeke |
118 | Ununoktio | Uuo | 7, 18 | (1) |  |  |  | aurkitzeke |

### [aldatu] Taulan ageri diren akronimoak

- GSI, Gesellschaft für Schwerionenforschung (Ioi Astunen Azterketarako Elkartea), Wixhausen, Darmstadt, Alemania
- JINR, Joint Institute for Nuclear Research (Inbestigazio Nuklearrerako Instituto Batua), Dubna, Moskvá Oblast, Errusia
- LLNL, Lawrence Livermore National Laboratory (Lawrence Livermore Laborategi Nazionala) Livermore, California, Estatu Batuak
- LBNL, Lawrence Berkeley National Laboratory (Lawrence Berkeley Laborategi Nazionala) Berkeley, Kalifornia, Estatu Batuak

### [aldatu] Taulako oharrak

- 1. oharra: Elementu honek ez du nukleoide egonkorrik, bere kortxete arteko balioa, (adibidez, [209]), elementu horren iraupen luzeena duen isotopoaren zenbaki masikoa adierazten du.
- 2. oharra: Zenbait fragmento geologikoetan ageri diren elementuen komposizio isotopikoa taulan ageri denaren ezberdina izan liteke.
- 3. oharra: Materiale komertziletako komposizio isotopikoa taulan ageri denaren ezberdina izan liteke, hori dela eta pisu atomiko nahiko ezberdinak aurki litezke.
- 4. oharra: Bere pisu atomikoan zehaztasun gehiago behar duten zenbait metalen komposizio isotopikoa ezin da argitaratu.
- 5. oharra: Saltzen den litioaren pisu atomikoa 6.939 eta 6.996&mdash artean egon liteke; etorkizunean egiten diren analisien bidez datu hau zehazten saiatuko gara.

## [aldatu] Elementuen izenen zergatia

Ondoren elementuen izenen jatorria:

Taliorarte euskeratua

- Merkurio, izen bereko Merkurio planeta dela eta,Hg laburdura ordea Dioskoridesi zor diogu <<zilar urtar>> esaten baitzion, grekoz hydrárgyros, hydra: ‘ur’, gyros: ‘zilar’ baitira.
- Uranio (U): izen bereko Urano planetarengatik.
- Neptunio (Np): izen bereko Neptuno planetarengatik.
- Plutonio (Pu): izen bereko Pluton planetoidearentagik.
- Zerio (Ce): izen bereko Zeres elementua baino bi urte lehenago aurkituriko asteroidearengatik.
- Titanio (Ti): Titanen ,hau da mitologia grekoaren arabera lurraren lehen semeengatik.
- Magnesio (Mg): Tesaliako Magnesia eskualde grekoaren omenez.
- Eskandio (Sc) Skandia, Eskandinabiaren omenez.
- Banadio (V): Banadis edo Vanadis jainkosa eskandinabiarraren omenez.
- Kobre (Cu): Txipre uhartearen cuprum erro grekotik.
- Galio (Ga): Galia, gaur egungo Frantzia gutxi gora behera hartzen duen imperio erromatarraren eskualdearen omenez.
- Germanio (Ge): Germania gaurko alemania hartzen zuen eskualde erromatarrarengatik.
- Selenio (Se): grekoek Selene deitzen zuten ilargiarengatik.
- Estrontzio (Sr):Strontian Eskoziako hiriaren omenez.
- Itrio (Y): Ytterby Suediako herriarengatik.
- Rutenio (Ru): Rutheniatik dator, erromatarrek errusialdeko eskualdeari ematen zioten izena da.
- Terbio (Tb): Ytterby Suediako herriarengatik.
- Europio (Eu): Europaren omenez.
- Holmio (Ho): Estokolmo hiriaren omenez, latinez Holmia esaten baitzioten.
- Tulio (Tm): Eskandinabiaren omenez Thule izena baitzuen aintzina.
- Lutezio (Lu): Paris hiriaren omenez aintzinako izena Lutezia.
- Hafnio (Hf): Copenhage hiriaren omenez latinzaleek Hafnia esaten baitzioten.
- Polonio (Po): Marie Curieren jaioterria zen Polonia herrialdearen omenez. Marie eta Pierre Curie senar emazteek aurkitu baitzuten.
- Frantzio (Fr): Frantzia herrialdearen omenez.
- Amerizio (Am): Amerika kontinentea dela eta.
- Berkelio (Bk): Berkeley kaliforniako unibertsitate esanguratsu bat dagoen herriarengatik.
- Kalifornio (Cf): Estatu Batuetako (EEBB) Kalifornia estatuarengatik..
- Renio (Re): Rhin ibaiaren latinezko Rhenus izenarengatik.
- Berilio (Be) beriiotik, kolore berdeko esmeralda mota bat.
- Hidrogeno (H): grekeraz uraren sorburu, sortzaile esan nahi du.
- Nitrogeno (N): grekeraz nitratoen sortzaile esan nahi du, nitrum erro grekotik.
- Oxigeno (O): grekeraz Azidoen sortzaile esan nahi du, oxys, ‘azido’, errotik.
- Kloro (Cl) chloros ‘hori berdexka’ hitz grekotik.
- Argon (Ar) argos grekoz ‘egonean dagoena’ (Erreakzionatzea zilegi den gas noble baita).
- Kromo (Cr): chroma, ‘kolore’, hitz grekotik.
- Manganeso (Mn): magnes grekotik, ‘magnetiko’.
- Bromo (Br): bromos grekeraz ‘kirats’.
- Zink (Zn): zink alemanieraz ‘jatorri iluna’ esan nahi du.
- Arseniko (As): arsenikon latinez auripigmentum ‘hori’.
- Zirkonio (Zr): zargun arabiarretik ‘urre kolorekoa’.
- Rubidio (Rb): rubidius latinez ‘gorri bizia’ (su garra bezain bizia).
- Rodio (Rh): rhodon grekoz ‘arrosa kolorekoa’.
- Iodo (I): iodes grekoz ‘bioleta’ kolorea.
- Indio (In): Bere espektroan ikus litekeen ‘indigo’, ‘añil’ kolore urdinska dela eta.
- Zesio (Cs): caesius latinez ‘zeru kolore’ edo ‘zeru urdin’ kolorea.
- Disprosio (Dy): dysprositos grekoz ‘gogortu’.
- Osmio (Os): osme grekoz ‘usai’ (OsO4 duen usai latzarengatik).
- Iridio (Ir): Erromako zubi edo arco-iris-a dela eta.
- Urre (Au): aurum latinez ‘egunsenti dizdirati’.
- Talio (Tl):thallos, ‘landare zurtoin’, ‘ernamuin’ grekeraz.
- Bismuto (Bi): alemanierako weisse massetik, euskeraz ‘masa zuria’.
- Astato (At): astatos grekotik, euskeraz ‘ezegonkor’.
- Radon (Rn): ingelerako radium emanation‘emari erradiaktibo’.
- Radio (Ra): latinezko radiusetik ‘tximist’.
- Actinio (Ac): aktinos grekotik ‘txinparta’ edo ‘tximista’.
- Wolframio (W): Suedierako volframetik, volf ‘otso’ eta rham ‘apar’ latinez Spuma lupi esten baitzitzaion duen erreakzioetako batengatik;
  - Tungsteno, wolframioren beste izen bat da, suedierako tung stenetik ‘harri astun’.
- Bario (Ba): barys grekotik ‘astun’.
- Praseodimio (Pr): grekerako bi errok osatzen dute prasios, ‘berde’, eta dídymos, ‘biki’.
- Niobio (Nb): Niobe Tantalo (mitologia) errege mitologiko grekoaren alabarengatik.
- Paladio (Pd): [Palas]] Atenea jakituriaren jainkosa grekoaren omenez.
- Prometio (Pm): Prometeo pertsonaia mitiko grekoarengatik, sua gizakiei lortu ziena.
- Tantalo (Ta): Tantalo errege mitologiko grekoarengatik.
- Torio (Th): Thor eskandinabiarren gudaren jainkoaren omenez.
- Kurio (Cm): Pierre eta Marie Curie senar emazte zientzilarien omenez.
- Einstenio (Es): Albert Einstein fisikari alemaniarraren omenez.
- Fermio (Fm): Enrico Fermi zientzilari italiarraren omenez.
- Mendelebio (Md): Dmitri Ivanovich Mendeleiev zientzilari errusiarrarengatik, taula periodikoaren asmatzailea besteak beste.
- Nobelio (No): Alfred Nobel asmatzaile suediarraren omenez.
- Lawrencio (Lr): E. O. Lawrence fisikari amerikarrarengatik.
- Helio (He): Helios eguzkiaren jainko grekoarengatik, eguzkiaren atmosferan lehen aldiz aurkitu zelako 1868 urteko eklipse batean harturiko argi espektro batean.
- Litio (Li): grekotik dator lithos, ‘harri’ hitzetik.
- Boro (B): arabieratik datorren buraqetik, aldi berean Burah pertsatik eta azkenik Bor turkieraz.
- Karbono (C): Ikatzetik datorkio izena latinez carbo baita.
- Fluor (F): fluere latinezkotik ‘jariatu’.
- Neon (Ne): neos grekotik, ‘berri’.
- Sodio (Na): latinezko sodanumtik, ‘sosa’. Na zeinua latinezko natriumetik datorkio ‘sodio nitrato’.
- Aluminio (Al): latinezko alumenetik, aluminioa duen gatz mota bat.
- Silizio (Si): silex latinezkotik silize mineralarengatik.
- Fosforo (P): phosphoros grekotik, ‘argiaren eramale’ esan nahi du ilunpean argia baitario oxigenoarekin pixkana erretzen baita.
- Sufre (S) latinezko sulphurium sanskritoko śulvārirekin erlazionatua, oso aintzina ezagutzen da.
- Potasio (K): ingeleratik dator, pot ashesetik ‘errautsa’, zenbait landareren errautsa potasio asko baitu. K zeinua latinetik datorkio baita ere kaliumetik hain zuzen, potasio hidroxidoaren izena baitzen.
- Kalzio (Ca): calx grekotik, ‘kareharri’. Kareharria Ca2CO3-ak osatzen baitu.
- Burdin (Fe): latineko ferrum-etik datorkio zeinua.
- Kobalto (Co): zenbaitek dio kobalos grekotik datorrela ‘meatze’. Beste batzuk berriz germaniar mitologiako izpiritu gaizto batetatik datorrela diote.
- Nikel (Ni): suedierako koppar nickel espresiotik dator alemanierazko kupfer nickelletik, ‘Nick deabruaren kobre’ esan nahi du eta kobre faltsua adierazteko erabiltzen zen, kobrezko meatzetan azaltzen baita.
- Kripton (Kr): kryptos grekotik, ‘izkutuko’, ‘sekretu’.
- Molibdeno (Mo): molybdos grekotik, ‘berun’ berunezko menarekin konfunditu baitzuten hasieran.
- Teknezio (Tc): technetos grekotik, ‘artifizial’ sintetizatu zen lehenetarikoa izan zelako.
- Zilar (Ag): latinezko argéntum-etik datorkio zeinua.
- Kadmio (Cd): cadmia latinotik datorkio Zink karbonatoaren izena kadmio gehiena zinka refinatzerakoan lortzen da eta.
- Eztainu (Sn): latinezko stannum-etik.
- Antimonio (Sb): latinezko antimoniumetik. Sb zeinua ere latinetik datorkio stibium-etik.
- Teluro (Te): tel-lus latinezkotik, ‘lur’.
- Xenon (Xe): grekeratik dator xenon, ‘atzerritar’,‘arraro’ esan nahi du.
- Lantano (La): lanzanein grekotik, ‘izkutuan egon’.
- Neodimio (Nd): grekeratik neos-dýdimos, ‘biki berria’ lantanoarengatik.
- Berun (Pb): zeinua latinezko plumbum izenetik datorkio.
- Protaktinio (Pa): Izena grekeratik dator protos ‘lehen’ eta actinium ‘errainu’ erroetatik.

"http://eu.wikipedia.org../../../e/l/e/Elementu_kimiko.html"(e)tik eskuratuta

Kategoria: Elementu kimikoak

##### Views

- Artikulua
- Eztabaida
- Oraingo berrikuspena

##### Bilatu

##### Beste hizkuntzak

- Afrikaans
- Alemannisch
- العربية
- Asturianu
- Български
- বাংলা
- Brezhoneg
- Bosanski
- Català
- Česky
- Чăвашла
- Cymraeg
- Dansk
- Deutsch
- Ελληνικά
- English
- Esperanto
- Español
- Eesti
- فارسی
- Suomi
- Føroyskt
- Français
- Furlan
- Gaeilge
- Galego
- עברית
- Hrvatski
- Kreyòl ayisyen
- Magyar
- Interlingua
- Bahasa Indonesia
- Ido
- Íslenska
- Italiano
- 日本語
- Lojban
- ქართული
- 한국어
- Latina
- Lumbaart
- Lietuvių
- Latviešu
- Македонски
- മലയാളം
- Bahasa Melayu
- Plattdüütsch
- Nederlands
- ‪Norsk (nynorsk)‬
- ‪Norsk (bokmål)‬
- Novial
- Nouormand
- Polski
- Português
- Runa Simi
- Română
- Русский
- Scots
- Srpskohrvatski / Српскохрватски
- Simple English
- Slovenčina
- Slovenščina
- Српски / Srpski
- Basa Sunda
- Svenska
- தமிழ்
- ไทย
- Tagalog
- Türkçe
- Українська
- O'zbek
- Tiếng Việt
- Yorùbá
- 中文
- Bân-lâm-gú
- 粵語