آ - ویکی‌پدیا

# آ

### از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد.

آ، یکی از نشانه‌های خطِ فارسی

الفبای فارسی
ا | ب | پ | ت | ث | ج
چ | ‌ ح | خ | د | ذ | ر
ز | ‌ ژ | س | ‌ ش | ص | ض
ط | ظ | ع | غ | ف | ق
ک | گ | ل | م | ن | و
ه | ی
حروف دیگر
ء | آ | اً | هٔ

## [ویرایش] نام‌ها

این نشانه را با نام‌های مختلف معرفی کرده اند از جمله:

- الف لَیّنه[۱]
- الف ممدوده[۲]
- مدّ ِ روی الف[۳]
- آی با کلاه، در بین مردم

## [ویرایش] ماهیت

یکی از اشتباهات تاریخی در مورد این نشانهٔ آوایی آن است که جزو یکی از حروف الف‌با و به عنوان اولین حرف الف‌بای فارسی از آن یاد می‌شود. در فرهنگ معین در آغاز فصل «آ، ا» نوشته شده است:««آ» و «ا» را در الفبای فارسی یک ‌حرف بحساب آورند، اما در حقیقت دو حرف جداگانه‌اند،...»[۴] در لغت‌نامه دهخدا نیز آمده است:« آ. (حرف ) الف لينه، مقابل همزه يا الف متحرکه، حرف اول است از حروف هجا، و درحساب جمل آن را به يک دارند.» [۵] اما این نشانه در حقیقت ترکیبی از دو حرف از الف‌بای فارسی است: «ا» به عنوان صامت که شکلی از اشکال همزه است و «ا» که مصوت بدون نامی است از مصوت‌های شش‌گانهٔ خط فارسی.[۶] در دستور خطّ فارسی مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی در جدول ۱. نشانه‌های خطّ فارسی، نشانه‌های اصلی. سی‌وسه نشانه معرفی شده است و این نشان «آ» جزو نشانه‌های سی‌و‌سه‌گانه‌ای که الفبای فارسی را تشکیل می‌دهند آورده نشده است.[۷]

کسانی که به زبان فارسی سخن می‌گویند تفاوتی بین بیان واژه‌هایی مانند: «عابر» و «آبر»[۸] قایل نیستند.

## [ویرایش] تبدیلات

تمام مطالب این بخش از لغت‌نامه دهخدا مادهٔ «آ» نقل شده است. مگر آن که از منبع دیگری نام برده شده باشد.

- در اول بعضی از واژه به صامت همزه و مصوت زبر (همزه مفتوحه) تبدیل می‌شود. مانند: «آفسانه» و «اَفسانه»

بپيش خلق شب و روز بر مناقب تست |  | مدار قصه و تاريخ و آفسانه من.
|  | (سيف اسفرنگ)

ده روزه مهر گردون افسانه است افسون |  | نيکي بجاي ياران فرصت شمار، يارا! [۹]
|  | (حافظ)

- در میان بعضی از واژه نیز به صامت همزه و مصوت زبر (همزه مفتوحه) تبدیل می‌شود. مانند: «آشميدن» و « آشاميدن» یا « آرميدن» یا « آراميدن»

دد و دام و هر جانور کش بديد |  | ز گيتي به نزديک او آرميد.
|  | (فردوسی)

- در بعضی از واژه‌ها از اول واژه حذف می‌شود اما معنای واژه تغییر نمی‌کند. مانند: «آلاله» و «لاله».
- در واژه «ایمن»، «آ» که در عربی در آغاز واژه «آمن» وجود دارد به «ای» تبدیل شده است.

نوروز روزگار نشاط است و ايمني |  | پوشيده ابر دشت به ديباي ارمني.
|  | (منوچهری)

- در ترکیب با بعضی از واژه‌ها «همزه» آن حذف و فقط مصوت باقی می‌ماند، مانند: «شاداب».[۱۰]

## [ویرایش] نقش دستوری

- به عنوان پیشوند بعضی از فعل‌ها و اسم‌ها را به معنای مقابلش تبدیل می‌کند. مانند: «هو» که به معنای «خوب» است و «آهو» که به معنای «ناخوب» و «بد» یا «سغده» سوخته و «آسغده» به معني ناسوخته و يا نيم سوخته.

دگر گفت بد چيست بر پادشا |  | کزو تيره گردد دل پارسا
چنين داد پاسخ که بر شهريار |  | خردمند گويد که آهوست چار.
|  | (فردوسی)

- در گویش مردم، پیش از اسم یا یکی از انواع صفت فاعلی قرار می‌گیرد و جنبهٔ احترام یا مزاح و یا تحقیر و توهین دارد. مانند: «آمیرزا»، «آشیخ هادی»، «آمیز قلمدون»[۱۱]

## [ویرایش] پانویس

1. ↑ علی‌اکبر دهخدا، جلد ۱ صفحه‌ٔ ۱
2. ↑ محمد معین، جلد ۱ صفحه‌ٔ ۱
3. ↑ دستور خطّ فارسی مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی، صفحهٔ ۱۶
4. ↑ محمد معین، جلد ۱ صفحه‌ٔ ۱
5. ↑ علی‌اکبر دهخدا، جلد ۱ صفحه‌ٔ ۱
6. ↑ ایرج کابلی، وزن‌شناسی و عروض، صفحهٔ ۱۶
7. ↑ دستور خطّ فارسی مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی، صفحهٔ ۱۶
8. ↑ نام محلی است، به عنوان نمونه در نام «ابراهیم‌بن عاصم آبری».
9. ↑ حافظ به روایت شاملو، چاپ هفتم صفحهٔ ۲
10. ↑ علی‌محمد حق‌شناس، صفحهٔ ۲۷۰
11. ↑ احمد شاملو، صفحهٔ ۱

## [ویرایش] منابع

- دهخدا، علی‌اکبر. لغت‌نامه دهخدا جلد ۲ شماره مسلسل ۱. تهران: چاپخانهٔ مجلس، ۱۳۲۵.
- معین، محمد. فرهنگ‌نامه فارسی جلد اول. چاپ نهم، تهران: انتشارات امیرکبیر، ۱۳۷۵، ۳-۰۱۶۴-۰۰-۹۶۴ ISBN، ‏۷۵۶.
- دستور خطّ فارسی مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی. چاپ پنجم، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی، ۱۳۸۵، ۳-۱۳-۷۵۳۱-۹۶۴ ISBN. ‏، وب‌گاه
- کابلی، ایرج. وزن‌شناسی و عروض. تهران: انتشارات آگه، ۱۳۷۶.
- حق‌شناس، علی‌محمد. «نقش‌های دو گانهٔ همزه در ساخت آوایی زبان فارسی». مقالات ادبی، زبانشناختی. تهران: انتشارات نیلوفر، ۱۳۷۰، ۲۵۷.
- شاملو، احمد. کتاب کوچه حرف آ. با همکاری آیدا سرکیسییان. چاپ دوم، تهران: انتشارات مازیار، ۱۳۷۷، ۳ـ۲ـ۹۱۲۳۴ـ۹۶۴ ISBN. ‏

## [ویرایش] جستارهای وابسته

- همزه
- الفبای فارسی
- شورای بازنگری در شیوه‌ی نگارش و خط فارسی

## [ویرایش] پیوند به بیرون

- وب‌گاه فرهنگستان زبان و ادب فارسی
- Linguism

برگرفته از «http://fa.wikipedia.org../../../%D8%A2/_/_/%D8%A2.html»

رده‌های صفحه: الفبا | خط | الفبای فارسی

##### Views

- مقاله
- بحث
- نسخهٔ فعلی

##### جستجو