Grasaætt - Wikipedia, frjálsa alfræðiritið

# Grasaætt

### Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu

Grasaætt
Háliðagras (Alopecurus pratensis) í blóma
Vísindaleg flokkun

Ríki: | Jurtaríki (Plantae)
Skipting: | Dulfrævingar (Magnoliophyta)
Flokkur: | Einkímblöðungar (Liliopsida)
Ættbálkur: | Grasættbálkur (Poales)
Ætt: | Poaceae (R.Br.) Barnhart

Undirættir

Það eru 7 undirættir:
Undirætt Arundinoideae
Undirætt Bambusoideae
Undirætt Centothecoideae
Undirætt Chloridoideae
Undirætt Panicoideae
Undirætt Pooideae
Undirætt Stipoideae

Grasaætt (fræðiheiti: Poaceae, áður Gramineae) er ætt einkímblöðunga. Um 600 ættkvíslir eru innan grasaættarinnar og á milli 9 og 10 þúsund tegundir grasa. Grasaættin er ein mikilvægasta fjölskylda plantna í heiminu, enda gefur hún fóður dýra og næringu manna auk bambusreyrsins sem notaður er til bygginga í Asíu. Áætlað er að 20% af yfirborði jarðar séu þakin tegundum úr grasaættinni. Tegundir af grasaætt hafa aðlagað sig hinu fjölbreytilegum aðstæðum er ríkja á mismunandi stöðum í heiminum og finnast frá köldustu svæðum jarðar til regnskóga hitabeltisins og eyðimarka.

## [breyta] Bygging og vöxtur

Gras í geldvexti

Grös hefja lífsferil sinn með geldvöxt. Hlutverk grasplöntu í geldvexti er aðallega að mynda rætur og blöð. Sjálfur stöngullinn (einnig kallaður vaxtarbroddur) er aðeins örfáa mm á lengd og sést ekki með berum augum. Hann er liðskiptur og vex ávallt rót eða blað út úr hverjum lið. Rætur myndast eðlilega út frá neðstu liðum stönguls en blöð út frá efri liðum. Fyrsta blaðið vex út frá neðsta lið sem ekki myndar rót. Blaðið myndar hólk utan um stöngulinn og vex uppávið.

Blað grasa skiptist í tvennt: blaðslíður og blöðku. Blaðslíðrið myndar hólk en blaðkan er efri hluti blaðsins og breiðir úr sér. Næsta blaðið myndast út frá næstneðsta lið stöngulsins og hefur vöxt sinn innan við eldra blaðið. Eftir því sem blaðið stækkar vex það upp úr blaðslíðri elsta blaðsins og hækkar upp fyrir það. Svona heldur vöxtur blaða áfram koll af kolli, þar sem yngsta blaðið kemur ávallt innan úr næstyngsta blaðinu.

Mörg blaðslíður myndan þá hólk sem kallast gervistrá, þar sem ekki er um raunverulegt strá er að ræða. Stöngullinn sjálfur er enn örfáa mm á lengd og leynist neðst við jörðina innan í blaðslíðrunum. Á mótum blaðslíðurs og blöðkunnar finnst oftast lítil himna, slíðurhimna. Hún er gott greiningareinkenni grasa.

Blöð grasa skiptast í blaðslíður og blöðku. Á mótum finnst slíðurhimna.

Flestar plöntur fara í kynvöxt þegar réttar aðstæður ríkja. Ýmsar breytingar verða á vaxtarhætti grassprota við það.Stöngullinn hættir að mynda nýja blaðvísa en myndar þess í stað blómvísa á enda þess. Stöngulliðirnir fara nú að lengjast í þeim tilgangi að ýta blóminu upp úr yngsta blaðslíðrinu. Við það hækkar plantan umtalsvert. Stöngulliðirnir bólgna upp og mynda svokölluð hné. Til þess að halda uppi blomskipuninni sem verður sífellt þyngri eftir því sem hún stækkar, myndar stöngullinn tormelt efni, svo sem lignin og tréni.

Língresi í kynvexti
Hafrar (Avena sativa). Smáöxin mynda gisinn punt. Tvö til þrjú blóm finnast í hverju smáaxi.

Blóm grasa raða sér saman í smáöx. Grösum er skipt í þrjá flokka eftir blómskipun þeirra, það er á hvaða hátt smáöxin raða sér á stöngulinn; axgrös, axpuntgrös og puntgrös.

Grös hafa þann hæfileika að mynda dóttursprota. Þeir myndast inn á milli blaða og stönguls á móðursprotanum og getur einn dóttursproti myndast við hvert blað á móðursprotanum. Fjöldi dóttursprota er því háður fjölda blaða á móðursprotanum. Það eru þó ekki allir dóttursprotar sem ná að dafna og stækka. Það er háð næringarástandi móðursprotans, hversu há gróðurinn er (skuggamyndun) eða hversu snöggklipptur hann er eftir beit eða slátt. Eftir að móðursprotinn er farinn í kynvöxt hefur hann forgang og dóttursprotar þurfa að bíða afgangs. Þeir sem hafa náð að mynda sjálfir rætur hafa hugsanlega tök á að dafna og stækka, aðrir bíða betri tíma. Ef stöngulendi sprota hefur verið fjarlægt með beit og/eða slátt eru það dóttursprotarnir sem taka við og viðhalda grassverðinum. Dóttursprotum er skipt í tvo flokka, eftir því hvort þeir vaxa innanslíðurs eða utanslíðurs. Plöntur er mynda innanslíðurs dótturspota eru oftast með þúfukenndan vöxt, eins og til dæmi snarrótarpuntur.

Skriðlíngresi (Agrostis stolonifera). Móðursproti með tveimur dóttursprotum.

Hjá plöntum með utanslíðurs dóttursprotum lengjast neðstu stöngulliðir dóttursprotans mikið og brjóta sér leið í gegnum blaðslíðrin móðursprotans. Er þá talað um renglur og geta þær ýmist vaxið ofanjarðar eða neðanjarðar. Sem dæmi má nefna vallarsveifgras sem myndar öflugar neðanjarðarrenglur og skriðlíngresi sem myndar ofanjarðarrenglur.

## [breyta] Helstu tegundir

Helstu tegundir grasaættar flokkað eftir nýtingu.

Korn

- Bygg
- Maís
- Hafrar
- Hrísgrjón
- Rúgur
- Dúrra
- Hveiti
- Spelt

Lauf og stöngull

- Bambus
- Sveifgrös
- Reyr
- Rýgresi
- Sykurreyr
- Melgresi

Túngrös

- Vallarfoxgras
- Vallarsveifgras
- Língresi
- Túnvingull
- Vallarrýgresi
- Háliðagras

Rannsóknartegundir

- Brachypodium distachyon

Af „http://is.wikipedia.org../../../g/r/a/Grasa%C3%A6tt.html“

Flokkur: Grasaætt

##### Views

- Grein
- Spjall
- Núverandi útgáfa

##### Leit

##### Á öðrum tungumálum

- Asturianu
- Български
- Català
- Česky
- Dansk
- Deutsch
- English
- Esperanto
- Español
- Suomi
- Français
- עברית
- Magyar
- Bahasa Indonesia
- Italiano
- 日本語
- Lietuvių
- Nedersaksisch
- Nederlands
- ‪Norsk (bokmål)‬
- Polski
- Português
- Runa Simi
- Română
- Русский
- Slovenčina
- Slovenščina
- Svenska
- ไทย
- faka-Tonga
- Türkçe
- Українська
- Tiếng Việt
- West-Vlams
- Walon
- 中文