გველები - ვიკიპედია

# გველები

### ვიკიპედიიდან

საკუთარ სახელს "გველი" აქვს სხვა მნიშვნელობებიც. იხილეთ: გველი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ჩვეულებრივი მახრჩობელა

გველები (Serpentes ან Ophidia) ქვეწარმავალთა რიგი. აქვთ წაგრძელებული უკიდურებო, ქერცლით დაფარული სხეული, რომლის შეფერილობა ხშირად გარემოს ეხამება. თვალები დაფარული აქვთ გამჭირვალე გარსით, რომელიც კანის ცვლისას სცილდებათ. დაფის აპკის და შუა ყურის უქონლობის გამო პრაქტიკულად მოკლებული არიან სმენას. მოძრაობენ კლაკვნით, მალების დახრილობის ცვლისა და მუცლის ფარების მოქმედების მეოხებით. 200-ზე ნაკლები მალა იშვიათად აქვთ. ამასთან ტანისა და კუდის მალები ერთნაირია. კვადრატული, ქიცვისებრი, ფრთისებრი, სასისა და ზედა ყბის ძვლები ერთმანეთთან და ქალასთან მოძრავადაა შეერთებული. ყბები დაკავშირებულია გამწელავი მყესით, რომელიც ხელს უწყობს საკვების ყლაპვისას პირის ღრუს მოცულობის გაზრდას. შხამიან გველებს ზედა ყბაზე განლაგებული აქვთ მილიანი ან ღარიანი კბილები, რომლებიც სადინარით უკავშირდება შხამიან ჯირკვლებს. კბენის მომენტში საფერთქლის კუნთი იკუმშება, ჯირკვალს აწვება და გამოიყოფა შხამი.

გველების შინაგანი ორგანოები წაგრძელებულია. ზოგიერთ სახეობას ერთ-ერთი ფილტვი ან სულ არა აქვს, ან სუსტად აქვს განვითარებული. შარდის ბუშტი გველებს არა აქვთ. გრძელი გაორკაპებული ენა, რომელსაც ხშირად სრულიად უმართებულად ნესტარს ეძახიან, სინამდვილეში შეხებისა და ქიმიური შეგრძნების ორგანოა.

ცნობილია გველების 3000-მდე სახეობა, რომლებიც გაერთიანებულნი არიან 13 ოჯახში. ბინადრობენ ყველგან ახალი ზელანდიის, ზოგი ოკეანური კუნძულისა და პოლარული მხარის გარდა; ყველაზე მეტად კი ტროპიკებში, განსაკუთრებით ინდომალაის ოლქში. ცნობილია შხამიანი გველების 400-მდე სახეობა.

საქართველოში გავრცელებულია გველების 20 სახეობა, რომლებიც გაერთიანებული არიან 4 ოჯახის - გველბრუცასებრთა, მახრჩობელასებრთა, ანკარასებრთა და გველგესლასებრთა - 10 გვარში (გველბრუცა - 1 სახეობა, ველის მახრჩობელა - 1, ანკარა - 2, მცურავი - 3, მცოცავი მცურავი - 4, სპილენძა - 1, ეირენისი - 2, კატისთვალა გველი - 1, ხვლიკიჭამია გველი - 1, გველგესლა - 4). ამათგან შხამიანია 4 სახეობა: ველის გველგესლა (Vipera ursini), ცხვირრწოსანი გველგესლა (Vipera ammodytes), კავკასიური გველგესლა (Vipera kaznakovi), გიურზა.

გველების ზომა მერყეობს რამდენიმე სმ-იდან 10 მ-მდე (ბადებრივი პითონი); შხამიან გველებს შორის ყველაზე დიდია სამეფო კობრა (4 მ-ზე მეტი). ყველაზე ძლიერი შხამი ზღვის გველებს აქვთ. გველები იკვებებიან ცოცხალი საკვებით, ძირითადად წვრილი ხერხემლიანებით, მხოლოდ ზოგი ფორმის საკვებია ფრინველთა კვერცხები, მწერები, მოლუსკები. გველების უმრავლესობა კვერცხისმდებელია, არიან კვერცხცოცხლადმშობნიც. ბინადრობენ უმეტესად ხმელეთზე. გველების შხამისაგან მზადდება სამედიცინო პრეპარატები ჰემოფილიის, ეპილეფსიის, ნევრალგიის და სხვა დავადებათა სამკურნალოდ. მას ფართოდ იყენებენ ბიოლიმიური კვლევის დროსაც.

ტროპიკულ ქვეყნებში შხამიან გველებს დიდი ზიანი მოაქვთ. შხამიანი გველების უსისტემო ჭერამ ბევრ ქვეყანაში მკვეთრად შეამცირა მათი რიცხვი. ამის გამო შუა აზიისა და ამიერკავკასიის რესპუბლიკებში მთავრობის დადგენილებები გველების დაცვის შესახებ.

მათ ყველაზე ახლო ნათესაობა აკავშირებთ ხვლიკებთან. არსებობს რამდენიმე ხვლიკების უკიდურო სახეობებიც, რომლებიც გარეგნულად გველების იდენტურნი არიან. მაგრამ ეს მსგავსება მხოლოდ გარეგნულია.

გველების მიმართ ინტერესსა და სიყვარულს ოპიოფილია ჰქვია, ხოლო შიშს ოპიდიოფობია.

სტატიაში გამოყენებულია ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია.
Retrieved from "http://ka.wikipedia.org../../../%E1%83%92/%E1%83%95/%E1%83%94/%E1%83%92%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98.html"

კატეგორიები: ქსე-ის მასალები | გველები

##### Views

- სტატია
- განხილვა
- მიმდინარე შესწორება

##### მონაწილეობა

- შესავალი
- ინფორმაცია
- დახმარება
- ფორუმი
- შეწირულობები

##### ძიება

##### სხვა ენებზე

- العربية
- Български
- བོད་ཡིག
- Català
- Cymraeg
- Deutsch
- English
- Esperanto
- Español
- فارسی
- Suomi
- Français
- עברית
- Hrvatski
- Italiano
- 日本語
- 한국어
- Kernewek
- Limburgs
- Bahasa Melayu
- Nahuatl
- Nederlands
- ‪Norsk (bokmål)‬
- Polski
- Português
- Română
- Русский
- Simple English
- Svenska
- ไทย
- Türkçe
- 中文