Elî Herîrî - Wîkîpediya

# Elî Herîrî

### Ji Wîkîpediya

Elî Herîrî anku Elî Termaxî (1425 - 1495) yek ji nivîskarên klasîk yên kurd e. Li gor Alexander Jaba (rojhilatnas u kurdologekî Rus) Elî Herîrî di sala 400î ya koçî (1009/1010ê zayînê) de li gundê Herîr ku girêdayî Şemdînanê ji dayik bûye. Li gor Jaba Elî Herîrî yek ji kevintirîn helbestvanên Kurdî ye. Elî Herîrî bêgoman yek ji helbestvanên pêşî yê Kurmancî ye. Dîsa li gor heman jêderê Elî Herîrî di sala 470yî ya hicrî de (ku teqabilî 1070yê zayînî dike) rehma xwedê kiriye.

Dîsa wisa diyar e ku lêkolînên Joyce Blau (Rojhilatnasa Ferensewî) tekûztir in. Li gor J.B. Elî Herîrî sala 1425an ji dayik bûye û sala 1495an jî çûye ser dilovaniya xwe. Dîwana wî li Kurdistanê tê nasîn. Hinek helbestên E.H. ji aliyê rojhilatnasê Elman Albert Sosin û rojhilatnasê sovyetî M.B. Rudenko ve hatin weşandin. Va ye beşek ji helbesteke E.H.:

    Xelqno, werin bibînin
    Çi husneke bi Kemale
    Heyran ji dil bibînin
    Ji sene’ zewal celale.

    Sene’ xwedê ku danî
    Sifhe ji nûrê danaye
    Enber li ser Kêşaye
    Enber xet di xale.

## [biguherîne] Ji Klasîkên Me

Perçeyek ji meqele “Klasîkên me – an şahir û edîbên me ên kevin” ya Celadet Bedirxan:

Di nav şahirên kurdmanc de yên ko piştî islamiyetê rabûne û bi kurdmancî nivîsandine; ê pêşîn Elî Herîrî ye. (Xwedê rehmeta xwe lê erzan bike û heke di ser bihuştê re bihuşteke din, bihuşteke bijarte heye cih û meqamê wî tê de çêke). Li gora ko me bihîstiye gundê wî Herîr di welatê Soran de ye û Elî bi xwe sorî ye. Lê Melayê Jaba dibêje ko Herîr di welatê Şemdînan de ye. Me bi xwe tu esera wî ne dîtiye. Dibêjin ko dîwana wî heye. Melayê Jaba der heqê Elî Herîrî dibêje: »Şahirê berê Elî Herîrî ye. Dîwançeyek heye, şihir û qesayid. Herîr jî gundek e, di cihê û nehya Şemzdînan, di sencaxa hekariyan de, û şihir û ebyatê di wî jî di nêv Kurdistanê qewî zêde meşhûr û marûf e. Texmîna ko di tarîxa çar sedê hicretê de peyda bûye û di çar sed û heftê û yekê de merhûm bûye û di nav Herîrê de medfûn e«. (Celadet Bedirxan)

## [biguherîne] Îddayek din

Li gor hin çavkaniyan jî wî Elî Teremaxî ye û ji gundê Teremaxê, ji qeza Miksê rabûye û ji bo xwendinê çûye heta Bexdayê. Elî di medresên Bexda, Mûsil, Behdînan û Soran de xwendiye û di nav alimên heyama xwe de bûye zanayekî serdeste. Eliyê Teremaxî piştî ku vegeriya welatê xwe di gundê xwe de medreseyek ava kiriye û bi zimanê Kurmancî kitêbeke tefsîrê jî nivîsiye û dersa feqehên xwe bi Kurmancî gotiye.

## [biguherîne] Çavkanî

- Blau, Joys; Die Wissenschaft von der kurdischen Sprache. In: Kurden Azadi, Freiheit in den Bergen, Schallaburg 1992
- Balî, Awe; Antolojiya Helbestvanên Kurd, Istanbul 1992
- Kurdo, Qanatê; tarîxa edebyata kurdî I, Stockholm 1983
- Kurdo, Qanatê; tarîxa edebyata kurdî II, Stockholm 1985

Klasîkên kurdî

Ji "http://ku.wikipedia.org../../../e/l/%C3%AE/El%C3%AE_Her%C3%AEr%C3%AE_e317.html" hatiye standin.

Kategorî: Nivîskar

##### Views

- Gotar
- Guftûgo
- Revîzyona niha

##### Lêbigere

##### Zimanên din

- English