Meletî - Wîkîpediya

# Meletî

### Ji Wîkîpediya

Meletî (Malatya) bajarekî bakûrê Kurdistanê ye.

## [biguherîne] Ciyê coxrafî û hudûdên Bajêr

Bajar di nav parelelên 37° 54´ û 39° 03´ bakûr û merîdyenên 38° 45´ û 39° 03´ rojhilat te ne. Hudûdên bajar li bakûr bi Sêwasê ve, li rojava bi Maraşê ve, li bashur bi Semsûrê ve û li rojhilat jî bi Elezîz ve tê girêdan. Tevayiya herêmê nakeve hundirê hudûdên Kurdistanê. Navçeya Darende û hinek gundên dora vî dikeve hundirê hudûdên Tirkiyê.

## [biguherîne] Taybetiyên erda bajêr

Pîvana erda bajar 12.313 km² ye. Ji vî erdî % 45,5 wî ji çiyayan, % 12,9 wî ji deshtan û % 41,6 wî jî ji platoyan pêk tê. Li herêmê , tene, qeysî, kixsên shekir, tutûn û sêw tên çandin.

## [biguherîne] Îklîm (Av û hewa)

Li herêmê îklîmek reshayî heye. Zivistanan sar , havînan jî germ û zuha derbas dibe. Li hila deshta Malatya yê îklîmek wek Behrasipî (zivistanan hênik) jî hukum dike.

## [biguherîne] Nifûs (1997) û navçeyên bajêr

- Navend 465.807
- Arga bi tirkî: Akçadağ 42.313
- Erebgir bi tirkî: Arapkir 17.346
- Erxewan an Arxewan, bi tirkî: Arguvan 9.923
- Meletî ya Kevn (Battalgazi) 26.059
- Darende Dûgela Tirk ev nav neguhertiye 42.635
- Wêranşar bi tirkî: Doğanşehir 54.529
- Doxanyol 9.606
- Hekimxan an Patrîkxan, bi tirkî: Hekimhan 39.017
- Îzolî bi tirkî: Kale 8.042
- Tirsekan bi tirkî: Kuluncak 16.326
- Şîro bi tirkî: Pötürge 25.100
- Yazixan bi tirkî: Yazıhan 17.929
- Çirmik bi tirkî: Yeşilyurt 40.471

Tevayiya nifûsa herêmê (tevlî gundan) 815.105 e.

## [biguherîne] Çiyayên herêmê

Çiyayên bilind yê herêmê li ser çiyarêzên Meletyê, çiyayê Şîlan e (2545m). Bilindbûna Çiyayê Derbentê jî 2428 m ye ku çiya li ser çiyarêzên Nûrhaq ê ye. Kepez (2140m), Gayrik ( 2306m )

## [biguherîne] Desht, zozan û gelî

Deşta Meletye: Di navbera geliya Toxma û Feradê de ye. Mezinbûna wî 830 km² ye.

Desşên Îzoliyan: Ji deshtên ku li dora çemên Feradê kom bûne pêk tên.

Geliya Feradê (li dora çemê Feradê) ye, Geliya Toxma jî li dora çemê Toxma yê ye.

## [biguherîne] Çem û Gol

Çemê Feradê û piraniya shaxên Feradê di nav hudûdên herêmê de diherêkin..

Çemê Ferad; Ji gola Kebanê dertê. Çemê Kurdistanê mezintîrîn e. Di nav sê welatan de diherêke û dikeve behra Basrayê.

Çemê Toxma; Ji çiyayê taxtali dertê û li deshta Meletî yê bi Feradê ve xwe girê dide.

Li herêmê gol tunene , tenê li serê çiya, ciyên ku çavkaniyên çeman jê dertên hinek golên biçûk ava bûne.

## [biguherîne] Serwetên bin erdê

Li herêmê alûmîniyûm, sifir, hesin, krom, asbest û lînyît ji bin erdê dertên.

## [biguherîne] Babetên heywanan

Li herêmê pir babetên teyrên kovî dijên. Wek; werdek, qaz, kew , leglek, Qertel û baz. Li herêmê , gur, ruvî, keroshk û berazên kovî jî hene. Li herêmê gel bi kedîkirina heywanan ji mijûl dibe.

## [biguherîne] Ol û Civak

Nifûs musluman in û ji elevi û sunniyan pêk tê. Di nav gel de li cem sunniyan shêxîtî û li cem eleviyan jî pîrîtî rolek mezin dilîze. Nifûsa herêmê ji kurd û tirkan pêk tê.

## [biguherîne] Xwarênên herêmê

Kaxiz kebab bi balîcan; Di siniyek de balîcan tên rêz kirin. Bi serde goshtê ku di nav kaxiz de pêçayî tê danîn. Di firnê de 2 seet tê kelandin û bi nanê losh tê xwarin.

kîlîm

## [biguherîne] Kincên herêmê

Jinên herêmê li hinek deveran çarshefa resh li xwe dikin. Carna jî pêshtemalek ku jê re dibêjin "bervanik" li serê xwe girê didin. Ji sharpa keçên ciwan re dibêjin "çinko". Di hundirê çarshefêde kincek ku jê re dibêjin "zibûn" û di binî de jî shalwar li xwe dikin. Pêlavên lastîk û gorên ji hirî di nigande hene.

Zilam kum didin serê xwe. Di ser shalwar de jî îshlik û êlek li xwe dikin.

## [biguherîne] Nav û kronolojiya Bajêr

Navê bajar di çavkaniyên Asurî û Urartiyan de wek, Maldiye, Melite, Melid, Melide, û di dema Romayiyan de jî wek melîta û Melîdena hatiye gotin. Nav pishtre wek Meletîû Malatya hatiye guhertin.

Kronoloji

Berî Îsa (zayîn)

- 1650 - 1200 Dema Hîtîtiyan
- 1100 - 824 Dema asûriyan
- 804 - 743 Dema Urartiyan
- 743 - 612 dema Asûriyan (II)
- 612 - 550 Dema Medan
- 550 - 331 Dema Persan
- 66 Dema Romayiyan

Pishtî Îsa (zayîn)

- 385 Dema Bîzansiyan
- 656 Dema Ereban
- 740 1095 Bajar di navbera Ereb û Bizansiyan pir caran dest diguhere.
- 1095 Dema Selçûkiyan
- 1399 Dema Osmaniyan

## [biguherîne] Ciyên turîstîk, tarîxî û gerê

Li herêmê shinahî pir zêde tuneye. Lê hinek deveran wek baxçeyên Tacde , Gunduzbeyî û Xorata ji bo seyranan musaîd in. Germavên herêmê (Wek Rotûkan û Îspendere) jî ji alî gel ve tên ziyaret kirin. . Ciyên tarîxî wek Hoyuk ên Cafer, Degirmentepe, Pîrot û kela Meletî û mizgeftên kevn yê herêmê jî ji alî gel ve tên ziyaret kirin.

## [biguherîne] Navdarên bajar

- Abdullah Cewdet, Siyasetmedar
- Turgut Özal, Siyasetmedar, serokkomarê berê yê Tirkiyê
- İsmet İnönü, Duyemîn kesê navdar ê Komara Tirkiyê
- Hrant Dink, Rojnamevanê bingeh-Ermenî
- Ahmet Kaya, Hozan
- Ayse Polat, Derhênera Elman
- Belkıs Akkale, Stranbêj
- Gregoryûs Bar Hebraeûs, Oldarê mezin ê Dêra Ortodoks a Sûrî
- İlyas Salman, Aktorê kînoya (sînemaya) Tirkiyê
- Kemal Sunal, Aktorê kînoyê
- Kenan Işık , Aktor
- Mehmet Ali Ağca, Sûcdarê sûîkasta Papa

Ji "http://ku.wikipedia.org../../../m/e/l/Melet%C3%AE.html" hatiye standin.

Kategorîyan: Bajarê Kurdistanê | Bajarê Tirkiyê | Bajar

##### Views

- Gotar
- Guftûgo
- Revîzyona niha

##### Lêbigere

##### Zimanên din

- العربية
- Azərbaycan
- Чăвашла
- Deutsch
- English
- Español
- Français
- Bahasa Indonesia
- Italiano
- Nederlands
- Português
- Svenska
- Türkçe
- 中文