Персиска граматика - Википедија

# Персиска граматика

### Од Википедија, слободна енциклопедија

Персиски јазик

Историја
Дијалекти

- Дијалекти и наречја

  - Персиски јазик
    - Граматика
      - Фонологија
      - Именки
      - Глаголи
    - Лексика
    - Изговор
  - Дарски
  - Таџички
    - Граматика
  - Хазарашки
  - Бухарски

Писма

- Персиска азбука
- Таџичка азбука
- Кирилизација

Граматиката на персискиот јазик е слична на оние на многу други индоевропски јазици, особено на оние од индоиранското семејство. Веќе од среноперсискиот јазик па наваму, јазикот има релативно едноставна граматика, без родови и неколку падежни бележја.

## [уреди] Зборовен ред

Додека во персискиот, зборовниот ред е од типот Подмет Прирок Глагол, истиот не е многу лево разгранет. Главната реченица стои пред зависната реченица. Прашалната честичка аја (آیا) („дали“) се јавува на почетокот од реченицата (како кај македонскиот). Модификаторите им следат на именките кои ги модифицираат, иако во ограничена употреба можат и да им претходат. Јазикот користи предлози, што е ретко кај јазиците со таков зборовен ред. Единствениот бележник за падеж, ра (را), следи по израз со акузативна именка.

Нормалните реченици се конструираат: подмет-предлог-прирок-глагол. Ако прирокот е конкретен, тогаш редот е „(Подмет) (Прирок + „ра“) (Предлог Предлог) Глагол“. Меѓутоа персискиот може да има релативно слободен зборовен ред. Ова е бидејќи деловите од реченицата се недвосмислени, а предлозите и акузативниот бележник го појаснуваат падежот во даден именски израз. Оваа можност за разместување му дава на јазикот голема мера на флексибилност за прозодија и римување.

## [уреди] Именки

Главна статија: Персиски именки

Персиските именки немаат родови. Се обележуваат со акузативен бележник само за конкретниот акузатив; другите објективни падежи се одбележуваат со предлози. Посесивот се бележи со посебни бележници: ако во реченицата имателот доаѓа по она што го има, може да се употреби езсафе; во друг случај се користи заменска генитивна клитика. На Живите именки им се дава множина со -ха, додека неживите обично со -ан, иако често сречаваме и -ха.[1] Постојат посебни правила за некои именки позајмени од арапскиот јазик.

## [уреди] Заменки

Главна статија: Персиски заменки

Персискиот е беспредметен, или заменкоиспуштачки јазик, па така номинативните заменки не мораат да се користат. Заменките воопшто се исти за номинатив, акузатив, објектиц и генитив (езафе). Првото лице еднина од мен ра може да се скрати на мера. Меѓутоа заменските генитивни клитики (видете погоре) се разликуваат од номинативните заменки.

Нормални форми
Лице | Еднина | Множина
--- | --- | ---
1во | мен من | ма ما
2ро | то تو | шома شما
3то | у وی | анха انها (нечовечки/човечки), ишан ایسان (само човечки)

## [уреди] Придавки

Главна статија: Персиски придавки

Придавките им следат на именките, користејќи го езсафе составот. Меѓутоа придавките можат да им претходат на именките во сложени изведени форми, како Кхош-бекхт (букв. добра-среќа) 'среќно', и бед-кар (букв. лош-чин) 'злобен'. Компаративните форми се служат со наставката тер (تَر), додека суперлативните форми со наставката терин (تَرین).

## [уреди] Главоли

Нормалните глаголи се обликуваат по следнава шема:

( НЕГ - ДУР or ПОГОДБ/НАРЕДБ ) - корен - МИНАТО - ЛИЦЕ - АКУЗ-КЛИТИКА

- Негативен префикс: нæ - станува не пред дуративен префикс
- Дуративен префикс: ми
- Погодбен/Наредбен префикс: бе
- Суфикс за минатост: д - станува т по беззвучни согласки
- Оптативен идентификатор: се додава „а“ пред последната буква на реченицата во сегашно време на трето лице еднина. Иако постојат индикации дека оваа флексија е отфрлена,можат да се забележат значителни остатоци во стилски состави и секојдневни изреки, како во:

هرچه بادا باد (значи: „нека биде што биде“) и دست مريزاد (буквално: „да не истури раката [она што го држи]“, со значење „добро направено“)

Наставки за лице
Лице | Еднина | Множина
--- | --- | ---
1во | ем | им
2ро | и | ид
3то | ед | енд

Акузативни клитики
Лице | Еднина | Множина
--- | --- | ---
1во | ем | еман
2ро | ет | етан
3то | еш | ешан

### [уреди] Коњугации

- Еве примери за прво лице еднина од кхорден 'јаде'.

Актив
Начин | Време | Македонски | Персоарапски
--- | --- | --- | ---
Индикатив | Сегашно | ми-кхорем | میخورم
Индикатив | Претерит (Обично минато) | кхордем | خوردم
Индикатив | Несвршено | ми-кхордем | میخوردم
Индикатив | Свршено | кхорде ем | خورده ام
Индикатив | Предминато | кхорде будем | خورده بودم
Индикатив | Идно | кхахем кхорд | خواهم خورد
Индикатив | Сегашно трајно | дарем ми-кхорем | دارم میخورم
Погодбен начин | Сегашно | бекхорем | بخورم

Пасив
Начин | Време | Македонски | Персоарапски
--- | --- | --- | ---
Индикатив | Сегашно | кхорде ми-шевем | خورده میشوم
Индикатив | Минато | кхорде шодем | خورده شدم
Индикатив | Несвршено | кхорде ми-шодем | خورده میشدم
Индикатив | Свршено | кхорде шоде ем | خورده شده ام
Индикатив | Предминато | кхорде шоде будем | خورده شده بودم
Индикатив | Идно | кхорде кхахем шод | خورده خواهم شد
Погодбен | Минато | кхорде шевем | خورده شوم
Погодбен | Свршено | кхорде шоде башем | خورده شده باشم

### [уреди] Сложенки

Лесните глаголи како керден „прави“ често се користат со именки за формирање на сложенки, лесен глагослки состав или комплексен предикат. На пример, зборот „сохбет“ значи „разговор“, додека „сохбет керден“ значи „зборува“. Можеме да додадеме лесен глагол по именката, придавката, предлогот или предлошкиот израз за обликување на сложенка. Само лесниот глагол (пр. керден) се коњугира; Зборот пред него останува ист. На пример:

  дарем сохбет миконем („Зборувам“)
  сохбет керде ем („Имам зборувано“)
  сохбет кхахем керд („Ќе зборувам“)

Како што може да се види од примерите, главниот збор (тука, сохбет) останува непроменет низ коњугацијата, а само лесниот глагол керден се коњугира.

Други сложенки со керден се:

- фекр керден, „мисли“
- ферамуш керден, „заборава“
- герје керден, „плаче“
- телефон керден, „јавува“, „телефонира“
- темир керден, „поправа“

### [уреди] Помошни глаголи

- бајед - 'мора': не се коњугира
- шајед - 'можеби': не се коњугира
- теванестен - 'може': се коњугира
- кхастен - 'сака': се коњугира. Зависната реченица е погодбена
- кхастен - 'ќе': се коњугира. Главниот глагол е безвременски

## [уреди] Предлози

Предлозите во персискиот се користат како во македонскиот – претходат на прирокот. Тие можат да бидат следниве:

Предлози
Персиски | Македонски
--- | ---
ендер (اندر) | во
ез (از) | од
ба (با) | со
бер (بر) | на
бера-је (برای) | за
бе (به) | кон
би (بی) | без
чон (چون) | како (формално)
дер (در) | кај, при
месл-е (مثل) | како
та (تا) | додека, сѐ до
хем-чон (همچون) | како, така (формално)

## [уреди] Видете исто така

- Персиски јазик
  - Персиска азбука
- Таџичка граматика
- Хинди-урду граматика

## [уреди] Наводи

1. ↑ Mahootian, Shahrzad (1997). Persian, 190, London: Routledge. ISBN 0-415-02311-4.

## [уреди] Надворешни врски

- Прва меѓународна конференција за аспектите на иранската лингвистика ((en))
- Коњугатор на персиски глаголи ((en))

Преземено од "http://mk.wikipedia.org../../../%D0%BF/%D0%B5/%D1%80/%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0.html"

Категории: Граматики на јазици | Персиски јазик

##### Views

- Статија
- Разговор
- Тековна верзија

##### Пребарај

##### Други јазици

- English