Dansk-norsk språk - Wikipedia

# Dansk-norsk språk

### Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket

Dansk-norsk, norsk-dansk eller danna daglegtale er eit koinéspråk som oppstod blant eliten i Christiania mot slutten av dansketida. I dag finn me det igjen som såkalla standard austnorsk og i ei meir tradisjonell form som sosiolekten knytt til Oslo Vest. Dansk-norsk talemål kan skildrast som dansk med austnorsk uttale, noko særnorsk ordtilfang, fornorska syntaks og noko forenkla morfologi.

Dansk-norsk (standard østnorsk, bokmål, riksmål, norsk)
Klassifisering: | Indo-europeisk Germansk Nordisk Fastlandsnordisk
Bruk
Tala i: | Noreg
Område: | Noreg
Dansk-norsktalande i alt: | 1 million?
Rangering: | Ikkje topp-100
Skriftsystem: | Latinsk (norsk variant)
Offisiell status
Offisielt språk i: | Noreg
Normert av: | Norsk språkråd og Det Norske Akademi
Språkkodar
ISO 639-1: | nb (bokmål) no (norsk)
ISO 639-2: | nob (bokmål) nor (norsk)
SIL | (bokmål) NRR (bokmål)

Denne artikkelen fokuserer på talemålet. For skriftspråket sjå artikkelen om bokmål.

## [endre] Historie

Koiniseringa tok til med at vikværsktalande nordmenn byrja å lempa på talemålet i dansk lei på 1600-talet. Utetter 1700-talet fekk koinéspråket ei fastare form, og innan frigjeringa frå Danmark i 1814 hadde somme fått den danna daglegtala som morsmål. Utetter 1800-talet vart det stadig meir utbreidd.

Attåt daglegtala fanst òg høgtidsmålet, dvs. nordmenns leseuttale av Dansk, såkalla klokkardansk. På byrjinga av 1800-talet vann høgtidsmålet fram på kostnad av daglegtala, medan i siste helvta av 1800-talet vann daglegtala fram. Til gjengjeld vart daglegtala stadig meir danna, til dømes auka bruken av dei mjuke konsonantane b, d og g på kostnad av p, t og k.[1]

## [endre] Mellom norsk og dansk

Viktige danske, danskliknande eller skriftprega særmerke for dansk-norsken er:

- to kjønn motsett tre på norsk
- preteritum og perfektum partisipp på -et der oslomålet har -a: kastet for kasta
- perfektum partisipp på -et der oslomålet har -i: skrevet for skrivi
- e/ø der oslomålet har ei/au: skrev for skreiv, bløt for blaut
- ikkje noko jamvektsystem: mave/mage for austnorsk maga, komme for austnorsk komma
- l eller r der oslomålet har tjukk l (her markert med ł): sol for soł, bor for boł
- uttale av konsonantar som er stumme (bortfalne) i oslomål: tid for ti
- v for g i nokre ord: mave for maga (og kurv for kørj)
- o for u: bro for bru, tro for tru
- trykk på siste staving i framandord der austnorsk har trykk på fyrste staving: proSTI for PROsti,
- dansk ordtilfang: spise for eta (pike for jente)

Viktige norske drag til skilnad frå dansk er:

- p, t, k for b, d, g: tap for tab, mat for mad, tak for tag (men med einskildord som antagelig og skib)
- austnorsk r, austnorske retroflekse lydar
- to tonelag som t.d. skil mellom bønner og bønder
- norsk ordtilfang: myr for mose, gutt for dreng

## [endre] Skriftspråk

Hovudartikkel: Bokmål

I 1907 og 1917 vart det gjennomført reformer i dansk skriftspråk i Noreg (riksmål) som gjorde at vanleg leseuttale vart samanfallande med den danna daglegtala. Punktum vart såleis sett for høgtidsmålet. I samband med innføringa av det nye namnet bokmål i 1929, fall eit framlegg om å nytta dansk-norsk i staden med 17 mot 18 røyster i lagtinget[2]. Med samnorskrettskrivinga frå 1938 kom ei mengd norske målføreformer inn i bokmålet som erstatning for dei dansk-norske, men dei fleste av desse endringane er reversert seinare. Omgrepet dansk-norsk er likevel lite nytta om skriftspråket i dag.

## [endre] Referansar

1. ↑ Hoel, 1996, Nasjonalisme i norsk målstrid 1848-1865 s. 32-43
2. ↑ Lundeby, 1966, Stortinget og språksaken

Henta frå «http://nn.wikipedia.org../../../d/a/n/Dansk-norsk_spr%C3%A5k.html»

Kategoriar: Norsk språk

##### Views

- Innhaldsside
- Diskusjon
- Noverande versjon

##### Søk

##### På andre språk

- ‪Norsk (bokmål)‬
- English
- Français