Biologia - Wikipèdia

# Biologia

### Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.

Aqueste article es ligat al :
Portal Sciéncias
Disciplinas scientificas
Metòde scientific
Recèrca scientifica
Sciéncias de la natura
Biologia, Fisica, Quimia, Sciéncias de la Tèrra, ...
Sciéncias umanas
Antropologia, Economia, Lingüistica, Psicologia, Sociologia, ...
Sciéncias formalas
Informatica, Logica, Matematicas, ...
Meta
Pagina projècte

Nombre d'edicions de Modèl:sciéncias

La biologia es la sciéncia de la vida.

La biologia, dau grèc bios (βιος) e logos (λογος), es la sciéncia de la vida. Aquesta generalitat etimologica recuèrbe mantuna realitat :

- Per definicion, la biologia es l'estudi deis èssers vius, taus coma son conoissuts sus la planeta Tèrra. Mai la distincion entre organismes vius e non vius es de còps malaisada (vejatz virus, viroïde e prions), e la determinacion de l'objècte especific de la biologia a ren de ben clar.
- Pressa en un sens pus larg, la biologia o sciéncia de la vida es tanben l'ensems dei disciplinas, classicas e modèrnas, qu'estudian leis estructuras, lei foncions e lei nivèus d'organizacion (moleculas, cellulas, organismes e son mitan de vida) deis èssers vius, aqueleis èssers vius estent scientificament que d'amassatges complèxes de moleculas interagissent entre elei segon lei lèis de la fisica e de la quimia s'aplicant en tota matèria.
- La biologia estudia tanben l'evolucion deis èssers vius (teoria de l'evolucion).
- Estudia sei relacions leis uns a respèct deis autres e a respèct de son mitan (ecologia, etologia).
- La biologia pertòca tanben certanei caracteristicas dau "viu" utilas per l'òme (aplicacions agricòlas, agro-alimentàrias, medicalas, farmaceuticas, quimicas…)

Lo tèrme de biologia foguèt definit a la fin dau sègle XVIII per lo naturalista francés Jean-Baptiste de Lamarck : Tot çò qu'es generalament comun ai vegetaus e ais animaus coma totei lei facultats que son pròprias a cadun d'aqueleis èssers sensa excepcion, deu constituir lo solet e vaste objècte d'una sciéncia particulara qu'es pancar fondada, qu'a pas manco de nom, e que li donarai lo nom de biologia.

## [Modificar] Disciplinas principalas

A rason dau caractère extremament vaste dau subjècte, l'estudi de la biologia a besonh d'un morcelament. Una amira, un pauc « reductriz » mai aguent l'avantatge de clarificar lei tèmas, consistís a definir de nivèus d'organizacion. Dins un socit de venir an una compreneson melhora de la biologia, de pònts se son naturalament fargats entre lei diferentei disciplinas.

Nivèu d'observacion | Exemple | Disciplinas
--- | --- | ---
molecular | moleculas biologicas : proteïnas, ADN | quimia organica, bioquimia, biologia moleculara, biologia estructurala
microscopic | components de la cellula (organitas) | biologia cellulara, citologia
| cellulas, organismes unicellulars | microbiologia
| organes, teissuts | fisiologia, istologia
macroscopic | organismes, individús | biologia deis organismes, anatomia, etologia
populacionau | colonias, populacions, metapopulacions | biologia dei populacions, genetica dei populacions
especific | espècia | filogeografia...
supra-especific | gropes d'espècias, ecosistèmas, La linhada umana | ecologia, filogenia

D'autrei disciplinas son associadas a la biologia, coma la genetica o sciéncia de l'ereditat.
Un dei concèptes clau de la biologia es lo principi de l'evolucion. La filogenia retrai ansin l'evolucion deis organismes e la paleontologia estudia leis organismes fossiles e cèrca de retraire son evolucion. Aquelei disciplinas s'apielan sus la taxinomia (o sistematica), qu'a per tòca de classificar leis èssers vius per fin de leis agropar en ensems (genre, familha, espècias, menas, eca.) pron semblants per èssers comparats entre elei dins lo temps e l'espai.

Lei progrès rapids de la biologia suscitan de còps d'interrogacions filosoficas, de lanhas dei gròssas, finco una fòrta oposicion de certaneis associacions o organizacions non governamentalas (ONG). Citem especialament : lo derrompement volontari de grossessa (DVG), lo clonatge, leis organismes geneticament modificats (OGM), lo sequençatge e lei problèmas de proprietat que ne resultan.

Domenis generals de la biologia
Anatomia | Bacteriologia | Biofisica | Bioquimia | Biomecanica | Bioinformatica | Biologia cellulara | Biologia de l'evolucion | Biologia umana | Biologia marina | Biologia moleculara | Botanica | Ecologia | Embriologia | Entomologia | Etologia | Exobiologia | Fauna (noms vernaculars) | Fisiologia | Flòra (noms vernaculars) | Genetica | Geobiologia | Microbiologia | Neurosciéncia | Originas de la vida | Ornitologia | Paleontologia | Parasitologia | Proteïna | Taxinomia | Toxicologia | Zoologia

| Portal de la biologia – Accedissètz als articles de Wikipèdia concernent la biologia.

Recuperat(ada) de "http://oc.wikipedia.org../../../b/i/o/Biologia.html"

Categoria: Biologia

##### Views

- Article
- Discussion
- Version actuala

##### Recercar

##### Autras lengas

- Afrikaans
- Alemannisch
- አማርኛ
- Aragonés
- العربية
- Asturianu
- Azərbaycan
- Башҡорт
- Boarisch
- Žemaitėška
- Беларуская (тарашкевіца)
- Български
- বাংলা
- Brezhoneg
- Bosanski
- Català
- Corsu
- Česky
- Kaszëbsczi
- Чăвашла
- Cymraeg
- Dansk
- Deutsch
- Zazaki
- ދިވެހިބަސް
- Ελληνικά
- English
- Esperanto
- Español
- Eesti
- Euskara
- فارسی
- Suomi
- Võro
- Føroyskt
- Français
- Arpetan
- Furlan
- Frysk
- Gaeilge
- Gàidhlig
- Galego
- Gaelg
- Hak-kâ-fa
- עברית
- हिन्दी
- Hrvatski
- Hornjoserbsce
- Kreyòl ayisyen
- Magyar
- Interlingua
- Bahasa Indonesia
- Interlingue
- Ido
- Íslenska
- Italiano
- ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ
- 日本語
- Lojban
- Basa Jawa
- ქართული
- ភាសាខ្មែរ
- ಕನ್ನಡ
- 한국어
- कश्मीरी - (كشميري)
- Kernewek
- Кыргызча
- Latina
- Ladino
- Lëtzebuergesch
- Limburgs
- Lumbaart
- ລາວ
- Lietuvių
- Latviešu
- Basa Banyumasan
- Македонски
- Монгол
- Bahasa Melayu
- Malti
- Nahuatl
- Nnapulitano
- Plattdüütsch
- Nedersaksisch
- नेपाली
- Nederlands
- ‪Norsk (nynorsk)‬
- ‪Norsk (bokmål)‬
- Novial
- Nouormand
- Иронау
- Kapampangan
- Norfuk / Pitkern
- Polski
- پښتو
- Português
- Runa Simi
- Română
- Русский
- संस्कृत
- Sardu
- Sicilianu
- Scots
- Srpskohrvatski / Српскохрватски
- Simple English
- Slovenčina
- Slovenščina
- Gagana Samoa
- Shqip
- Српски / Srpski
- Basa Sunda
- Svenska
- Kiswahili
- தமிழ்
- Тоҷикӣ
- ไทย
- ትግርኛ
- Tagalog
- Türkçe
- Tatarça
- Українська
- اردو
- O'zbek
- Vèneto
- Tiếng Việt
- Volapük
- Winaray
- Хальмг
- isiXhosa
- ייִדיש
- 中文
- 古文 / 文言文
- Bân-lâm-gú
- 粵語